به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، سید حمید پورمحمدی در برنامه گفتگوی ویژه خبری با موضوع «سرشماری عمومی نفوس و مسکن در عصر تحویل دیجیتال» ویژگی های این سرشماری را تشریح کرد. متن کامل این گفتگو به شرح زیر است: سوال: گفته شده امسال سرشماری عمومی نفوس و مسکن به صورت ثبتی مبنا اجرا میشود. منظور چیست؟ پورمحمدی: باید دوره‌هایی که در ایران از دوران باستان به اینور را چگونه سرشماری و آمار را جمع‌آوری می‌کردیم به چند دوره تقسیم کنم. در تاریخمان نمونه‌هایی از آمارگیری در دوره‌های باستان داریم.
به خطوط ایلامی روی کتیبه‌های تخت جمشید نوعی از سرشماری داریم که کلماتی مثل آمار، مثل شمار از اون زمان در فرهنگ و ادبیات ما نشسته. چه میزان غلات داریم چه افرادی اینها را تحویل دادند چه افرادی گرفتند. وزنشون چقدره. زنان چه تعداد بودند؟ مردان چه تعداد بودند؟ همینطور از اون زمان تا تقریبا اواخر دوره قاجار روش‌های کوچکی برای نوعی آمار سرشماری داشتیم. از اواسط دوره قاجار به این ور به خصوص ۱۲۸۵، سرشماری فقط در حد تهران را داشتیم. پس این یه دوره از دوره‌های باستان ۱۳۳۵. از دهه سی، هر ده سال یک بار سرشماری ملی میشد.
یعنی ما تا اون موقع سرشماری داشتیم ولی خیلی محدود. دهه سی و چهل و پنجاه و شصت و هفتاد و هشتاد تا نود که آخرین سرشماری ۱۳۹۵ هر ده سال یک بار انجام میشد تا رسیدیم الان که ۱۴۰۵ هست. پس ما دوره دوممان از ۱۳۳۵ تا ۱۴۰۵ بود. هر ده سال یکبار هفت دوره این تکرار شد به چه شیوه؟ به تمام خانه‌های مردم مراجعه میشد یا کتابچه و دفترچه‌ای می‌بردند پر می‌کردند یا در دور قبل تبلت می‌بردند. الان دیگر این دوره سوم نوع سرشماری هست که دیگر ثبتی مبنا میشود.
یعنی به جای اینکه شما به تک تک خونه‌ها مراجعه و هزینه بسیار زیادی کنی، زمان بسیار زیادی ببرد و بعضا به خاطر اینکه تک تک را باید ثبت کنی و انسان این کار را انجام می‌دهد ممکنه صحت و درستی کافی نداشته باشد. الان دیگر این‌طوری نیست تمام داده‌ها و اطلاعاتی که در اختیار دولت است در سامانه‌های مختلف تجمیع میشود. فقط تجمیع سامانه‌ها هم نیست بعضی از اینها ناقصند. بعضی تناقض دارند و ناسازگارند. بعضی غیر شفاف و مبهمند. باید همه اینها سازوگار و نواقصشان رفع و شفاف بشود این میشود ثبتی مبنا. تقریبا هشتاد درصد آن چیزی که میخواستیم از طریق سامانه‌ها بهشون رسیدیم.
یعنی گام بسیار مهمی برداشتیم که حالا نواقصی دارد. با این گامی که برداشتیم چند تا نتیجه عاید شد: اولا هزینه این نود درصد کمتر شد. به عنوان مثال در دور قبل حدود سی و سه هزار نیروی آمارگر را در سراسر کشور گسیل داشتیم. برای هر کدام بایستی تبلتی می‌گرفتیم. زمان بسیار طولانی می‌برد. بایستی پشتیبانی‌های سنگینی از آنها می‌کردیم ولی الان این‌طور نیست با همین سامانه‌ها انجام میشود. پس هزینه‌ها را به شدت می‌آورد. باید دقت بالایی داشته باشیم؛ بنابراین‌ای بسا سرشماری‌ها یا استنتاجاتی که از سرشماری‌ها می‌کردیم از دقت بالا برخوردار نمی‌شد.
الان، چون به ریز، همه اطلاعات را می‌گیریم دیگر چیز‌هایی مثل ۱۶۹ مکرر مالیاتی که همه اطلاعات را باید شفاف کند برای ما به دست می‌آید و حسنی که دارد بیش از سی دستگاه تمام اطلاعات‌شان را تجمیع کردند در سازمان برنامه و بودجه و اینها با هم طلاقی داده شده‌اند. یعنی هر فردی هم اطلاعاتش ناقص بود با این هم‌گرایی و هم‌افزایی آنها هم شفاف شد.ای بسا سازمان ثبت، اطلاعاتش جایی ناقصی داشت.ای بسا خودروها،ای بسا مسکن،ای بسا هر قسمتی همه آنها هم خودشان را به روز کردند با این شیوه‌ای که انجام دادیم.
در آسیا فقط چهار کشور تا الان توانسته‌اند که سه کشورش هم در حد کیفیت ما نبود. ترکیه، اندونزی، سنگاپور و کره جنوبی. کشور ما کشور پنجم است که کیفیتش از آنها بیشتره و اگر آسیایی‌ها و بقیه کشور‌های دنیا را روی هم در نظر بگیریم کلا آن چیزی که کشور‌ها تا الان توانستند ثبتی مبنا شوند حدود نوزده کشور بود و ما بیستمین کشور بودیم و حسنی که دارد در دوره‌های قبل هر ده سال یکبار سرشماری میشد. تحولات الان با ده سال پیش کلی تغییر کرده، نیاز به داده‌های جدید داریم ولی الان ماهی یک بار سرشماری را می‌توانیم به راحتی انجام دهیم.
