«سلام، چند تا عکس قدیمی ازت پیدا کردم، این‌ها رو ببین!»؛ «این کارت دعوت عروسی ماست، برای دیدنش فایل رو نصب کن»؛ «تو هم توی این عکس هستی، دانلودش کن!» شاید این پیام‌ها در نگاه اول کاملاً عادی به نظر برسند؛ پیامی از طرف یک دوست، آشنا یا حتی یکی از اعضای خانواده که قرار است خاطره‌ای را زنده کند یا خبری خوش را به مخاطب برساند، اما درست در همین نقطه است که یک پیام ساده می‌تواند به آغاز یک دردسر بزرگ تبدیل شود. کافی است کاربر به اعتبار نام فرستنده یا جذابیت محتوای پیام اعتماد کند، روی لینک بزند یا برنامه پیشنهادی را نصب کند؛
از این لحظه ممکن است تلفن همراه او به بستری برای دسترسی غیرمجاز به اطلاعات شخصی، پیامک‌ها، مخاطبان و حتی اطلاعات بانکی تبدیل شود. ماجرا فقط به از دست رفتن اطلاعات یک نفر ختم نمی‌شود؛ در برخی موارد، بدافزار پس از آلوده کردن گوشی، همان پیام فریبنده را برای مخاطبان قربانی ارسال می‌کند و به این ترتیب، تلفن همراه فردی که خود قربانی شده است، به ابزاری برای گرفتار کردن دیگران تبدیل می‌شود. 70 درصد جرائم سایبری؛ سهم دو شگرد تکراری در همین راستا با سردار وحید مجید، رئیس پلیس فتا فراجا گفت‌وگو کردیم.
وی در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم با اشاره به افزایش فراوانی جرائم سایبری مرتبط با لینک‌های آلوده و فایل‌های مخرب اظهار کرد: بررسی‌های دو ماه گذشته نشان می‌دهد از مجموع جرائم سایبری مرتبط با لینک‌ها و فایل‌های آلوده، حدود 70 درصد با دو شگرد «عکس یادگاری» و «کارت دعوت» صورت گرفته است.وی افزود: در این شگردها، مجرمان با ارسال لینک‌های آلوده یا فایل های مخرب با عنوان مشاهده عکس یادگاری و کارت دعوت، کاربران را به باز کردن لینک یا دریافت و اجرای فایل ترغیب می‌کنند تا از اطلاعات و دسترسی‌های آنان سوءاستفاده کنند.رئیس پلیس فتا فراجا با اشاره به فراوانی قابل‌توجه این دو شگرد خاطرنشان کرد: کاربران باید در مواجهه با پیام‌هایی با عناوین عکس یادگاری یا کارت دعوت، هوشیار باشند و از باز کردن لینک‌ها و دریافت و اجرای فایل‌های مشکوک خودداری کنند.
همچنین، حتی اگر این پیام‌ها از حساب افراد آشنا ارسال شده باشد، پیش از هر اقدامی، اصالت پیام را از طریق تماس با فرستنده بررسی کنند.وی تأکید کرد: اعتماد بدون بررسی به لینک‌ها و فایل‌های دریافتی می‌تواند زمینه‌ساز گرفتار شدن کاربران در دام مجرمان سایبری شود. مجرمان لزوماً به روش‌های پیچیده و فریب‌های عجیب‌وغریب نیاز ندارند شاید تصور شود این شیوه‌ها با اطلاع‌رسانی‌های مکرر پلیس فتا دیگر کارایی سابق را ندارند و مردم با این ترفندها آشنا شده‌اند، اما آمار جدید نشان می‌دهد واقعیت چیز دیگری است.
