به گزارش برنا از اصفهان، ۱۴ نوامبر، روز جهانی دیابت، فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره یکی از مهم‌ترین بیماری‌های مزمن و غیرواگیر است؛ بیماری‌ای که در صورت تشخیص دیرهنگام یا کنترل نامناسب می‌تواند سلامت قلب، کلیه‌ها، چشم‌ها، اعصاب و عروق خونی را تحت تأثیر قرار دهد. دیابت زمانی ایجاد می‌شود که بدن نتواند انسولین کافی تولید کند یا به‌درستی از این هورمون استفاده کند. انسولین وظیفه تنظیم قند خون و انتقال گلوکز به سلول‌ها را بر عهده دارد و اختلال در عملکرد آن موجب افزایش قند خون می‌شود؛ وضعیتی که در صورت تداوم می‌تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد.
۲۰ میلیون ایرانی درگیر دیابت و پیش‌دیابت هستند دکتر علیرضا مهدوی در آستانه روز جهانی دیابت با اشاره به نتایج هشتمین دوره پیمایش ملی عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر (استپس) اعلام کرده است که حدود ۷ تا ۸ میلیون نفر از افراد بالای ۲۵ سال کشور به دیابت و بیش از ۱۳ میلیون نفر به پیش‌دیابت مبتلا هستند. به گفته وی، مجموع افراد مبتلا به دیابت و پیش‌دیابت در کشور به حدود ۲۰ میلیون نفر می‌رسد؛ جمعیتی که بخش قابل توجهی از آن هنوز در مرحله‌ای قرار دارد که با مداخلات مناسب می‌توان از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.
پیش‌دیابت به وضعیتی گفته می‌شود که قند خون فرد بالاتر از محدوده طبیعی است، اما هنوز به حد تشخیص دیابت نرسیده است. این وضعیت اگرچه به معنای ابتلای قطعی به دیابت نیست، اما یک هشدار جدی برای سلامت فرد محسوب می‌شود. مهدوی با تأکید بر اهمیت توجه به افراد دارای پیش‌دیابت، بازگرداندن قند خون این افراد به محدوده طبیعی را در بسیاری از موارد امکان‌پذیر دانسته و بر نقش مداخلات مؤثر در سبک زندگی تأکید کرده است. دیابت فقط بیماری سالمندان نیست دیابت به‌طور کلی در سه گروه اصلی نوع یک، نوع دو و دیابت بارداری طبقه‌بندی می‌شود.
دیابت نوع یک معمولاً در اثر اختلال خودایمنی و تخریب سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده ایجاد می‌شود و مبتلایان برای ادامه زندگی به دریافت انسولین نیاز دارند. دیابت نوع دو شایع‌ترین شکل این بیماری است و زمانی بروز می‌کند که بدن نسبت به انسولین مقاومت پیدا کرده و به‌تدریج توانایی تولید انسولین کافی را از دست می‌دهد. اضافه‌وزن، چاقی شکمی، کم‌تحرکی، تغذیه نامناسب، سابقه خانوادگی و افزایش سن از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به این نوع دیابت هستند. دیابت بارداری نیز در دوران حاملگی و در اثر افزایش مقاومت بدن به انسولین ایجاد می‌شود.
این نوع دیابت ممکن است پس از زایمان برطرف شود، اما خطر ابتلای مادر به دیابت نوع دو در سال‌های آینده را افزایش می‌دهد. اگرچه احتمال ابتلا به دیابت نوع دو با افزایش سن بیشتر می‌شود، اما تغییر سبک زندگی و افزایش چاقی و کم‌تحرکی موجب شده است این بیماری در سنین جوان‌تر نیز مشاهده شود. بنابراین دیابت دیگر صرفاً بیماری دوران سالمندی نیست و توجه به عوامل خطر در سنین پایین‌تر نیز ضرورت دارد. نسبت ابتلا در زنان و مردان تقریباً برابر است بر اساس اظهارات دکتر علیرضا مهدوی، نسبت ابتلا به دیابت در زنان و مردان کشور تقریباً برابر است؛
موضوعی که نشان می‌دهد مقابله با این بیماری باید بدون محدود کردن برنامه‌های پیشگیرانه به یک جنسیت خاص دنبال شود. با این حال، برخی شرایط ویژه در زنان از جمله سابقه دیابت بارداری و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک می‌توانند خطر ابتلا به دیابت نوع دو را افزایش دهند. از سوی دیگر، مردان نیز در صورت داشتن چاقی شکمی، کم‌تحرکی، سابقه خانوادگی، فشار خون بالا و اختلالات چربی خون در معرض خطر قرار دارند. وضعیت دیابت در استان اصفهان استان اصفهان نیز از موضوع گسترش بیماری‌های غیرواگیر و عوامل خطر مرتبط با آن مستثنا نیست.
بر اساس داده‌های استانی پیمایش ملی عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر در سال ۱۴۰۰، شیوع دیابت در استان اصفهان ۹.۲ درصد برآورد شده است. در همین بررسی، شیوع دیابت در زنان و مردان استان هر دو ۹.۴ درصد گزارش شده و میزان ابتلا در جمعیت شهری ۹.۴ درصد و در جمعیت روستایی هفت درصد بوده است. این آمار مربوط به پیمایش سال ۱۴۰۰ است و برای ترسیم وضعیت فعلی استان، انتشار اطلاعات جدید از سوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و معاونت بهداشت استان درباره تعداد بیماران شناسایی‌شده، افراد دارای پیش‌دیابت و میزان پوشش غربالگری ضروری است.