نکته‌ای که بسیار مهمه در این سرشماری، پنجاه و هشت قلم سوال از سامانه‌ها بیرون می‌آید که باید جواب دهیم. کلا شمارش و آمار، مقدمه‌ای است برای این که انسان‌های یک جامعه در نظامات برنامه‌ریزی دیده شوند. در یک روستا باید جمعیتش را بدانیم. باید ببینیم چقدر هست؟ چقدر جوان هست؟ چقدر کودکه؟ چقدر پیره؟ برای آن کودک باید به فکر مدرسه باشیم. برای آن پیر باید به فکر درمان باشیم. تعدادی شان مهاجرت می‌کنند، باید بدانیم به کجا میروند؟ باید بتوانیم برایشان درمان را انجام دهیم. باید مسکن را بتوانیم انجام دیهم. برای همین اسمش هم سرشماری نفوس و مسکن است.
امسال خیلی بهتر باز بردیم جلوتر. حتی خانه‌ای که فرسوده است باید در مقابل زلزله مقاوم کنیم. باید اینها را بشناسیم. یا حتی وسایل سرمایشی و گرمایشی. بعضی موقع‌ها وسایلی هستند با انرژی وری بسیار بالا و توان آن خانواده هم نیست اینها را اصلاح کند. دولت باید برود به کمک اینها و اینها را انجام دهد؛ بنابراین پنجاه و هفت سوال که بتواند داده‌ها را تجمیع و شفاف و بعد اینها را تحلیل کند و بر اساس آن برنامه‌ریزی کند برای اینکه با کمترین هزینه بهترین نتیجه را بگیرد. با همین سازوکار سرشماری به خصوص ثبتی مبنا، هشتاد درصد اینها با این سامانه‌ها شکل گرفت.
تعدادی هست که پنج ابهام راجع بهشون داریم که برایشان پیامک فرستادیم. یا کد ملی شون اشتباه بود. یا کد پستی شان دقیق نبود. یا تعداد اعضای خانواده‌شان دقیق نبود و تناقض داشت در سامانه‌های ما. یا اینکه وسایل سرمایش گرمایشی شان اطلاعات دقیقی نبود. یا نوع مسکنش فرسوده است، فرسوده نیست. پنج تا را برایشان پیام فرستادیم. گفتیم لطفا اطلاعاتتون را دقیق کنید که بدانیم مشکلات جامعه در چه حد است. وقتی این قسمت تمام شد که این قسمت با پیامک جواد داده میشود، حدود سه هزار آمارگیر به حدود پنج درصد جامعه رجوع می‌کنند.
اینها اطلاعات‌شان خیلی ایراد دارد که اون پنجاه و هفت قلم را پر می‌کنند. وقتی که با این پیامک در مورد پنج قلم، اطلاعات شفاف و کامل شد، حدود یک و سه دهم میلیون نفر خانوار‌ها را همکاران ما به آنها مراجعه می‌کنند و فرم دستی پر میشود. یعنی فقط پنج درصدمان به صورت پراکنده هستند. قبل از اینکه این کار انجام شود، سازمان نقشه‌برداری، کل کشور را در بلوک بندی‌های مشخصی نقشه‌برداری کرد. هر نقشه‌ای در اختیار تعدادی از آمارگیران ما قرار میگیرد که آنها میدانند آن نفری که در اینجا هستند اطلاعاتش ناقصه و خیلی خیلی به عدالت کمک می‌کند.
کسی قدرت ارتباط با حاکمیت ندارد، آمارگیر ما باید برود. ممکنه پیرزنی باشد. ممکنه پیرمردی باشد. ممکنه فردی بیماری داشته باشد باید آمارگیر برود همه چیز را پر کند و انشالله هیچ ایرادی هم نباشد که بدانیم وضعیت مملکت چیه؛ بنابراین سرشماری هر ده سال یک بار انجام میشد که پایه‌ی تمام برنامه ریزی‌های کشور بود. با ثبتی مبنا شدن رفتیم به دوره‌ی بسیار مهمی در تحول و هم آمار را به روز کردیم و هم تمام سامانه‌های کشور در تلاقی با سرشماری اطلاعات و آمارشان شفاف میشود. سوال: تقریبا به روز شما دارید؟ پورمحمدی: حالا دیگر می‌رسد به نمونه‌های آن.
الان می‌خواهیم یارانه بدهیم، چون اطلاعات کافی نبود، فرض کنید پول محدودی داشتیم، چون اطلاعات کافی نبود اون ثروتمند و اون فقیر را یکسان یارانه می‌دادیم ولی الان که اطلاعات داریم می‌توانیم این پول را به نیازمندان بدهیم نه به همه. غرق آبیش نکنیم. می‌دانیم چه کسی نیازمنده. چه کسی مشکل مسکن دارد. چه کسی بیماری دارد. چه کسی حاشیه نشین شد و برنامه‌ریزی کشور را مبتنی بر آمار‌های دقیق می‌کند. سوال: این ساختار هوشمند و مبتنی بر داده سازمان برنامه و بودجه در حوزه تحول دیجیتال دولت، بخشی از آن اتفاقی است؟ پورمحمدی: بله. چند امر به هم تلاقی داشت.
یکی اینکه یکم آبان، روز آمار و برنامه‌ریزی است. این تحولات فناورانه را از شنبه هفته گذشته تا امروز هر روز در سازمان‌مان برگزار می‌کردیم و هر روز یکی یا دو تحولی که در دو سال گذشته کار کرده بودیم را در معرض دید کارشناسان و مسئولین کشور از نمایندگان تا تشخیص مصلحت تا دانشگاهیان، بخش خصوصی و کارشناسان قرار می‌دادیم. یک بخشیش در بودجه و آمایش‌هایی بود. در سرزمین بود. در مباحث پیمانکاران و تعدیل، در سلامت بود. در آموزش و پرورش در کالابرگ در زبان و ادبیات فارسی بود. سوال: الان دوستانم روی تصویر این را قرار دادند.
