اگر دولت نتانیاهو کنار برود و مخالفان او قدرت را به دست بگیرند، آیا سیاست اسرائیل در برابر ایران تغییر خواهد کرد؟ آیا رقابت شدید احزاب اسرائیلی به معنای اختلاف بنیادین درباره جنگ با ایران است یا آنچه در ظاهر یک رقابت سیاسی پرتنش به نظر می‌رسد، در موضوع ایران بر پایه نوعی توافق راهبردی شکل گرفته است؟
خبرآنلاین – انتخابات در اسرائیل فقط رقابت برای تصاحب کرسی‌های پارلمان نیست بلکه رقابتی است که در آن امنیت، جنگ و تصویر تهدیدهای خارجی جایگاه تعیین‌کننده‌ای دارند. در آستانه انتخابات اخیر، بنیامین نتانیاهو بار دیگر پرونده ایران را به یکی از محورهای اصلی رقابت سیاسی تبدیل کرد. او از ضرورت ادامه جنگ، جلوگیری از بازسازی توان هسته‌ای و موشکی ایران و تکمیل آنچه مأموریت امنیتی اسرائیل می‌نامد، سخن گفت. در سوی دیگر، بسیاری از رقبای او نیز نه‌تنها با اصل مقابله با ایران مخالفت نکردند، بلکه نتانیاهو را به دلیل توقف یا مدیریت نامطلوب عملیات نظامی مورد انتقاد قرار دادند.
اما این وضعیت یک پرسش مهم را پیش روی تحلیلگران قرار می‌دهد که اگر دولت نتانیاهو کنار برود و مخالفان او قدرت را به دست بگیرند، آیا سیاست اسرائیل در برابر ایران تغییر خواهد کرد؟ آیا رقابت شدید احزاب اسرائیلی به معنای اختلاف بنیادین درباره جنگ با ایران است یا آنچه در ظاهر یک رقابت سیاسی پرتنش به نظر می‌رسد، در موضوع ایران بر پایه نوعی توافق راهبردی شکل گرفته است؟
برای پاسخ به این پرسش باید از فضای تبلیغاتی انتخابات فاصله بگیریم و میان اختلافات سیاسی داخلی و اشتراکات امنیتی احزاب اسرائیل تمایز قائل شویم. واقعیت این است که ممکن است انتخابات چهره نخست‌وزیر را تغییر دهد، اما تغییر راهبرد امنیتی کشوری که ایران را یکی از مهم‌ترین تهدیدهای بلندمدت خود می‌داند، به‌سادگی با جابه‌جایی دولت اتفاق نمی‌افتد.
انتخابات ۲۷ اکتبر؛ پیروزی بدون اکثریت
در انتخابات پارلمانی اسرائیل، حزب لیکود به رهبری نتانیاهو ۲۷ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را کسب کرد. مجموع کرسی‌های بلوک نزدیک به نتانیاهو به ۵۳ رسید، درحالی‌که احزاب مخالف به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی به دست آوردند. احزاب عرب نیز در مجموع ۱۹ کرسی کسب کردند. برای تشکیل دولت، دست‌کم ۶۱ کرسی لازم است.
این نتیجه نشان می‌دهد که نتانیاهو با وجود کسب بیشترین کرسی توسط حزب لیکود، نتوانسته موقعیت پیشین خود را در پارلمان حفظ کند. در مقابل، مخالفان نیز با وجود افزایش قدرت سیاسی، هنوز برای تشکیل دولت به توافق با گروه‌های دیگری نیاز دارند.
در ۸ نوامبر، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، مأموریت تشکیل دولت را به آیزنکوت سپرد. او اکنون باید در مذاکرات پیچیده ائتلافی، میان احزاب مختلف توافق ایجاد کند. در صورت شکست مذاکرات، امکان واگذاری مأموریت به فردی دیگر یا برگزاری انتخابات مجدد وجود دارد. بنابراین، اسرائیل در حال حاضر با یک رقابت انتخاباتی پایان‌یافته اما یک بحران ائتلافی حل‌نشده روبه‌روست.