بررسی‌های پلیس فتا از جرائم سایبری در دو ماه گذشته حاکی از آن است که حدود 70 درصد این جرائم به لینک‌های آلوده با عنوان عکس یادگاری و فایل‌های مخرب تحت عنوان کارت دعوت مربوط بوده است؛ آماری که نشان می‌دهد این دو شگرد همچنان در صدر روش‌های پرتکرار مجرمان سایبری قرار دارند. نکته قابل تأمل آن است که مجرمان برای اجرای این نقشه‌ها لزوماً به روش‌های پیچیده و فریب‌های عجیب‌وغریب نیاز ندارند؛ گاهی یک پیام کوتاه با مضمون «این عکس توئه» یا «دعوتی عروسی رو ببین» کافی است تا حس کنجکاوی یا اعتماد مخاطب، او را به سمت نصب یک برنامه ناشناس سوق دهد.
از عکس یادگاری تا کارت دعوت؛ ترفندی که قربانیان واقعی دارد این شیوه کلاهبرداری صرفاً یک هشدار فرضی یا احتمال امنیتی نیست و پیش از این نیز پرونده‌های واقعی در این زمینه تشکیل شده است. یکی از نمونه‌های قابل توجه، پرونده‌ای بود که شهریورماه امسال از سوی پلیس فتا تهران بزرگ اعلام شد؛ در این پرونده، 50 شهروند تهرانی قربانی فایل‌های آلوده با عنوان عکس یادگاری شده بودند. بر اساس اعلام رئیس پلیس فتا تهران بزرگ، مجرمان سایبری با ارسال لینک‌ها و فایل‌هایی در قالب عکس‌های قدیمی، عکس یادگاری یا تصاویر شخصی، کاربران را به باز کردن محتوای آلوده ترغیب کرده بودند.
پس از کلیک و اجرای فایل، تلفن همراه برخی قربانیان آلوده شده و اطلاعات شخصی و بانکی آنان در معرض دسترسی غیرمجاز قرار گرفته بود. در این پرونده، موضوع به سرقت از حساب چند نفر محدود نمانده بود؛ بررسی‌های پلیسی نشان داد بدافزار در برخی موارد بدون اطلاع کاربر برای سایر مخاطبان نیز پیام ارسال می‌کرد و زمینه گسترش دام کلاهبرداری را فراهم می‌ساخت. پلیس فتا پس از بررسی‌های فنی، عامل این اقدامات را شناسایی و در مخفیگاهی اجاره‌ای در اطراف تهران دستگیر کرد. همچنین با اقدام سریع کارشناسان، وجوه سرقت‌شده ردیابی و از خروج این مبالغ از چرخه بانکی جلوگیری شد.
این پرونده به‌خوبی نشان می‌دهد که یک فایل ظاهراً ساده با عنوان عکس یادگاری چگونه می‌تواند به سرقت اطلاعات و برداشت غیرمجاز از حساب بانکی ده‌ها نفر منجر شود. کارت دعوت عروسی؛ بهانه‌ای تازه برای آلوده کردن تلفن همراه شگرد دیگر مجرمان، استفاده از عنوان کارت دعوت عروسی است؛ روشی که به‌دلیل ارتباط با مناسبت‌های اجتماعی و خانوادگی، می‌تواند اعتماد مخاطبان را جلب کند. در این روش، پیامی با مضمون دعوت به مراسم عروسی برای کاربر ارسال می‌شود و از او خواسته می‌شود برای مشاهده کارت دعوت، فایل یا برنامه‌ای را دانلود و نصب کند.
در حالی که برای مشاهده یک کارت دعوت معمولی نیازی به نصب نرم‌افزار ناشناس وجود ندارد، مجرمان از همین درخواست برای وارد کردن بدافزار به تلفن همراه کاربران استفاده می‌کنند. پلیس فتا گیلان نیز پنجم آبان‌ماه امسال درباره همین شگرد هشدار داد و اعلام کرد مجرمان با ارسال پیام‌های جعلی تحت عنوان کارت عروسی، شهروندان را به کلیک روی لینک‌های ناشناس و آلوده ترغیب می‌کنند تا به اطلاعات شخصی و بانکی آنان دسترسی پیدا کنند. هشدارهای مشابه از استان‌های دیگر نیز منتشر شده است.