پورمحمدی: اولی سرشماری ثبتی مبنا بود که واقعا نقطه عطف نظام حکمرانی کشور است که همه چی مبتنی بر داده‌های شفاف میشود. دوم سکوی یکپارچه هوشمند مدیریت مالی دولت است. ساده کنم. بودجه‌ای که می‌دهیم مثلا می‌دهیم در اختیار این وزارتخانه. اون وزارتخانه این را بین معاونینش تقسیم می‌کند. معاونین آن را بین استان‌هایش تقسیم می‌کند. اون استان‌ها بین شهرستان‌هاش. این یخ را که این بالا می‌دهی هی رسوب می‌کند هی صرف هزینه‌های دیگر تا اون آخر که می‌خواهیم صرف مردم شود آب میشود. کاری که کردیم تمامی واسطه‌ها حذف میشود میشود ذی‌نفع نهایی.
یعنی فرض بفرمایید من وقتی می‌خواهم از کشاورز گندم بخرم دیگر نمی‌دهم به وزارت جهاد، وزارت جهاد به جی تی سی، جی تی سی بدهد به استان، استان به شهرستان. می‌گویم اون کشاورز، یک راست گندمش را شما تحویل بگیرد من پول را به حساب اون می‌ریزم. یا به عنوان مثال مدارس را به جای اینکه از وزارتخانه، معاونت، استان، شهرستان منطقه، مدرسه همه حذف می‌شوند یک راست میرود به سمت مدرسه. میگوید یک مدرسه هزینه اش چه قدر است. همین شفافیت باعث شد سرانه مدارس در یک و نیم سال گذشته دو و نیم برابر شود با همین روش.
یعنی نقطه نهایی را ممکنه اعضای تحت پوشش کمیته امداد، ممکنه بنیاد شهید، ممکنه نیروی مزد بگیر، نه خدمتی را می‌خواهیم بگیریم یک کسی می‌خواهد در جایی سرایداری کند، یکی می‌خواهد پیمانکاری کند. تمام اینها میرود نقطه آخر. یعنی ذی‌نفع نهایی. قبلا چطور بود؟ این پول رسوب می‌کرد. پولی که برای بعضا اوراق منتشر می‌کنیم تا چهل و پنج درصد می‌دیدیم شش، هفت ماه بعد حالا برسد یا نرسه به اون هدفی که میخواستیم پول رسوب نخواهد کرد. نکته بهتر دولت زمانی درآمدش کمه، زیاده می‌توانیم این را اعتباری کنیم. یعنی بگوییم آقا این ذی‌نفع نهایی، شما می‌توانید مصرف کنید؛
من یک ماه دیگر پرداخت می‌کنم به اون کسی که طرفه. یعنی حساب کتاب پیمانکار و مدرسه و همه انجام میشود یا در فصل سرماست می‌خواهیم زودتر کار‌ها انجام شود؛ بنابراین یکی از خاصیت‌هاش ذی‌نفع نهایی است وقتی ذی‌نفع نهایی شد این مقدمه‌ای میشود برای بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد. سوال: حقوق و دستمزد را شامل نمی‌شود؟ پورمحمدی: حقوق و دستمزد را خوشبختانه انجام دادیم. یعنی الان دیگر حقوق و دستمزد را به دستگاه‌ها نمی‌دهیم تا پخش کند. تک تک کارمند‌ها و بازنشسته‌هایمان را می‌شناسیم و همان سر ماه که میشود یک دکمه می‌زنیم در حساب آنها میرود. تمام اینها را حذف کردیم.
الان غیر از حقوق و دستمزد داریم می‌گوییم که پیچیدگی اش بیشتره. این تحول کار بزرگ دیگری خواهد بود به نام بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد یعنی چی؟ مثلا فرض بفرمایید به مدرسه‌ای می‌گوییم شما با این استاندارد‌ها و با این کیفیت باید این دانش‌آموز امسال تحصیل کند و کیفیت یادگیری اش باید این‌گونه باشد، در ازای اون الان چقدر داری می‌گیری؟ مثلا فرض کن میگوید فلان میلیون تومان می‌گویم. خیلی خوب من این رقم را به شما می‌دهم. شما باید با این شیوه هم کیفیت را ببری بالا هم هزینه، هرچی هم در آمد ایجاد شد میتوانی به معلمت بدهی میتوانی صرف بهبود کنی.
به جای اینکه همه مصرف محورند و هیچکس به دنبال ابتکار نیست. هیچکس به دنبال مسابقه برای کیفیت نیست. یواش یواش میروند ببینند با منابع کمتر چگونه می‌توانند عملکرد بهتری داشته باشند. اون نقطه‌ای که همواره دنبالشیم به عنوان بهره‌وری از اینجا شکل میگیرد؛
بنابراین این موضوع سکوی یک پارچه یا به عبارتی مالیه عمومی الان روی سکوی الکترونیک قرار گرفته همه قسمت‌ها از دستگاه به سازمان اداری استخدامی به سازمان برنامه و بودجه به خزانه همه متصلند و خیلی راحت به سمت اون ذی‌نفع نهایی می‌رویم و اون را مقدمه می‌کنیم که هر خدمتی یا هر کالایی که دولت می‌خرد، قیمت فعلی چقدرست و قیمت مطلوبش چقدر و آن دستگاه آخر، آن واحد مثل آن مدرسه باید چطور با این پول بهره وریش را بالا ببرد، هزینه اش بیاورد پایین. الان به هر مدرسه‌ای بروید برایش مهم نیست چقدر برق و آب مصرف میشود.