این وضعیت از یک جهت اهمیت دارد، حتی اگر نتانیاهو از قدرت کنار برود، این اتفاق به‌تنهایی به معنای تغییر فوری سیاست امنیتی اسرائیل در برابر ایران نیست. باید دید دولت احتمالی جدید از چه احزابی تشکیل می‌شود و مهم‌تر از آن، درباره ماهیت تهدید ایران چه برداشتی دارد.
اختلاف احزاب؛ رقابت بر سر قدرت و شیوه اداره جنگ
از سوی دیگر در جناح راست، حزب لیکود به رهبری نتانیاهو و متحدان راست‌گرای افراطی او، از رویکرد تهاجمی و پیش‌دستانه در برابر ایران حمایت می‌کنند. نتانیاهو در سخنان انتخاباتی خود بر ضرورت جلوگیری از بازسازی توانمندی‌های ایران تأکید کرده و حتی هدف خود را فراتر از مهار نظامی، یعنی تغییر ساختار سیاسی جمهوری اسلامی، مطرح کرده است.
در سوی مخالفان نیز، وضعیت یکدست نیست. گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل و رهبر حزب یاشار، در مقایسه با نتانیاهو رویکرد محتاطانه‌تری دارد. او تغییر حکومت ایران را هدفی واقع‌بینانه و قابل تحقق از طریق عملیات نظامی نمی‌داند و درباره تبدیل تصمیم‌های امنیتی به ابزار رقابت سیاسی هشدار داده است.
بااین‌حال، احتیاط آیزنکوت را نباید با مخالفت با مقابله با ایران اشتباه گرفت چرا که بسیاری از رقبای نتانیاهو با ادامه کارزار نظامی علیه ایران موافق بوده‌اند و حتی برخی از آنان، نتانیاهو را به دلیل توقف عملیات هوایی در هماهنگی با آمریکا مورد انتقاد قرار داده‌اند.
برای مثال، آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما و وزیر دفاع پیشین، از مواضع سخت‌گیرانه‌تری برخوردار است. او حتی درباره ضرورت تغییر حکومت ایران و امکان اقدام مستقل اسرائیل بدون همراهی آمریکا سخن گفته است. نفتالی بنت و یائیر لاپید نیز در مواضع اعلام‌شده خود از فشار بر جمهوری اسلامی و ضرورت مقابله با تهدیدهای ایران حمایت کرده‌اند؛ هرچند درباره میزان هماهنگی با آمریکا و اروپا و استفاده از ابزارهای دیپلماتیک و اقتصادی تفاوت‌هایی دارند.
این تفاوت‌ها مهم‌اند، اما نتیجه دیگری نیز دارند. این نکته اهمیت دارد که در بخش مهمی از جریان اصلی سیاست اسرائیل، مخالفت با نتانیاهو لزوماً به معنای مخالفت با سیاست مقابله با ایران نیست. در واقع، برخی از رقبای او تلاش کرده‌اند نشان دهند که در موضوع ایران حتی می‌توانند از نخست‌وزیر فعلی قاطع‌تر باشند.
اشتراک راهبردی؛ ایران به مسئله‌ای فراتر از یک حزب تبدیل شده است
برای فهم این اشتراک باید به تحولات امنیتی اسرائیل پس از حملات هفتم اکتبر توجه کنیم. آن حملات و جنگ‌های متعاقب در غزه، لبنان و سپس ایران، برداشت امنیتی بخش مهمی از جامعه و ساختار سیاسی اسرائیل را تغییر داده است. در این چارچوب، تهدیدهای منطقه‌ای دیگر صرفاً موضوعاتی برای مدیریت دیپلماتیک تلقی نمی‌شوند، بلکه در گفتمان امنیتی اسرائیل، ضرورت شناسایی و از میان بردن تهدید پیش از تبدیل‌شدن آن به خطر مستقیم، جایگاه پررنگ‌تری پیدا کرده است.
