اظهارات روز گذشته اسماعیل سقاب‌اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی و جعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور و سرپرست نهاد ریاست جمهوری درباره وضعیت تأمین بنزین کشور، حاوی نکات قابل تأملی است. اظهاراتی که شاید عجیب‌ترین بخش آن توصیه به مردم برای ذخیره بنزین جهت سفر و اظهارنظر درباره وجود مشکل در تأمین سوخت کشور باشد.
سقاب‌اصفهانی که سابقه اظهارات جنجالی درباره سوخت را در کارنامه خود دارد روز گذشته در گفت‌وگویی اعلام کرد که دولت در تأمین بنزین با مشکل مواجه است و دیگر شرایط به‌گونه‌ای نیست که بتوان مانند گذشته هر میزان سوخت مورد نیاز مردم را در اختیار آنها قرار داد. طبق طرحی که هم‌اکنون در یازده استان اجرا شده و به گفته قائم‌پناه قرار است به‌زودی در همه استان‌ها اجرا شود، کارت سوخت جایگاه‌ها جمع‌آوری شده و در مقابل سهمیه جدیدی به کارت سوخت شخصی خودرو‌ها اختصاص می‌یابد.
بر این اساس، علاوه بر سهمیه‌های اول و دوم شامل ۶۰ لیتر بنزین با نرخ هر لیتر ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان، ۵۰ لیتر بنزین با نرخ سوم یعنی هر لیتر ۱۰ هزار تومان در کارت سوخت شخصی خودرو‌ها شارژ می‌شود. جالب اینکه طبق گفته سقاب‌اصفهانی فقط سهمیه ۱۵۰۰ تومانی قابلیت ذخیره به مدت ۳ ماه را دارد. وقتی دولت از مردم می‌خواهد بنزین ذخیره کنند! یکی از بخش‌های بحث‌برانگیز اظهارات معاون رئیس‌جمهور، توصیه او به مردم برای ذخیره سهمیه بنزین به‌منظور استفاده در سفر‌های آینده است.
این توصیه در حالی مطرح می‌شود که بخش قابل توجهی از شهروندان برای رفت‌وآمد روزانه، اشتغال و انجام امور ضروری زندگی به خودرو وابسته‌اند. پرسش اینجاست که شهروندی که هر روز برای رفتن به محل کار یا تأمین معاش خانواده از خودرو استفاده می‌کند، چگونه باید سهمیه خود را ذخیره کند؟ پرسش دیگر آن است که اگر شهروندی با یک سفر غیرمنتظره روبه‌رو شود و مجبور به یک سفر ناگهانی در یک مسافت طولانی شود در شرایطی‌که جایگاه‌ها کارت سوخت ندارند چگونه باید سوخت مورد نیاز سفر را تامین کند؟ آیا دولت برای افرادی که امکان ذخیره سهمیه ندارند، راهکار جایگزینی در نظر گرفته است؟
همچنین وقتی کارت‌های آزاد جایگاه‌ها جمع‌آوری می‌شوند، راننده‌ای که کارت سوخت شخصی خود را فراموش کرده، گم کرده یا به هر دلیل در اختیار ندارد، چه راهی برای سوخت‌گیری خواهد داشت؟ توصیه به مدیریت مصرف، زمانی قابل اجراست که زیرساخت و امکان انتخاب برای شهروندان فراهم باشد و این در شرایطی است که همگان واقفند چنین زیرساخت‌هایی در کشور وجود ندارد و چنین طرح‌های فقط موجب ترویج پدیده قاچاق و واسطه‌گری می‌شود. ناترازی بنزین با فشار بر مصرف‌کننده حل نمی‌شود مشکل تأمین بنزین را نمی‌توان صرفاً با محدود کردن دسترسی مردم به کارت‌های آزاد جایگاه‌ها حل کرد.