صرفه جویی می‌کند، منابعش گیر خودش می‌آید، می‌تواند به معلمش بدهد. می‌تواند صرف بهبود کیفیت تسهیلات کند که به این سمت می‌رویم، این داستان دوم سکو این جا بود. آن قسمتی که نوشته بود ذی نفع نهایی و بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد را توضیح دادم. این سازوکار در سامانه‌های الکترونیک باید اجرا شود که اسمش محب است. سامانه محب کارش این است که دست بودجه را بگذارد دست ذی نفع نهایی. خوشبختانه این سامانه نهایی شد. مثلا امسال گندم در این حوزه و پرداخت‌ها و هنوز هم عده‌ای مقاومت می‌کنند.
برای خدمت بزرگی رسیدن و برای کار مهم و مقدس که گفت فلانی پولی که شما می‌دهید برای این کار بسیار مهم همه اش یا میشود میز و صندلی یا میشود ساختمان. دیگر با این پول نمی‌شود میز و صندلی درست کرد، نمی‌شود ساختمان و اتاق جلسات درست کرد، چون اینها روی شان پل بسته میشود میرود به سمت ذی نفع نهایی که این سامانه مال این موضوع است. برویم روی آمایش سرزمینی. شاید برای شما همیشه این سوال پیش آمده چرا ما کارخانه‌ای در منطقه کویری است.
وقتی باید مواد اولیه آن را از طریق دریا بیاوریم به ساحل، بعد با کامیون و قطار این را بیاوریم در کویر، بعد حالا تازه آب ندارد، دوباره از کنار ساحل آب را بیاوریم در کویر، حالا انرژی هم ندارد، گاز را در لوله بیاوریم در کویر، محصولی که تولید کنیم دوباره سوار کامیون و قطار کنیم. سوال: چه اصراری است در کویر باشد؟ پورمحمدی: به هر علتی این کارخانه آن جا زده میشود.
مثلا در نساجی، در استان گلستان پنبه تولید میشود، می‌آید در استان مازندران نساجیش انجام میشود، میرود دراستان اصفهان، اکرلیک به آن اضافه میشود، در استان یزد نقش به آن اضافه میشود، میرود در استان دیگر رسیده میشود. این حمل و نقل جابه جایی‌ها چقدر هزینه‌ها را می‌برد بالا؟ یک مرکز تولیدی، فولادی می‌توانست کنار دریا ساخته شود، این مقدار هزینه، این که می‌گوییم بهره وری مان پایین است، همین است. این میزان هزینه انرژی، آب و حمل و نقل، همه باید انرژی صرف شود بیاید و برود. هزینه را چقدر بالا می‌برد؟
آمایش سرزمین میگوید جای بهینه سرمایه گذاری کن که هم منابع خودت را حداکثر کنی و هم منافع ملی را. کجاست؟ این را می‌گویند آمایش سرزمین یا مرصع کردن یا جواهرنشان کردن جغرافیای مان. قبلا وقتی به دوستان دیگر می‌گفتیم کارخانه‌ای که این جا می‌زنید؛ آب ندارد، محیط زیست را آلوده می‌کند، انرژی ندارد، با فشار‌های زیادی می‌آمدند و می‌ساختند، تبدیل میشد به فرونشست، آلودگی محیطی و ورشکستگی. یواش یواش آمدند گفتند اگر قرارست همچنین کارخانه‌ای بزنید باید بروید شما مجوز آمایش سرزمین بگیرید.
این کار را انجام دادیم، اسناد آمایش سرزمین هم مصوب شد، ولی ایرادش این بود که بروکراسی بسیار سنگینی روی آن حکمفرما بود. اگر کسی مجوز آمایش سرزمین بگیرد، هشت ماه باید دوندگی می‌کرد. خیلی به جا‌های مختلف می‌رفت تا اثبات می‌کرد که تابع آمایش سرزمین هستم. الان خوشبختانه روی فرآیند‌های هوش مصنوعی دارد میرود. بخشی اجرایی شده. به جای این که این همه دوندگی کنید، خیلی راحت مکانت رامی دهید می‌گویید می‌خواهم این جا پتروشیمی بزنم. به شما میگوید طبق استاندارد‌ها و آمایش سرزمین می‌توانید بزنید یا نمی‌توانید.
به عنوان مثال این جا آب ندارد، یا زیرساخت ندارد، یا منجر به آلودگی محیط زیستی میشود، با این حال به او میگوید در این اطراف بهترین موقعیتی که می‌توانید بزنید کجاست. برای فضای کسب و کار یک فرصت بسیار خوبی با این اتکای اسناد آمایش سرزمین فراهم کردیم. مطالعات آمایش سرزمین که بزرگ‌ترین مطالعات تاریخ کشورست، هزار و ۲۰۰ جلدست و بیش از ۱۴-۱۵ دانشگاه و ۱۰ها موسسه همکاری کردند تا این مطالعات انجام شد تا کشور را در افق ۱۴۲۴ بگویند چه چیزی کجا باید دائر شود. بر این اساس، هوش مصنوعی دست سرمایه گذار را میگیرد و بهترین موقعیت سرمایه گذاری را به او میگوید.
باز هم بگویم افرادی که سرمایه گذاری کردند و ملاحظات آمایش سرزمین را رعایت نکردند، تعداد ورشکستی شان به صورت معناداری در مقایسه با افرادی که رعایت ملاحظات آمایش سرزمینی کردند بیشتر بود؛ بنابراین به نفع سرمایه گذار یا دولت است. پس آمایش سرزمین هم یک همچین حالتی دارد. اجازه می‌خواهم آن بعدی را هم توضیح دهم. سه کار در سازمان برنامه و بودجه انحصارا انجام میشود. یکی این که هر پیمانکاری یا هر مشاور املاک پیمانکاری، شرکت‌های مشاوره یا هر شرکت انفورماتیکی هم مجوزش را از سازمان برنامه بودجه میگیرد و هم رتبه بندیش این در چه رتبه‌ای است.