پژوهش دنی سیترینوویچ در مؤسسه استیمسون، این وضعیت را نوعی اجماع راهبردی اسرائیل درباره ایران توصیف می‌کند. به تحلیل او، ایران در نگاه جریان‌های سیاسی راست، مرکز و چپ اسرائیل، یکی از مهم‌ترین چالش‌های بلندمدت امنیت ملی این کشور محسوب می‌شود. این برداشت پس از تحولات امنیتی سال‌های اخیر تقویت شده و به بخشی از فرهنگ راهبردی اسرائیل تبدیل شده است.
این تحلیل به معنای آن نیست که همه احزاب اسرائیل درباره تمام جزئیات جنگ، میزان حملات یا هدف نهایی آن توافق دارند. تفاوت میان آنان واقعی است. اما وقتی اصل تهدید در میان جریان‌های اصلی سیاسی تا این اندازه مشترک باشد، تغییر دولت الزاماً به تغییر جهت سیاست منجر نمی‌شود.
در چنین شرایطی، پرونده ایران به موضوعی فراتر از رقابت شخصی نتانیاهو و مخالفانش تبدیل می‌شود. هر نخست‌وزیری که در آینده قدرت را در دست بگیرد، با فشار افکار عمومی، نهادهای امنیتی، ارتش و انتظارات سیاسی برای پاسخ‌گویی به تهدید ایران روبه‌رو خواهد بود.
اختلاف اصلی کجاست؟ شدت اقدام، زمان‌بندی و رابطه با آمریکا
با وجود این اشتراک راهبردی، نمی‌توان همه احزاب را یکسان دانست. اختلاف اصلی را باید در سه سطح بررسی کرد.
نخست، میزان اتکا به قدرت نظامی است. نتانیاهو و برخی متحدان راست‌گرای او از رویکرد تهاجمی‌تر و پیش‌دستانه حمایت می‌کنند. در مقابل، آیزنکوت نسبت به امکان تحقق اهداف حداکثری از طریق عملیات نظامی تردید بیشتری دارد.
دوم، میزان هماهنگی با ایالات متحده است. برای اسرائیل، حمایت سیاسی، تسلیحاتی و عملیاتی آمریکا اهمیت زیادی دارد. المانیتور در گزارش ۲۳ اکتبر خود تأکید کرده است که توانایی اسرائیل برای ادامه یک کارزار گسترده علیه ایران، تا حد زیادی به آمادگی ترامپ برای حمایت از آن وابسته خواهد بود. بنابراین، حتی دولتی که خواهان ادامه جنگ باشد، باید محدودیت‌های ناشی از روابط با واشنگتن را در محاسبات خود لحاظ کند.
سوم، تعریف هدف نهایی جنگ است. برخی رهبران اسرائیلی از تغییر حکومت در ایران سخن می‌گویند، درحالی‌که آیزنکوت چنین هدفی را نه واقع‌بینانه و نه لزوماً مطلوب برای اقدام نظامی اسرائیل می‌داند. این اختلاف از نظر تحلیلی مهم است، زیرا میان تضعیف توانمندی‌های نظامی و هسته‌ای ایران و تغییر ساختار سیاسی آن، فاصله زیادی وجود دارد.
بنابراین، اگر دولت جدیدی در اسرائیل تشکیل شود، ممکن است در ادبیات سیاسی، میزان ریسک‌پذیری، زمان‌بندی عملیات و نحوه تعامل با آمریکا تغییراتی ایجاد کند. اما این تغییرات را نباید با کنارگذاشتن راهبرد مقابله با ایران یکسان دانست.
آیا تغییر نتانیاهو می‌تواند به پایان جنگ منجر شود؟
این یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی است که پس از انتخابات مطرح می‌شود. پاسخ آن به عوامل متعددی بستگی دارد و نمی‌توان صرفاً از نتیجه انتخابات درباره آن قضاوت کرد.