سال‌هاست کارشناسان درباره مصرف بالای سوخت، فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل، کیفیت پایین برخی خودرو‌های داخلی، عقب‌ماندگی فناوری تولید خودرو و ضرورت سرمایه‌گذاری در پالایشگاه‌ها هشدار می‌دهند. با این حال، اکنون به نظر می‌رسد بخشی از بار مدیریت این مشکلات به مصرف‌کننده منتقل شده است. اگر خودرو‌های تولید داخل مصرف بالایی دارند، اگر حمل‌ونقل عمومی پاسخگوی نیاز شهروندان نیست و اگر ظرفیت تولید بنزین متناسب با نیاز کشور توسعه پیدا نکرده، چرا نخستین راهکار ملموس برای مدیریت بحران باید محدود کردن دسترسی مردم به سوخت باشد؟
دولت باید روشن کند سهم خودروسازان، وزارتخانه‌های مسئول، شرکت‌های پالایشی و دستگاه‌های متولی حمل‌ونقل در شکل‌گیری وضعیت فعلی چیست. حذف کارت آزاد؛ مدیریت مصرف یا انتقال هزینه ناکارآمدی؟ کارت آزاد جایگاه‌ها برای بسیاری از رانندگان صرفاً یک امکان اضافی نیست؛ بلکه راهکاری برای شرایط اضطراری، اتمام سهمیه یا فراموشی کارت شخصی محسوب می‌شود. محدود کردن این امکان، بدون پیش‌بینی سازوکار جایگزین و اطلاع‌رسانی شفاف، می‌تواند مشکلات تازه‌ای برای رانندگان به وجود آورد. البته دولت می‌تواند برای جلوگیری از قاچاق و کنترل مصرف، استفاده از کارت‌های جایگاه را سامان‌دهی کند؛
اما سامان‌دهی با حذف گسترده و بدون تضمین دسترسی جایگزین تفاوت دارد. سیاست‌گذار باید توضیح دهد که آیا پیش از اجرای این تصمیم، آثار آن بر رانندگان بین‌شهری، مسافران، خودرو‌های فاقد کارت و مناطق کم‌برخوردار بررسی شده است یا خیر. طرح‌های بنزینی و تناقض‌های بی‌پایان یکی از مسائل مهمی که در پی اظهارات سقاب‌اصفهانی مطرح می‌شود، تناسب میان سیاست‌های تولید و واردات خودرو با ظرفیت تأمین سوخت کشور است.چرا توسعه خودرو‌های کم‌مصرف، هیبریدی و برقی با سرعت و جدیت بیشتری دنبال نمی‌شود؟
چرا اصلاح استاندارد مصرف سوخت خودرو‌ها و نوسازی ناوگان فرسوده همچنان به یکی از مطالبات تکراری کارشناسان تبدیل شده است؟نمی‌توان از یک طرف بازار خودرو را با محصولات پرمصرف اداره کرد و از طرف دیگر، هنگام بروز مشکل در تأمین بنزین، از مردم خواست مصرف خود را محدود کنند. مردم حق دارند بدانند برنامه دولت چیست اظهارات اخیر معاون رئیس‌جمهور اگرچه تصویری از محدودیت‌های تأمین بنزین ارائه می‌دهد، اما هنوز پاسخ بسیاری از پرسش‌های اساسی را روشن نمی‌کند.
دولت باید مشخص کند جمع‌آوری کارت‌های آزاد جایگاه‌ها چه زمانی به سایر مناطق گسترش پیدا می‌کند، برای مسافران و رانندگان فاقد کارت چه تدبیری اندیشیده شده و آیا برنامه‌ای برای جلوگیری از ایجاد صف‌های طولانی در جایگاه‌ها وجود دارد؟ همچنین لازم است مشخص شود برنامه دولت برای افزایش ظرفیت تولید، کاهش مصرف خودرو‌ها و توسعه حمل‌ونقل عمومی چیست و چه زمانی نتایج آن قابل مشاهده خواهد بود. مسئله بنزین فقط مسئله چند لیتر سهمیه یا یک کارت سوخت نیست؛ موضوع مستقیماً با زندگی روزمره، هزینه حمل‌ونقل، اشتغال و معیشت میلیون‌ها شهروند ارتباط دارد.
اگر کشور با محدودیت در تأمین بنزین مواجه است، مردم حق دارند بدانند چرا این وضعیت ایجاد شده و مسئولیت اصلاح آن بر عهده کدام دستگاه‌هاست.نمی‌توان تمام بار حل بحران انرژی را بر دوش مصرف‌کننده گذاشت و از او انتظار داشت با سهمیه محدودتر، دسترسی دشوارتر به سوخت و برنامه‌ریزی اجباری برای مصرف، مشکلاتی را جبران کند که ریشه‌های آن در سیاست‌گذاری کلان انرژی قرار دارد. انتهای پیام/
منبع: خبرگزاری میزان