مثلا پیمانکاران را در ۵ رتبه تقسیم بندی می‌کنیم که هر رتبه چه میزان می‌تواند کار بگیرد. حالا فردی که می‌خواهد رتبه اش تغییر کند، محاسبه کردیم بیش از ۸ ماه زمان می‌برد تا بتواند اطلاعاتش را جمع کند که اثبات کند رتبه اش برود بالا. یعنی باید بگوید این تعداد مهندس آوردم در مجموعه، باید مدرک دانشگاهیش را بیاورد، باید بگوید این تعداد کار گرفتم، این تعداد قرارداد گرفتم و این تعداد پول گرفتم. بعد ۱۰ – ۲۰ جا مراجعه کند و مدارکش را کامل می‌کرد و می‌آورد پیش ما و می‌گفتیم خیلی خوب شما استحقاق این را دارید که رتبه‌ای بگیرد.
چه بسا در این رفتارها، رفتار‌های غیراخلاقی هم میشد. ممکن است فردی مدرک دانشگاهی جعلی، یا قرارداد سوری بیاورد، یا زد و بند نامناسبی، همه اینها دارند حذف می‌شوند. به جای آنها سامانه های، در ازای تحولی که در داده‌ها انجام میشود. سامانه‌های ما به دانشگاه، به نظام قراردادی و به نظام بانکی وصل است، آن خودش یا شماره اش وارد می‌کند. ما به جای آن سامانه‌های مان به صورت هوشمند همه را جمع و جور می‌کند و به او میگوید استحقاق دارد برود یک رتبه بالاتر یا استحقاق ندارد؛ بنابراین بروکراسیش حذف شد.
ده‌ها هزار نامه برای این موضوع باید دریافت می‌کردیم که خوشبختانه در چند دقیقه می‌تواند انجام شود. نکته بعدی نظام فنی اجرایی است. وقتی کار عمرانی می‌خواهد انجام شود، این بتن برای هر موضوعی ملاحظاتی فنی و استاندارد‌هایی دارد. یک جا برای پل است، یک جا برای بیمارستان است، یک جا برای مدرسه است، اینها همه نظامات فنی برای آن تعریف می‌کند که باید چگونه باشد. میلگرد همین طور، آهن هم همین طور، خاکبرداری، دانسیته خاک و همه این ها. صد‌ها آئین نامه و جزئیات دارد. پیمانکار برای این که کار فنی و دقیق کند باید اینها را بداند. خیلی کار سنگین و پرهزینه است.
همه را دادیم به هوش مصنوعی میگوید همچین سوالی دارم، از بین صد‌ها کتاب، بخشنامه و آئین نامه ما برای او درمی آورد که شما با چنین موضوعی روبه رو هستید، سازوکارت این است. از یک طرف هزینه پیمانکار را پایین می‌آوریم و از آن طرف دقت در عمل در سازه‌ها و ساخت و ساز و مطلب سوم موضوعی است که هر سال پیمانکارانی که از ما طلب دارند، قیمت‌ها میرود بالا. تورم که نمی‌توانیم بگوییم به سه درصد پولت را امسال ندادیم، سال دیگر همان را بگیر. روی این حساب من هزینه کردم، بعد تمام اقلام آن باید محاسبه شود.
مثلا خاک، آجر، سیمان و نیروی کار، واردات، همه اینها کلا بعد چانه زنی سنگین به این تشکلات باید تعدیل شود. تعدیلات کلا میرود روی این سازوکار، همه جا‌هایی که منبع ما هستند، اطلاعات شان را می‌دهند. تعدیل برای این طرح این گونه است. برای آن طرح این گونه است. دو سه کار دیگر هم است که این جا نوشته نشد ولی توضیح دهم، یکی در مورد آموزش و پرورش است. در دو سال اخیر به اهتمام رئیس جمهور روی ساخت و ساز مدارس خیلی کار کردیم، اما ساخت و ساز، کتاب، معلم، میز، صندلی، صدف است. گوهر آن کودک و نوجوانی است که باید یادگیری داشته باشد. مهارت داشته باشد.
قدرت حل مسئله داشته باشد. باید بتوانیم عدالت را در مدارس شکل دهیم. این دیگر با ساختن مدرسه به تنهایی انجام نمی‌شود. خوشبختانه از دو سال گذشته به این طرف با اهتمام شبانه روزی که همکاری بین سازمان برنامه، معاونت علمی، وزارت ارتباطات و آموزش و پرورش سازوکاری درست کردیم که به زودی در اختیار آموزش و پرورش قرار می‌دهیم. به این شیوه امکانات با هوش مصنوعی در اختیار اوست. بچه‌ای پشت لپ تاپ بازی می‌کند، هر بازی که دوست دارد، استعداد او را می‌سنجیم، با همین بازی‌ها که او روی چه چیزی باید سرمایه گذاری شود. بیماری‌های جسمیش را می‌سنجیم که او دچار چه مشکلی است.
بیماری‌های روحی و روانیش را می‌سنجیم به جای این که برود در آزمایشگاه گران قیمت که امکان پذیر نیست. آزمایشگاه را روی کامپیوترش قرار می‌دهیم. می‌تواند راحت آب را توی کتری بریزد، کتری را روی یک آتش بگذارد، بعد بخار کند. بگوییم این بخار کدامش هیدروژن و کدامش اکسیژن است. یکی یکی شیمی یاد بگیرد یا هر چیز دیگری. به اقتضای هر منطقه‌ای و هر جایی آن دانش آموز را ببریم بالا. آن عدالت آموزشی که باید بین یک قسمت برخوردار و قسمت ضعیف باشد، این را محقق کنیم. برای معلم همین طور.
