رویداد۲۴| حکایت متروی اصفهان مثنوی هفتاد من است. این روز‌ها باز هم عبور تونل خط ۲ مترو از نزدیکی مسجد جامع عتیق به صدر اخبار آمده و کارشناسان درباره آن نظرات مختلفی داده‌اند. بیشتر صحبت‌ها، اما درباره احتمال آسیب‌زابودن احداث تونل در نزدیکی مسجد است. مسجد جامع عتیق بیشتر از هزار سال قدمت دارد و در فهرست یونسکو ثبت شده است. حالا خط ۲ مترو قرار است از نزدیکی این مسجد عبور کند. خط ۲ که ایستگاه‌های مختلفی در بافت تاریخی اصفهان دارد، از نزدیکی میدان نقش جهان عبور می‌کند. این خط، دو ایستگاه در نزدیکی مسجد جامع دارد: ایستگاه میدان امام علی و ابن‌سینا.
مسجد جامع تقریبا در میانه این دو ایستگاه قرار گرفته و تونلی که این دو بخش را به هم وصل می‌کند، از نزدیکی مسجد جامع خواهد گذشت. نکته عجیب این است که رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان هفتم شهریور امسال گفته بود: «خط ۲ مترو از منطقه زینبیه تا میدان امام حسین به طول ۱۴.۵ کیلومتر، شامل ۱۶ ایستگاه آماده است. ساختمان بخش مهم آن به پایان رسیده و منتظر ورود ناوگان هستیم که در همین سال افتتاح شود».
۱۶ ایستگاهی که رئیس شورای شهر اصفهان از آن نام می‌برد، شامل ایستگاه‌های امام علی و ابن‌سینا هم می‌شود و سؤال این است که وقتی هنوز تونل نزدیک مسجد جامع عتیق تعیین تکلیف نشده، چطور رئیس شورای شهر اصفهان وعده افتتاح این خط را می‌دهد؟ خطر آسیب به مسجد جامع بر اثر عبور مترو در حالی است که این مسجد هم‌اکنون هم به دلیل شدت نم و رطوبت وضعیت مناسبی ندارد و وجود خاک رسی و شن در لایه‌های زیر زمین مسجد نگرانی‌ها را درباره تأثیر ارتعاشات احتمالی بیشتر کرده است. علاوه بر آن، مسئله فرونشست هم بر نگرانی‌ها افزوده است.
یک استاد دانشگاه علم و صنعت که تاکنون چندین نامه حاوی هشدار درباره احتمال آسیب‌زابودن عبور تونل و قطار‌های مترو از نزدیکی مسجد جامع اصفهان به مسئولان شهری و اجرائی اصفهان نوشته است، به «شرق» می‌گوید: «شواهد نشان می‌دهد مطالعات خطرات ارتعاشات بر بافت و بنا‌های تاریخی هنوز تکمیل نشده است. علی‌رغم تکمیل‌نبودن مطالعات، اجرای خط و حتی روسازی خط که آخرین مرحله نهایی ساخت‌وساز مترو است، در قسمت قابل ملاحظه‌ای از مسیر تکمیل شده است. در حالی که این مطالعات باید پیش از هرگونه عملیات اجرائی انجام می‌شد».
غلامحسین معماریان این سؤال را مطرح می‌کند که چرا پیش از آغاز عملیات اجرائی، مطالعات دقیقی برای پیامد‌های ارتعاش بر بافت و بنا‌های تاریخی انجام نشده و دریافت تضمین قطعی صورت نگرفته است؟ همچنین چرا با وجود اطلاع از اینکه مطالعات کامل انجام نشده، مسیر‌ها انتخاب و اجرا شده است؟ او درباره خطرات احتمالی عبور مترو برای مسجد توضیح می‌دهد: «حرکت قطار، ناهمواری ریل و چرخ‌ها و اتصالات باعث ایجاد ارتعاش در خط مترو می‌شود. نیرو‌های داینامیکی نیز به زمین اطراف منتقل می‌شود. امواج ارتعاشی در لایه‌های خاک و سنگ گسترش می‌یابند.
نوع خاک، عمق تونل و شرایط زمین بر دامنه و فرکانس ارتعاش اثر می‌گذارد. ارتعاش از خاک به پی منتقل شده و می‌تواند در دیوارها، سقف‌ها و اجزای تزیینی بنا پاسخ دینامیکی ایجاد کند». بیش از ۷۰ بنا در خطر آسیب هستند این استاد دانشگاه علم و صنعت با بیان اینکه مسجد جامع تنها ۱۳ متر با محور مترو فاصله خواهد داشت، تأکید می‌کند: «علاوه بر آن، حدود ۷۰ بنا در مجاورت محور تونل قرار می‌گیرند که بعضی از آنها مانند مسجد صفوی قطبیه تنها هفت متر با این محور فاصله دارند.
بعضی بررسی‌ها نشان داده احتمالا تنها ۱۳ بنا در محدوده مجاز ارتعاشی قرار دارند و ۶۲ بنا در معرض ارتعاشات بحرانی هستند. با فرض اجرای تمامی تدابیر مشاوران سازمان قطار شهری اصفهان، یعنی فرض استفاده از دال شناور، احتمالا کماکان ۳۶ بنا در محدوده غیرمجاز و از نظر ارتعاشی در معرض خطر جدی هستند. این نکته را فراموش نکنیم که اگر برای مسجد جامع اصفهان تدابیری مانند دال شناور در نظر گرفته شود، باز هم ممکن است ارتعاش واردشده به مسجد، ۱۸ دسیبل بالاتر از محدوه مجاز باشد که به‌عنوان یک وضعیت فرابحرانی تلقی می‌شود».
معماریان به صراحت می‌گوید: «درخواست داریم عملیات اجرائی تونل‌های خط ۲ متروی اصفهان در محدوده بافت تاریخی متوقف و مطالعات قطعی تکمیل شود. ارائه تضمین درباره اینکه عبور مترو به بنا‌ها و بافت تاریخی آسیب نمی‌زند نیز لازم است». مترو ابعاد سیاسی و اجتماعی دارد در این میان، فرهاد عزیزی‌زلانی، مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی، درباره عبور مترو از نزدیکی مسجد جامع عتیق به «شرق» می‌گوید: «هنر ما در حوزه میراث فرهنگی این است که با در نظر گرفتن ملاحظات حفاظتی از آثار، امور خدماتی مانند مترو برای مردم را نادیده نگیریم.
مشابه همین چالش در خط یک متروی اصفهان هم وجود داشت که با بررسی‌های انجام‌شده، عبور مترو با فاصله‌ای حدود یک‌و‌هفت‌دهم کیلومتر از آثار تاریخی اصفهان امکان‌پذیر شد و در حال حاضر نزدیک‌ترین ایستگاه خط یک مترو با آخرین نقطه میدان نقش جهان، حدود ۷۰۰ کیلومتر فاصله دارد. این نتیجه کار کارشناسان در وزارت میراث بود».
منبع: رویداد 24