نخست اینکه دولت جدید، اگر تشکیل شود، باید ائتلافی با ثبات ایجاد کند. اختلاف احزاب درباره مسائل داخلی، خدمت سربازی گروه‌های مذهبی، اصلاحات قضایی و نحوه تعامل با احزاب عرب می‌تواند انرژی سیاسی دولت را در ماه‌های نخست به خود اختصاص دهد. حتی ممکن است تشکیل دولت زمان‌بر باشد یا اسرائیل به سمت انتخابات مجدد حرکت کند.
دوم اینکه تصمیم‌های امنیتی اسرائیل فقط در اختیار نخست‌وزیر نیست. ارتش، نهادهای اطلاعاتی و ساختار امنیتی در ارزیابی تهدیدها و ارائه گزینه‌های عملیاتی نقش دارند. تغییر نخست‌وزیر، این ساختارها و برداشت‌های امنیتی شکل‌گرفته در سال‌های اخیر را به‌سرعت دگرگون نمی‌کند.
سوم اینکه جنگ ایران برای اسرائیل فقط یک موضوع انتخاباتی نیست؛ به برداشت بلندمدت این کشور از امنیت منطقه‌ای و جایگاه خود در خاورمیانه ارتباط دارد. به همین دلیل، حتی دولتی که با شعار اصلاح سیاست داخلی و بازسازی روابط خارجی روی کار بیاید، ممکن است در برابر ایران همچنان رویکردی سخت‌گیرانه داشته باشد.
البته این احتمال وجود دارد که دولت جدید برای کاهش تنش، هماهنگی بیشتر با آمریکا یا استفاده از ابزارهای دیپلماتیک تلاش کند. اما چنین تغییراتی بیشتر به معنای تغییر شیوه مدیریت تقابل است تا پایان‌دادن به اصل آن که به اشتباه تصور کنیم، جنگ رو به پایان است.
واقع‌بینی سیاسی؛ تغییر دولت را با تغییر راهبرد اشتباه نگیریم
نتیجه انتخابات اسرائیل یک تحول سیاسی مهم است، اما نباید بیش از اندازه بزرگ‌نمایی شود. کناررفتن نتانیاهو می‌تواند بر ترکیب ائتلاف حاکم، شیوه تصمیم‌گیری و رابطه اسرائیل با دولت آمریکا اثر بگذارد. همچنین ممکن است میزان ریسک‌پذیری نظامی یا اولویت‌های داخلی دولت تغییر کند. بااین‌حال، اشتراک مواضع احزاب اصلی درباره ضرورت مقابله با ایران نشان می‌دهد که تغییر بنیادی در راهبرد امنیتی اسرائیل، دست‌کم در کوتاه‌مدت، چندان محتمل نیست.
این به معنای قطعی‌بودن ادامه جنگ یا نادیده‌گرفتن امکان مذاکره نیست. سیاست امنیتی کشورها ثابت و تغییرناپذیر نیست و هزینه‌های نظامی، فشار بین‌المللی، ملاحظات اقتصادی و محاسبات آمریکا می‌توانند در آن اثر بگذارند. اما برای ارزیابی آینده باید به رفتار واقعی دولت بعدی، ترکیب کابینه امنیتی، مواضع رسمی ارتش، میزان هماهنگی با واشنگتن و تغییرات عملی در سطح آمادگی نظامی توجه کرد؛ نه صرفاً به اینکه چه کسی نخست‌وزیر شده است.
در نهایت، ممکن است نتانیاهو برود و آیزنکوت یا فرد دیگری جای او را بگیرد اما ممکن است ادبیات سیاسی تغییر کند و حتی روش‌های دیپلماتیک پررنگ‌تر شوند. اما تا زمانی که ایران در برداشت غالب نخبگان امنیتی و سیاسی اسرائیل یک تهدید راهبردی تلقی می‌شود، انتظار تغییر اساسی در سیاست مقابله با ایران واقع‌بینانه نیست. واقع‌بینی سیاسی یعنی آینده جنگ را نه از روی نام نخست‌وزیر، بلکه از روی تداوم یا تغییر منافع، برداشت‌های امنیتی و رفتار عملی دولت اسرائیل ارزیابی کنیم.
منبع: خبرآنلاین