همه معلم‌ها را می‌خواهید آموزش دهید، می‌آورید در مرکز سخنرانی می‌کنید، در صورتی که هر مدرسه، هر معلم، هر دانش آموز دنیایی دارد، می‌تواند یواش یواش معلمین هم آموزش داده باشیم؛ بنابراین یکی از کار‌هایی که شد روی بحث آموزش، روی سلامت هم همین طور و یکی هم زبان و ادبیات فارسی است. پیشینیان ما این زبان را در مقابل تمام هجوم‌هایی که به کشور شد حفظ کردند. می‌توانست زبان ما عربی باشد ولی زبان ما در مقابل هجوم زبان عربی مقاومت کرد. زبان فارسی بود.
می‌توانست زمان مغول‌ها زبان ما مغولی شود ولی مغول‌ها فارسی یاد گرفتند فارسی را به شبه‌قاره هند و جا‌های دیگر هم بردند و همینطور دوره‌های مختلف. دوره ما هجوم بسیار بزرگ‌تر از هجوم اقوام نمی‌دانم یونانی و اعراب و مغول‌ها شد به عنوان این که کشور‌هایی که دانش پایه را دارند مبانی زبانشان را تحمیل می‌کنند به همه دنیا. هوش مصنوعی الان بر پایه زبان انگلیسی تنظیم میشود باید راهی پیدا کنیم که زبانمان رو حفظ کنیم؛
بنابراین بین ما و گروه‌های مختلف شامل فرهنگستان ادب و زبان ادبیات فارسی با وزارت ارشاد، معاونت علمی و همه گروه‌هایی که در این زمینه هستند سازوکاری درست شد که چطوری بتوانیم زبان فارسی را در عصر هوش مصنوعی سر پا نگه داریم و آخرینش هم بحث کالابرگ بود که، چون اطلاعاتمان دقیق نبود مجبور بودیم این پول محدود که حق نیازمندان است را به همه بدهیم و بعد بگوییم حالا با چه دردسری بیاییم این را کم کن، این را کم کن. یک دفعه‌ای کار را نکردیم و ممکنه یک کم هم سخت باشد ولی مهم بود به آن افرادی که سامانه‌های ما نشان می‌داد درآمدشان از استانداردی پایین‌تره.
به آنها پیامک دادیم گفتیم از دید ما شما به اندازه مکفی درآمد ندارید اگر شما این را قبول دارید تیک بزنید و تعریف هم کردیم درآمد مکفی یعنی چه. او تیک می‌زند و به ما اجازه می‌دهد که بررسی کنیم. اگر بررسی کردیم واقعاً نیاز داشت باید همیشه به او کالابرگ بدهیم. اگر بررسی کردیم نیاز نداشت باید برود کنار تا پول بیشتری به نیازمند بدهیم. بقیه آحاد جامعه هم همینطور. یعنی بعد از این تیک بقیه هم می‌رویم اینها مجموعه تحولات فناورانه است که این هفته رونمایی شد.
سوال: در بحث انضباط مالی یکی از مهم‌ترین مطالبه‌هایی که کارشناسان همواره مطرح می‌کنند و مهم است بدانیم، سازمان برنامه و بودجه نقش مهم و اساسی دارد، چه اقدام‌هایی را انجام داده که یک بخش از این اقدام‌هایی که شما اشاره کردید، به‌طور طبیعی به انضباط مالی کمک می‌کند، اما به‌طور مشخص درباره این موضوع توضیح دهید؟ پورمحمدی: در سال خاصی قرار داریم.
واقعیتش درآمد‌های دولت تحت تاثیر تحولاتی که شکل گرفته از ابتدای سال گذشته به اینور که از تشدید تحریم‌ها از بحث جنگ اول، جنگ دوم، اغتشاشات، بحث مهم‌تر از اینها کاهش شدید قیمت نفت و بعد هم در سال جاری درآمد‌های دولت به شدت تحت تاثیر قرار گرفته. از این طرف فضای تورمی انتظارات را برده بالا. اون چیزی که برای دولت هست این است که باید فوق‌العاده انضباط مالی ایجاد کند. این انضباط مالی را در بخشی به صورت نظام‌مند در قالب همین سازوکار‌هایی که عرض کردم یه بخشیش هم در مورد اولویت‌ها هست.
واقعا آن چیزی که اولویت ندارد امسال نمی‌توانیم بهش پرداخت کنیم و حتی سال آینده هم در بودجه باید حذفش کنیم یا کاهشش دهیم. الان زمانی هست که باید بعضی از تحولات ساخت‌ها، بعضی از دستگاه‌ها و بعضی ماموریت‌ها در دستگاه‌ها به اقتضای زمان خاصی بودند ولی جا باز کردند الان دیگر مونده‌اند؛ ولی مهم اینه که این دستگاه چه گره‌ای از کار مردم باز می‌کند؟ بنابراین همواره سازمان برنامه و بودجه یکی نظام‌مندی، یکی اولویت‌بندی هزینه‌ها و یکی هم حذف هزینه‌های غیرضرور است که می‌تواند نباشد. یعنی بعضی از دستگاه‌ها بودن و نبودن‌شان در شرایط فعلی کمکی به کشور و مردم نمی‌کند؛
بنابراین انشاالله با این سه موضوعی که عرض کردم سعی می‌کنیم این دوره را پشت سر بگذاریم. سوال: یکی هم بحث واقعی‌تر شدن داده‌ها برای حکمرانی کشور هست که گفته میشود این نظام به عنوان کشور منقطع از واقعیت‌ها است؟ پورمحمدی: همین را عرض کردم. ما نقطه تحولی در این هفته درش قرار داریم که سامانه‌های کشورمان را زلال و شفاف کرده‌ایم. یعنی از این خاک‌آلود بودن و غیرشفاف بودن، آنها را منزه کردیم و هم این که تمام داده‌های ما عمدتا مبتنی میشود بر کد پستی و کد ملی.
