مقصود فراستخواه نوشت: آنچه در این کتاب، محل توجه و تأکید قرار گرفته است، چندپارادایمی‌بودنِ فلسفه آموزش عالی در جهان ماست. نه فلسفه آموزش عالی چین و نه حتی فلسفه قاره‌ای آموزش عالی، لزوماً تابع جریان اصلی آموزش عالی آنگلوساکسونی نبوده‌اند. فلسفه‌های پست‌مدرن آموزش عالی نیز حتی تا رهیافت «ناسازمانْ‌انگار» و آنارشیستی به علم پیش رفته‌اند.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا، کتاب «فلسفه آموزش عالی با نگاهی به ایران» نوشته مقصود فراستخواه استاد مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش‌عالی تالیف و از سوی انتشارات موسسه راهی بازار نشر شد. فراستخواه در یادداشتی در باره این کتاب، این گونه نوشته است:
فلسفه، به معنای فاصله‌گرفتن از چیزی، اندیشیدن جدی به آن و پرسشگری درباب آن است؛ پرسش‌هایی عمیق. فلسفیدن، مستلزم آشنایی‌زدایی از اموری است که چه‌بسا ساده و بدیهی انگاشته شده‌اند. فلسفه یعنی به‌رخ‌کشیدنِ غموض و ابهامات امور. گویی تنشی در روح فلسفه هست و آن این است که کلمات آسان شده‌اند و زمان آن رسیده است که آنها را دشوار کنیم. اگر این تعریف از فلسفه را مفروض بگیریم، فلسفه آموزش عالی، به معنای پرسشگری جدی از آموزش عالی است. آموزش عالی در معنای عام آن، هر نوع آموزش، پژوهش و تعاملات علمیِ بالاتر از سطح عمومی آموزش را دربرمی‌گیرد.
همچنین شامل مجموعه‌ای از پروتکل‌های سیاستی، برنامه‌ای، نهادی و شناسایی‌های معتبر درباره معیارها، صلاحیت‌ها و مدارک آن می‌شود.
اما شاید پیش از هر چیز این سؤال مطرح شود که چرا پرسش از آموزش عالی در اکنون ایران اهمیت دارد؟ در پاسخ شاید بتوان گفت که در ایران، آموزش عالی و دانشگاه، از امری خاص در دایره نخبگانی، به یک گفتار اجتماعی بدل شده است. در همه شهرهای کوچک و بزرگ این سرزمین، ساختمان‌هایی ریزودرشت به نام دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی سر برآورده و جمعیتی بزرگ را درگیر خود کرده‌اند. در همین لحظه که شاید این سطور را می‌خوانید، قریب به ۲۰میلیون تحصیل‌کرده در اطراف شما زندگی می‌کنند که از این ساختمان‌ها فارغ‌التحصیل شده‌اند.
همچنین چندمیلیون دانشجو- که صدها هزار تن از آنها در مقطع تحصیلات تکمیلی قرار دارند- و ده‌ها هزار عضو هیئت‌علمی، کم‌وبیش درگیر فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی‌اند. در این ماه‌ها و سال‌ها، می‌توان گفت که روزانه شاید قریب به ۳۰۰هزار پایان‌نامه و رساله تحصیلی در کشور در حال تدوین‌اند.
همهمه دانشگاه، شهرهای ما را فراگرفته و دانشگاه به یک مسئله جمعیتی بدل شده است. آموزش عالی، یک مسئله عمومی است. استقلال نهادی دانشگاه و آزادی علمی در برابر مداخلات و سیطره قدرت یا نفوذ ارزش‌های بنگاهی بازار و شرکت‌ها، یک مسئله است. کنکور ورودی دانشگاه، طی دهه‌ها مسئله بود و است. تب‌وتاب‌های دانشجویی‌اش مسئله بود و است. ارتش دانش‌آموختگان بیکار- یا شاغل در مشاغل نامرتبط با رشته‌هایشان- مسئله است. همین‌طور سایر مسائل آموزش عالی ازجمله کیفیت و کارآمدی، درستکاری یا تقلب‌های علمی، و تبلیغات دولتی درباره رشد مقالاتْ با ابهام جدی درباره تأثیر و پاسخگویی اجتماعی.
همه این مسائل- که فقط نمونه‌ای از آنها ذکر شد- حسابشان با دانشگاه است و اگر درباره دانشگاه سخنی گفته یا پرسشی مطرح شود، خود به یک همهمه ملی بدل می‌گردد و عملاً نیز چنین شده است. بنابراین، جا دارد که از آموزش عالی، پرسش‌های جدی بپرسیم؛ این امر، در عمیق‌ترین لایه‌های خود، به فلسفه آموزش عالی می‌انجامد. کتاب حاضر، حاوی برخی از مباحثی است که نویسنده، در کلاس‌های درس فلسفه آموزش عالی در دانشگاه تهران با دانشجویان در میان گذاشته و کوششی است برای تأمل در ادوار تاریخی و نسخه‌های مختلف این فلسفه.
رشته سخن، از فلسفه آموزش عالی در دنیای پیشامدرن آغاز شده است؛ از دوره کلاسیک یونانی (آکادمی و لیسه) تا فلسفه حوزه اسکندریه و موسئوم‌ها و درنهایت، فلسفه حوزه ایران و اسلام که نمونه نهادی آن گندی‌شاپور بود و مثال‌های عالی از محاضر علمی همچون بیرونی، بیهقی، ابن‌بطوطه، ابن‌خلدون و ابن‌رشد. ادامه بحث، به فلسفه مدرسی در اروپای مسیحی (اسکولاستیک) و سوماها کشیده شده است.
فصول بعدی کتاب، به آموزش عالی در دنیای مدرن اختصاص یافته‌اند؛ از فلسفه انقلابی آموزش عالی در فرانسه گرماگرم انقلاب و عصر بناپارتی تا فلسفه قاره‌ای آموزش عالی در آلمان عصر روشنگری و دوره اقتدار ویلهلم سوم، فلسفه لیبرال آموزش عالی در انگلستان عصر ویکتوریا و ایرلندِ در مواجهه با قحطی و درنهایت، فلسفه پراگماتیستی آموزش عالی در آمریکای پس از جنگ جهانی دوم.
آنچه در این کتاب، محل توجه و تأکید قرار گرفته است، چندپارادایمی‌بودنِ فلسفه آموزش عالی در جهان ماست. نه فلسفه آموزش عالی چین و نه حتی فلسفه قاره‌ای آموزش عالی، لزوماً تابع جریان اصلی آموزش عالی آنگلوساکسونی نبوده‌اند. فلسفه‌های پست‌مدرن آموزش عالی نیز حتی تا رهیافت «ناسازمانْ‌انگار» و آنارشیستی به علم پیش رفته‌اند.
ازسوی‌دیگر، در این اثر، فلسفه‌های آموزش عالی، به دو دسته «فلسفه‌های خیر» و «فلسفه‌های شرّ» یا «فلسفه‌های امید» و «فلسفه‌های بیم» دسته‌بندی شده‌اند. پایان‌بخش کتاب نیز شکل‌گیری فلسفه آموزش و آموزش عالی در ایران است؛ در این قسمت، کانون درگیری ذهنی نویسنده، دوتایی «مادّه دانشگاه» و «ایده دانشگاه» است؛ اینکه چرا ما در فلسفه آموزش عالی خویش کامروا نبوده‌ایم، چگونه زیر پای فلسفه آموزش عالی خالی است و چرا فلسفیدن، نیازمند ایستادن در جایی است؟
منبع: خبرآنلاین