پلیس فتای زنجان در شهریورماه امسال درباره برنامه‌های جعلی عکس یادگاری اعلام کرد که این برنامه‌ها می‌توانند پس از نصب به تصاویر، فهرست مخاطبان و اطلاعات بانکی کاربران دسترسی پیدا کنند و حتی پیام‌های آلوده را به‌صورت خودکار برای سایر مخاطبان ارسال کنند. بنابراین، مسئله فقط یک پیامک جعلی یا یک لینک مشکوک نیست؛ گاهی یک تلفن همراه آلوده می‌تواند به نقطه شروع زنجیره‌ای از کلاهبرداری‌ها تبدیل شود. هشدارهایی که پیش‌تر هم داده شده بود؛ چرا همچنان قربانی می‌شویم؟ پلیس فتا پیش از این نیز بارها درباره لینک‌های آلوده و فایل‌های مخرب هشدار داده است؛
با این حال، تغییر عنوان پیام‌ها و استفاده از موضوعات روزمره باعث شده است مجرمان همچنان بتوانند از اعتماد و بی‌احتیاطی کاربران سوءاستفاده کنند. در اردیبهشت‌ماه سال گذشته، پلیس فتا درباره پیامک‌های جعلی ابلاغیه قضایی هشدار داده بود. در آن شیوه، مجرمان با ارسال پیامکی با عنوان شکایت یا ابلاغیه قضایی، مخاطب را به کلیک روی لینک و نصب یک برنامه ترغیب می‌کردند. در ادامه نیز با هدایت کاربر به درگاه جعلی پرداخت، اطلاعات کارت بانکی او را سرقت می‌کردند.
یکی دیگر از نکات مهمی که پلیس در همان زمان به آن اشاره کرده بود، ارسال خودکار پیامک‌های آلوده از تلفن همراه قربانی برای صدها شماره دیگر بود؛ موضوعی که موجب می‌شد افراد بیشتری در دام مجرمان گرفتار شوند، در حالی که فرستنده پیام ممکن بود خود از قربانیان این کلاهبرداری باشد. در دی‌ماه سال گذشته نیز پلیس فتا از افزایش ارسال لینک‌های مخرب از طریق پیامک و پیام‌رسان‌ها خبر داده بود و نسبت به تلاش برای آلوده کردن تلفن همراه شهروندان هشدار داده بود.
در مهرماه امسال نیز معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا فراجا بار دیگر درباره ارسال فایل‌های آلوده با عنوان عکس یادگاری و کارت دعوت عروسی هشدار داد و تأکید کرد که کاربران نباید برای مشاهده چنین محتواهایی برنامه‌های ناشناس را نصب کنند. این هشدارها یک پیام مشترک دارند؛ مجرمان ممکن است هر بار از عنوانی تازه استفاده کنند، اما هدف همچنان دسترسی به اطلاعات کاربران و سوءاستفاده مالی از آنان است. یک کلیک تا سرقت اطلاعات؛ مردم چه نکاتی را رعایت کنند؟
با توجه به تداوم این شگردها و سهم بالای آن‌ها در جرائم سایبری دو ماه اخیر، رعایت چند نکته ساده می‌تواند تا حد زیادی از گرفتار شدن کاربران در این دام جلوگیری کند. نخست اینکه به هیچ عنوان صرفاً به دلیل ارسال پیام از طرف یک دوست یا آشنا به محتوای آن اعتماد نکنید. ممکن است تلفن همراه یا حساب کاربری همان فرد پیش‌تر آلوده شده باشد و پیام بدون اطلاع او برای شما ارسال شده باشد. در چنین شرایطی، پیش از باز کردن لینک، از طریق تماس تلفنی یا راهی مستقل از فرستنده درباره صحت پیام سؤال کنید.