یعنی انشاالله هم مکان محور بودن آن هم شخص محور بودن آن با اتمام این سرشماری شفاف خواهد شد و آن چیزی که نیاز داریم برای برنامه ریزی دقیق با اتکای به این تحول‌ها به آن می‌رسیم. سوال: در دولت چهاردهم، بعد تفویض اختیارها در استانداری‌ها یکی از مهم تغییرها در حوزه اداری و حکمرانی بود که نیازمند تغییر رویکرد جدی است و چون بدون تغییر شیوه مدیریت، منابع و مصرف‌های استان‌ها امکان‌پذیر نیست، در سازمان برنامه بودجه برای اجرای نهایی و کامل آن چه تدبیری اندیشیدید؟ پورمحمدی: یکی از موضوعاتی که ازش گذشتیم همین است.
دو تا چیز را انصافا باید اعتبارش و هرچه که هست آقای پزشکیان داد. یکی تلاش روی داده محور کردن، شواهد پایه کردن همین داده‌هاست. بالاخره ایشان رئیس‌جمهوره وقتی از ما همچین چیزی می‌طلبد ما انگیزه بیشتری داریم برای این که آن را ببریم و یکی هم تفویض اختیارات به استانهاست. تفویض اختیارات چیز‌هایی انجام شد ولی اصلش اگر بخواهد این کار به صورت جدی انجام شود باید نظام درآمد هزینه استان‌ها مقداری مستقل شود و اختیار بیشتری پیدا کند. یعنی الان، چون همه درآمدی که در می‌آورند باید بریزند در خزانه ملی و بعد بیایند پولش را از ما بگیرند. در گرفتن درآمد سستی به خرج می‌دهند.
در گرفتن پول اهتمام به خرج می‌دهند. باید یواش یواش نظام درآمد هزینه‌ای را ببریم در استان تا استان هم در جذب درآمدها، کسب درآمدها فعال شود هم در هزینه کردن بداند این پول ارزش دارد بداند کجا هزینه کند که بهترین خدمت را بتواند به مردم بدهد. در همین هفته یکی از موضوعاتی که نشست علمی رویش گذاشته شد نظام درآمد هزینه استانی است که سازمان برنامه باید یواش یواش باید این را در استان‌ها راه‌اندازی کند. چارچوب و مفاهیم کلی اش و فرمول‌ها و بخشنامه‌ها و این چیزهایش تهیه شد. سوال: یعنی به نوعی مستقل میشود از مرکز؟
پورمحمدی: همه آن نه، اما یک بخشی از درآمد‌هایی که مرتبطه با استان است تا یک حدی تعریف آن می‌تواند مازاد بر استان شود، بعد می‌تواند هزینه آن را در اختیار بگیرد، هم افزایش درآمد را می‌تواند انجام دهد و استاندار هم اختیاری داشته باشد که بتواند به اقتضای مناطق تحول‌هایی را شکل بدهد. سوال: استان‌ها به لحاظ بضاعت و ظرفیت با همدیگر متفاوتند. عدالت را چطور برقرار می‌کنند؟ پورمحمدی: برای همین یک پایه مالیاتی گرفته میشود از آن بالاتر، بقیه مثلا ۸۰ درصد درآمدها می‌آید مرکز، بازتوزیع میشود برای عدالت.
مثلا ۱۰ – ۲۰ درصد از این به بعد و از این جا بالاتر دیگر شما می‌توانید بگیرید و خودتان درآمد کسب کنید و خودتان هزینه کنید. سوال: شما اشاره به حوزه خدمات حوزه درمانی بهداشتی داشتید، اما این دغدغه مردم بوده؛ فکر می‌کنید مناسب است؟ پورمحمدی: بله دغدغه مردم است. یکی خیلی دغدغه همه ما در دولت است. یعنی بحث بهداشت و درمان تنها جایی که ارز ترجیحی می‌دهیم، چیزی حدود سه میلیارد دلار، در حوزه بهداشت و درمان است.
یعنی ۲۸ هزار و ۵۰۰ به او می‌دهیم، به عبارتی ۴۲۰۰ می‌دهیم هر دلار، بین ۴۲۰۰ تومان تا ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان در بودجه می‌دهیم، بعد ارزش ۲۴ هزار و ۵۰۰ تومانی است. حساب کنید ۳ هزار میلیارد دلار، سه تا ۲۵۰-۶۰ تومان ۲۷۰ تومان، یک چیزی هفتصد و هشتصد میلیارد تومان ما فقط ارز را الان داریم، از طرف دیگر هزینه‌های دیگر هم هست. بیمه سلامت دهیم، بهداشت، کادر درمانی را بدهیم، از این طرف هم باز ایرادی داریم که میزان پولی که بیمار باید بدهد، روز به روز بیشتر میشود، هزینه‌ها میرود جلو.
به نظر در بودجه سال آینده باید با دوستان مان در برنامه و بودجه، بین برنامه و بودجه و وزارت بهداشت به سازوکار جدیدی برسیم. این میزان پول دادن دولت، این که آخر سال آن چیزی که می‌خواهیم به آن نرسیم، نشان می‌دهد که این سازوکار خوب کار نمی‌کند. یکی از مباحثی است که این هفته بحث شد، نظام اجراست. بسیاری از هزینه‌هایی که الان در آن جا انجام می‌دهیم، هزینه موثر نیست. برای هر کاری باید به پزشک متخصص رفت. پس پزشک‌های عمومی چکار کنند؟
آیا باید برای هر بیماری این میزان قرص تجویز کرد، آن هم با همین قیمتی که الان می‌آید و ما خوشحالیم که یکی از خارج می‌آید این جا، همه این ها، وقتی ۲۸ و ۵۰۰ باشد همه هزینه می‌کنند. الان سازوکارمان بهینه نیست، علی رغم این میزان پولی که می‌دهیم ولی آن کیفیتی که دنبالش هستیم، نیست با دوستان در بخش بیمه‌ای حوزه سلامت و هم وزارت بهداشت به دنبال تحول هستیم، نظام اجرا را نظم دهیم و ارز ترجیحی را سازوکاری برای آن پیدا کنیم که این منابع برسد به ذی نفع اصلی در تمام واسطه‌ها و گروه‌های مختلف؛ بنابراین این حوزه‌های هدف مان است که بتوانیم بهینه کنیم.