علائم دیابت را جدی بگیریم یکی از مهم‌ترین چالش‌های مقابله با دیابت نوع دو، بی‌علامت بودن بیماری در مراحل اولیه است؛ به‌گونه‌ای که برخی افراد ممکن است سال‌ها بدون اطلاع از ابتلای خود زندگی کنند. تشنگی غیرطبیعی، تکرر ادرار، احساس گرسنگی مداوم، کاهش وزن بدون دلیل، خستگی، تاری دید، دیر خوب شدن زخم‌ها و عفونت‌های مکرر از مهم‌ترین علائم هشداردهنده این بیماری هستند. تشخیص دیابت از طریق آزمایش خون انجام می‌شود.
قند خون ناشتا ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بالاتر و هموگلوبین گلیکوزیله ۶.۵ درصد یا بالاتر از معیارهای تشخیص بیماری هستند که در افراد بدون علائم واضح، معمولاً باید با آزمایش تأییدی بررسی شوند. همچنین افرادی که قند خون ناشتا بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ یا هموگلوبین گلیکوزیله بین ۵.۷ تا ۶.۴ درصد دارند، در محدوده پیش‌دیابت قرار می‌گیرند و باید برای جلوگیری از پیشرفت بیماری، تحت مراقبت و اصلاح سبک زندگی باشند.
پیشگیری از دیابت با اصلاح سبک زندگی اگرچه نمی‌توان از تمام انواع دیابت پیشگیری کرد، اما بخش قابل توجهی از موارد دیابت نوع دو با اصلاح سبک زندگی قابل پیشگیری یا به تأخیر انداختن است. فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب، کاهش مصرف قندهای ساده و نوشیدنی‌های شیرین، افزایش مصرف سبزیجات، حبوبات و غلات کامل و پرهیز از نشستن طولانی‌مدت از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه محسوب می‌شوند. توصیه عمومی برای بزرگسالان، حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته است.
پیاده‌روی سریع، دوچرخه‌سواری، شنا و تمرینات ورزشی منظم می‌توانند به بهبود حساسیت بدن به انسولین و کنترل قند خون کمک کنند. همچنین کاهش ۵ تا ۷ درصد وزن بدن در افراد دارای اضافه‌وزن و در معرض خطر، می‌تواند احتمال ابتلا به دیابت نوع دو را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. انجام آزمایش‌های دوره‌ای به‌ویژه برای افراد دارای سابقه خانوادگی، چاقی، فشار خون بالا، اختلالات چربی خون و سابقه دیابت بارداری نیز اهمیت زیادی دارد. دیابت درمان قطعی ندارد، اما قابل کنترل است درمان دیابت به نوع بیماری و شرایط جسمی هر فرد بستگی دارد.
بیماران مبتلا به دیابت نوع یک به انسولین نیاز دارند، در حالی که درمان دیابت نوع دو معمولاً با اصلاح تغذیه، افزایش فعالیت بدنی و استفاده از داروهای کاهنده قند خون انجام می‌شود و در برخی موارد انسولین نیز ضرورت پیدا می‌کند. در کنار دارودرمانی، کنترل منظم قند خون، بررسی عملکرد کلیه، معاینه چشم، کنترل فشار خون و چربی خون و مراقبت از پاها برای جلوگیری از عوارض بیماری ضروری است. دیابت کنترل‌نشده می‌تواند به بیماری‌های قلبی و عروقی، سکته مغزی، نارسایی کلیه، آسیب شبکیه چشم، اختلالات عصبی و زخم پای دیابتی منجر شود؛
عوارضی که در بسیاری از موارد با تشخیص به‌موقع و مراقبت مستمر قابل پیشگیری یا به تأخیر انداختن هستند. پیش‌دیابت؛ فرصتی برای بازگشت به سلامت یکی از مهم‌ترین پیام‌های روز جهانی دیابت، توجه به افرادی است که هنوز به دیابت مبتلا نشده‌اند، اما در مرحله پیش‌دیابت قرار دارند. این افراد با اصلاح الگوی تغذیه، افزایش تحرک، کاهش وزن و پیگیری وضعیت قند خون می‌توانند در بسیاری از موارد به محدوده طبیعی بازگردند و از ابتلا به دیابت نوع دو جلوگیری کنند.
آمار حدود ۲۰ میلیون نفری افراد مبتلا به دیابت و پیش‌دیابت در ایران نشان می‌دهد مقابله با این بیماری نباید تنها به درمان مبتلایان محدود شود؛ بلکه شناسایی افراد در معرض خطر، توسعه برنامه‌های غربالگری، آموزش عمومی و فراهم کردن زمینه فعالیت بدنی باید در اولویت برنامه‌های سلامت قرار گیرد. روز جهانی دیابت یادآور این واقعیت است که پیشگیری از این بیماری از انتخاب‌های روزمره آغاز می‌شود؛ از تغذیه سالم و تحرک بیشتر تا انجام آزمایش‌های دوره‌ای و توجه به نشانه‌های هشداردهنده. اقدامی که می‌تواند از تحمیل هزینه‌های سنگین درمانی به خانواده‌ها و نظام سلامت جلوگیری کند.
منبع: خبرگزرای برنا