دوم اینکه برای مشاهده عکس، آلبوم تصاویر یا کارت دعوت، هیچ برنامه ناشناسی را از طریق لینک‌های ارسالی در پیام‌رسان‌ها نصب نکنید. به‌ویژه فایل‌هایی با پسوند APK که امکان نصب برنامه روی گوشی‌های اندرویدی را فراهم می‌کنند، باید با حساسیت بیشتری بررسی شوند. سوم اینکه نرم‌افزارهای مورد نیاز خود را فقط از منابع و فروشگاه‌های معتبر دریافت کنید و به برنامه‌های ناشناس اجازه دسترسی به پیامک‌ها، مخاطبان، تصاویر و سایر اطلاعات تلفن همراه را ندهید.
همچنین فعال‌سازی تأیید دومرحله‌ای برای حساب‌های کاربری، خودداری از در اختیار گذاشتن کدهای تأیید و رمزهای یک‌بارمصرف و بررسی نشست‌های فعال پیام‌رسان‌ها از دیگر اقداماتی است که می‌تواند امنیت کاربران را افزایش دهد. اگر روی لینک آلوده کلیک کردیم چه کنیم؟ یکی از اشتباهات رایج کاربران این است که پس از کلیک روی لینک مشکوک، به دلیل اینکه اتفاق ظاهری خاصی در تلفن همراه رخ نداده است، تصور می‌کنند خطری آن‌ها را تهدید نمی‌کند؛ در حالی که ممکن است بدافزار نصب شده باشد یا دسترسی‌هایی در اختیار آن قرار گرفته باشد.
در چنین شرایطی، پلیس فتا توصیه کرده است در صورت احتمال آلودگی تلفن همراه، ارتباط اینترنتی گوشی را بلافاصله قطع کنید و دستگاه را در حالت پرواز قرار دهید. پس از آن، برنامه‌های تازه نصب‌شده و ناشناس را بررسی کنید و در صورت شناسایی برنامه مشکوک، دسترسی‌های آن را قطع و برای حذف و بررسی فنی اقدام کنید. همچنین در صورت احتمال دسترسی غیرمجاز به حساب‌های بانکی، از طریق بانک و پلیس فتا موضوع را فوراً پیگیری کنید. اگر وجهی از حساب بانکی شما برداشت شده است، زمان اهمیت زیادی دارد؛ بنابراین نباید پیگیری را به ساعات یا روزهای بعد موکول کنید.
تماس با مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتا به شماره 096380 و مراجعه برای پیگیری موضوع می‌تواند در انجام اقدامات فوری و جلوگیری از انتقال بیشتر وجوه مؤثر باشد. یک هشدار ساده را جدی بگیریم واقعیت این است که مجرمان سایبری برای سرقت اطلاعات و پول مردم همیشه به شگردهای پیچیده نیاز ندارند؛ گاهی از حس کنجکاوی، اعتماد به دوستان و آشنایان یا حتی نگرانی افراد درباره یک پیام قضایی و اداری سوءاستفاده می‌کنند. امروز ممکن است عنوان پیام «عکس یادگاری» باشد و فردا «کارت دعوت عروسی» یا هر موضوع جذاب دیگری؛
آنچه اهمیت دارد، شناخت ماهیت این پیام‌ها و پرهیز از کلیک عجولانه روی لینک‌های ناشناس است. وقتی رئیس پلیس فتا فراجا از سهم 70 درصدی این دو شگرد در جرائم سایبری دو ماه گذشته خبر می‌دهد، دیگر نمی‌توان آن‌ها را صرفاً پیام‌هایی مشکوک و کم‌اهمیت دانست. این آمار نشان می‌دهد با وجود هشدارهای قبلی، همچنان تعداد زیادی از کاربران در معرض این ترفندها قرار دارند. پس اگر پیامی با عنوان «عکس یادگاری» یا «کارت دعوت» دریافت کردید، پیش از هر اقدامی مکث کنید؛ نه روی لینک بزنید، نه فایل ناشناس نصب کنید و نه به صرف اینکه پیام از طرف یک آشنا ارسال شده است به آن اعتماد کنید.
گاهی فاصله میان امنیت اطلاعات و از دست رفتن دارایی‌های بانکی، فقط یک کلیک است.
منبع: رسانیوز
