به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، نشست تجربه‌نگاری تولید مستند «رئیس سازمان» با حضور سیدمحمدعلی صدری‌نیا تهیه‌کننده این اثر، در دانشکده دین و رسانه و همراه با اکران اختصاصی قسمت چهارم این مجموعه مستند برگزار شد.
در این نشست، تهیه‌کننده اثر ضمن تشریح روند چهار ساله پژوهش و تولید این مجموعه، از دشواری‌های دسترسی به اسناد و شاهدان تاریخی، شیوه تبدیل پژوهش‌های گسترده به روایت مستند و ضرورت شناخت تاریخ سازمان صداوسیما سخن گفت.
صدری‌نیا در ابتدا، با اشاره به انگیزه شکل‌گیری مستند «رئیس سازمان» گفت: حدود چهار سال پیش، دغدغه اصلی ما کم‌دانشی درباره گذشته سازمان صداوسیما بود؛ کم‌دانشی‌ای که تنها به منتقدان بیرونی محدود نمی‌شود و در میان مدیران و فعالان رسانه‌ای نیز وجود دارد. به گفته او، سازمان صداوسیما در دهه‌های گذشته فراز و نشیب‌ها، تجربه‌ها و اتفاقات مهمی را پشت سر گذاشته است، اما بی‌توجهی به این تجربه‌ها موجب می‌شود مدیران در موقعیت‌های مشابه، دوباره همان خطاها را تکرار کنند.
وی ادامه داد: در مدیریت سازمان‌های بزرگ، تجربه‌های پیشین می‌تواند راهگشا باشد و شناخت مسیر طی‌شده، امکان ارزیابی تصمیم‌ها و سیاست‌ها را فراهم می‌کند. از همین رو، گروه سازنده تصمیم گرفت تاریخ صداوسیما را از زاویه مدیران و رؤسای این سازمان روایت کند؛ زاویه‌ای که به باور تهیه‌کننده، امکان بررسی تأثیر نگاه و شیوه مدیریت هر رئیس بر تحولات سازمان را فراهم می‌کرد.
تهیه‌کننده «رئیس سازمان» با اشاره به گستره زمانی این مجموعه گفت: روایت مستند از ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ آغاز می‌شود و تا دوره‌های بعدی مدیریت سازمان ادامه پیدا می‌کند. در این مسیر، تنها شرح زندگی مدیران مدنظر نبوده، بلکه تلاش شده است تأثیر تصمیم‌ها و رویکردهای آنان بر ساختار، نیروی انسانی، تولیدات و جهت‌گیری‌های سازمان بررسی شود. تفاوت نگاه مدیران در دوره‌های مختلف، گاه مسیر سازمان و حتی روند تغییر و جابه‌جایی نیروها را تحت تأثیر قرار داده است.
صدری‌نیا درباره حجم پژوهش‌های انجام‌شده برای این مجموعه نیز گفت که تولید مستند حدود چهار سال زمان برده است. گروه سازنده نزدیک به ۱۰۰ گفت‌وگوی اختصاصی با افراد مرتبط با تاریخ سازمان انجام داده و حدود ۵۰ مصاحبه دیگر را نیز که گروه‌های مستندساز یا پژوهشگران پیش‌تر تهیه کرده بودند، خریداری و به مجموعه اضافه کرده است. به این ترتیب، مواد اولیه پژوهش و روایت مستند به حدود ۱۵۰ مصاحبه رسیده است.
وی یکی از دشواری‌های اصلی پروژه را تبدیل این حجم از اطلاعات به روایتی منسجم و قابل دنبال کردن دانست و توضیح داد: گروه برای سامان‌دهی داده‌ها، جلسات پژوهشی و بحث‌های کارشناسی متعددی برگزار کرده است. در این جلسات، اطلاعات بر اساس خط زمانی و موضوعات اصلی دسته‌بندی می‌شد تا از میان روایت‌ها و جزئیات فراوان، مسیر روایی هر قسمت شکل بگیرد. همچنین گروه در کنار تولید مستند، کتابی جامع از پژوهش‌های انجام‌شده آماده کرده تا بخشی از اطلاعات و یافته‌هایی که امکان حضور در نسخه تصویری را نداشته‌اند، حفظ شوند.
تهیه‌کننده اثر در پاسخ به پرسشی درباره اختلاف روایت شاهدان تاریخی تأکید کرد: هیچ‌یک از گفته‌ها به‌تنهایی مبنای قطعی روایت قرار نگرفته است. گروه تلاش کرده اطلاعات را با اسناد، روزنامه‌ها، تصاویر آرشیوی و گفت‌وگوهای دیگر تطبیق دهد. در مواردی نیز که اختلاف نظرها ریشه در مواضع سیاسی و برداشت‌های متفاوت افراد داشته، دیدگاه‌های مختلف در کنار یکدیگر مطرح شده‌اند تا مخاطب امکان قضاوت و جمع‌بندی داشته باشد.
صدری‌نیا همچنین درباره استفاده از آرشیو سازمان صداوسیما بیان داشت: تا قسمت ششم مجموعه، آرشیوی از خود سازمان دریافت نکرده ایم. بخش مهمی از تصاویر مورد استفاده از طریق آرشیوهای شخصی و همکاری تعدادی از مستندسازان فراهم شده است. در قسمت‌های هفتم و هشتم، که به دوره مدیریت ده‌ساله دکتر لاریجانی می‌پردازد، بخشی از تصاویر از طریق خانواده آن شهید در اختیار گروه قرار گرفته است.
در بخش پرسش و پاسخ، دانشجویان درباره شیوه دسترسی به مدیران و چهره‌های مؤثر، انتخاب موضوع، چگونگی آغاز یک پروژه پژوهشی و مواجهه با محدودیت‌های تولید مستند پرسش‌هایی مطرح کردند.
صدری‌نیا در پاسخ، اعتمادسازی و پیگیری مستمر را از عوامل مهم دسترسی به افراد دانست و با اشاره به تجربه ساخت مستند «قائم‌مقام» گفت: گاهی رسیدن به یک گفت‌وگوی مهم، سال‌ها زمان می‌برد. گروه در برخی پروژه‌ها ابتدا سراغ افراد حاضر در سطوح پایین‌تر و میانی رفته و پس از شناخت بهتر موضوع و تکمیل اطلاعات، برای گفت‌وگو با مدیران ارشد اقدام کرده است.
وی در پاسخ به پرسشی درباره انتخاب موضوع برای مستندسازی نیز بر ضرورت داشتن مسئله و پرسش روشن تأکید کرد و گفت: پیش از آغاز هر پروژه باید مشخص باشد که ساخت آن قرار است به چه پرسشی پاسخ دهد و چه خلأیی را پر کند. صرف جذاب بودن یک سوژه برای ساخت مستند کافی نیست و سازنده باید بداند مخاطب پس از تماشای اثر به چه شناخت یا جمع‌بندی تازه‌ای خواهد رسید.
صدری‌نیا در پایان، به دانشجویان علاقه‌مند به مستندسازی توصیه کرد به جای پراکنده‌کاری، حوزه‌ای مشخص را برای فعالیت انتخاب کنند و در همان مسیر به تدریج تجربه و تخصص به دست آورند.
وی همچنین عمق‌بخشی به پژوهش و تلاش برای ارتقای محتوایی و فرمی هر اثر را از ضرورت‌های کار مستند دانست و تأکید کرد: پروژه‌های تاریخی و نهادی، بدون صبر، پیگیری و پژوهش گسترده به نتیجه مطلوب نمی‌رسند.
منبع: رسانیوز
