ایلام – قنات‌های کهن ایلام، یادگار دانش بومی نیاکان این دیار، سال‌هاست آب را از دل زمین به روی کشتزارها می‌آورند؛ اماگسترش ساخت‌وسازها، این میراث تاریخی را در مسیر خشکاندن قرار داده است.
خبرگزاری مهر – گروه استان ها: قنات‌های ایلام سال‌هاست در دل زمین می‌خزند و بی‌صدا آب را از سفره‌های زیرزمینی به روی زمین می‌آورند و زمین‌های تشنه را سیراب می‌کنند.
این سازه‌های کهن، یادگار دانش بومی و هنر نیاکان مردم این دیار هستند که با دست‌های خالی و بدون امکانات امروزی، آب را از دل زمین بیرون کشیدند و کشاورزی را در این سرزمین زنده نگه داشتند.
پیشینه قنات‌سازی در ایلام به قرن‌ها پیش بازمی‌گردد و این سازه‌های تاریخی، بخشی از هویت کشاورزی و فرهنگی منطقه را شکل داده‌اند و سال‌هاست آب مورد نیاز کشاورزان و روستاییان را تأمین می‌کنند.
در سال‌های اخیر، کاهش بارش‌ها و افت منابع آبی همراه با گسترش ساخت‌وساز، بسیاری از قنات‌ها را خشک یا رها کرده و همین موضوع، زنگ خطر را برای این یادگار تاریخی به صدا درآورده است.
کارشناسان بر ضرورت مرمت و لایروبی قنات‌ها، جلوگیری از ساخت‌وساز روی مسیر آن‌ها و ثبت و مستندسازی این سازه‌های تاریخی تأکید دارند و معتقدند احیای قنات‌ها می‌تواند ضمن صرفه‌جویی در مصرف آب، به پایداری کشاورزی مناطق خشک کمک کند.
حفظ قنات‌ها نه‌تنها به تأمین آب و رونق کشاورزی کمک می‌کند، بلکه مانع از فراموشی دانش بومی و هویت منطقه‌ای ایلام خواهد شد و نسل‌های آینده نیز می‌توانند از این گنجینه ارزشمند بهره ببرند.
قنات‌های تاریخی ایلام پیش از تخریب مستندسازی شوند
یک استاد باستان‌شناسی در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: قنات‌های تاریخی ایلام بخشی از حافظه تمدنی این سرزمین هستند و باید پیش از آنکه زیر ساخت‌وسازهای شهری از بین بروند، مستندسازی و ثبت شوند.
حبیب الله محمودیان با اشاره به پیشینه کهن قنات‌سازی در ایلام اظهار کرد: این سازه‌های آبی از شاهکارهای مهندسی نیاکان ما هستند که با تکیه بر دانش بومی و بدون امکانات امروزی ساخته شده‌اند و نشان‌دهنده توان فنی و خلاقیت مردمان این دیار در مدیریت منابع آب هستند.
وی افزود: متأسفانه در دهه‌های گذشته، گسترش شهرنشینی و اجرای پروژه‌های عمرانی بدون توجه به این میراث، باعث آسیب دیدن و در برخی موارد نابودی کامل قنات‌های تاریخی شده است و امروز دیگر نشانی از بسیاری از آن‌ها باقی نمانده است.
این استاد باستان‌شناسی تصریح کرد: هر قنات تاریخی، یک سند زنده از تاریخ کشاورزی و شهرسازی این منطقه است و از بین رفتن آن، یعنی از دست دادن بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایلام که دیگر قابل بازسازی نیست.
محمودیان خاطرنشان کرد: باید پیش از اجرای هر پروژه عمرانی، مطالعات باستان‌شناسی و مستندسازی قنات‌ها انجام شود و مسیر آن‌ها در نقشه‌های شهری ثبت گردد تا از تخریب بیشتر جلوگیری شود.
وی در پایان تأکید کرد: حفاظت از قنات‌های تاریخی تنها وظیفه میراث فرهنگی نیست و همه دستگاه‌های اجرایی باید در این زمینه مسئولیت‌پذیر باشند تا این سرمایه ارزشمند برای نسل‌های آینده باقی بماند.
قنات‌های ایلام در فهرست آثار ملی ثبت و مستندسازی می‌شوند
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اقدامات این اداره کل برای حفاظت از قنات‌های تاریخی استان گفت: قنات‌های ایلام بخشی از میراث فرهنگی و تاریخی این سرزمین هستند و در سال‌های اخیر اقدامات متعددی برای شناسایی، مستندسازی و حفاظت از آن‌ها انجام شده است.
فرزاد شریفی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین اقدامات، ثبت قنات‌های شاخص استان در فهرست آثار ملی است تا از این طریق، حساسیت‌های قانونی برای حفاظت از آن‌ها ایجاد شود و دستگاه‌های اجرایی موظف به رعایت حریم این سازه‌های تاریخی شوند.
شریفی افزود: همکاری با سازمان جهاد کشاورزی برای مرمت و لایروبی قنات‌های فعال، هماهنگی با قرارگاه سازندگی سپاه برای احیای قنات‌های دشت امیرآباد مهران و آموزش جوامع محلی برای نگهداری از این سازه‌ها، از دیگر اقداماتی است که در دستور کار قرار گرفته است.
مدیرکل میراث فرهنگی ایلام تصریح کرد: در کنار مرمت، مستندسازی مسیر قنات‌ها و ثبت آن‌ها در نقشه‌های شهری و روستایی انجام می‌شود تا پیش از اجرای پروژه‌های عمرانی، حریم این سازه‌ها مشخص باشد و از تخریب ناخواسته آن‌ها جلوگیری شود.
وی خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه برخی قنات‌ها در محدوده بافت تاریخی و شهری قرار دارند، برنامه‌های حفاظتی ویژه‌ای برای آن‌ها تدوین شده است تا هم نیازهای توسعه شهری تأمین شود و هم میراث تاریخی شهر آسیب نبیند.
شریفی در پایان گفت: حفاظت از قنات‌ها بدون مشارکت مردم ممکن نیست و این اداره کل آمادگی دارد با تشکل‌های مردمی، دهیاری‌ها و شوراهای اسلامی همکاری کند تا این میراث ارزشمند برای نسل‌های آینده زنده بماند.
احیای قنات‌های ایلام، آب کشاورزی را به مزارع بازمی‌گرداند
مدیر آب و خاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی استان ایلام، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت احیای قنات‌ها در استان اظهار کرد: قنات‌ها در گذشته نقش مهمی در تأمین آب کشاورزی مناطق مختلف ایلام داشتند و امروز احیای آن‌ها می‌تواند بخشی از کمبود منابع آبی را جبران کند.
تورج کرمی افزود: در سال‌های اخیر، برنامه‌ریزی منسجمی برای شناسایی قنات‌های دارای اولویت و مرمت آن‌ها انجام شده است و در این مسیر، لایروبی مسیر قنات‌ها، ترمیم میله چاه‌ها و تثبیت مسیر آب در دستور کار قرار گرفته است.
کرمی تصریح کرد: احیای قنات‌ها تنها به معنای مرمت سازه نیست، بلکه باید مدیریت بهره‌برداری، نگهداری و آموزش کشاورزان نیز مورد توجه قرار گیرد تا آب قنات به صورت پایدار در اختیار بهره‌برداران قرار بگیرد.
وی خاطرنشان کرد: قنات‌های تاریخی استان، میراثی از دانش بومی نیاکان ما هستند و حفاظت و احیای آن‌ها علاوه بر تأمین آب کشاورزی، به حفظ هویت تاریخی و فرهنگی منطقه نیز کمک می‌کند.
مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی ایلام در پایان تأکید کرد: با همکاری دستگاه‌های مرتبط و مشارکت بهره‌برداران، روند احیای سایر قنات‌های استان ادامه خواهد یافت و این اقدام می‌تواند به پایداری کشاورزی و افزایش تولید در مناطق روستایی کمک کند.
احیای قنات‌های ایلام، هم آب کشاورزی را به مزارع بازمی‌گرداند و هم میراث کهن این سرزمین را از فراموشی نجات می‌دهد؛ بدون شک این کار نیازمند همکاری دستگاه‌ها و مشارکت مردم است.
منبع: خبرگزرای مهر