سوال: از بودجه ۱۴۰۶ چه خبر و در چه مرحله‌ای است؟ پورمحمدی: خوشبختانه بخشنامه بودجه تدوین شد و در شورای اقتصاد به تصویب رسید. تقدیم آقای رئیس جمهور کردیم. به ایشان ابلاغ باید کنیم این موضوع را، قبل از آن با دوستان در مجلس گفت‌و‌گو کردیم، چون فضای بودجه سال آینده با امسال متفاوت است که شیوه تدوین بودجه به چه شیوه باشد که با تفاهمی این کار را جلو ببریم. کلیات بودجه شامل منابع و مصارف تقریبا تنظیم شد، باید به موعد بدهیم، چه آن مطالبی که قبل گفتم، چه بحث بودجه.
این نشان می‌دهد در اوج این تب و تاب‌ها و محاصره و جنگ و زد و خورد نظام مالی کشور، نظام بودجه کشور دقیق باید کار کند. سر زمان بودجه اش را باید تدوین کند. سر زمان تصویب و اجرا شود. همین طور که علی رغم امواج مختلفی که داشتیم، خوشبختانه در حوزه بودجه تا الان کمترین خللی نداشتیم. هیچ کدام از پرداخت‌های مان دچار اختلال نشد. البته اولویت بندی می‌کنیم. ممکن است جایی اولویت مان نباشد پرداخت کردن، ولی منظم جلو میرود، لایحه مان را به موقع خواهیم داد و بخش نامه هم آماده است که به زودی ابلاغ میشود.
سوال: بودجه ۱۴۰۶ به لحاظ رویکردی، به لحاظ تعاریفی که در آن آمده، هدفی که دنبال می‌کند، با ۴۰۵ متفاوت است. وجه ممیزی مشخصی دارد؟ پورمحمدی: آن چیزی که مهم است، از لحاظ معیشتی در فضای تورمی قرار داریم، وضع زندگی بسیاری از کارمندان دولت بازنشسته‌ها نامناسب است، باید بتوانیم آن‌جا را مورد توجه قرار دهیم، منابع ما ممکن است جابجایی‌هایی در آن باشد. اتکای ما به نفت زیاد بود. تحول‌های جدید ممکن است اتکای ما را از حوزه نفت به حوزه‌های دیگری ببرد. وضع بخشی از کارکنان کشور در مقایسه با بقیه عادلانه نیست، دریافتی آنان بسیار کمتر است. باید این را به سمت عدالت ببریم.
از مواردی که بیشتر به آن توجه میشود، این موضوع‌ها است. سوال: سر زمان مشخص فکر می‌کنید، چه زمان به مجلس بیاید؟ پورمحمدی: باید آن چیزی را که تنظیم کردیم، بتوانیم یک ماهه در دولت تمام کنیم و در آذر، تقدیم مجلس کنیم. سوال: اگر نکته‌ای باقی مانده است، بفرمایید؟ پورمحمدی: کم‌کم به فصل سرد سال نزدیک می‌شویم. یکی از حوزه‌هایی که کشور دچار آسیب است و متواضعانه از مردم درخواست کنم، کمک کنند، امسال دچار مشکل نشویم، حوزه گاز است. سال سردی در پیش رو داریم، ناترازی گاز هم داریم.
از طرف دیگر در جنگی که شد، بخشی از گاز ما از دست رفت، اگر از همین الان دقت در مصرف گاز نکنیم، از الان تا پایان سال ممکن است بعضی استان‌های دچار مشکل شوند. از همین الان باید دقت کنیم که میزان مصرف گاز را تقلیل دهیم. اگر بتوانیم مثلا حدود ۱۰ درصد مصرف گاز را کم کنیم، می‌توانیم امسال را عبور کنیم. اگر کسی این کار را نکند، مجبوریم او را جریمه کنیم. اگر کسی رعایت الگوی مصرف را نکند، چون نمی‌توانیم.
گاز هم طوری نیست که یک خانه را قطع کنیم، دو خانه، اگر افت پیدا کرد، یک شهر باید گاز آن قطع شود، آن وقت حساب کنید شهری برف شدید آمده، در سرمای شدید است به علت اینکه افرادی رعایت نکردند، چه سرمایی را تحمل کنند. خواهش می‌کنم از مردم عزیز که امسال با هم مدارا و همکاری کنیم. فکر آنان باشیم که دچار سرمای شدید می‌شوند. امیدوارم صدا و سیما کمک کند و فرهنگ‌سازی کنیم که بتوانیم این دوره را پشت سر بگذاریم. خوشبختانه با اهتمام همکاران ما در وزارت نفت به‌خصوص شرکت گاز، بخشی از آسیبی که دیدیم، جبران شد، اما برای اینکه بقیه آن جبران شود، باید امسال را عبور کنیم.
خبر خوبی که دارم، نتیجه همکاری مردم، برنامه‌ریزی و اهتمام دستگاه‌ها است. ما در مصرف عمده انرژی‌ها رشد آن را متوقف کردیم، منفی شد. گازوئیل منفی شد. یک سال و نیم پیش، یک و نیم میلیارد دلار گازوئیل وارد می‌کردیم، مردم با ما همکاری کردند. بنزین حجم زیادی وارد می‌کردیم، الان رشد ۷ درصدی متوقف شده و رشد منفی است. اگر بتوانیم به مصرف گاز کمک کنیم، ان‌شاءالله از این دوره عبور می‌کنیم.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما
