رویداد۲۴ | هر سال دیگری بود، محمد بن سلمان این روزها باید خود را برای حضور در مرکز توجه جهانی آماده می‌کرد. قرار بود ۲۶ اکتبر، آغاز به کار «ابتکار سرمایه‌گذاری آینده» (FII) باشد؛ نشست سالانه‌ای در پایتخت عربستان سعودی که گاهی از آن با عنوان «داووس صحرا» یاد می‌شود. ولیعهد عربستان معمولاً این هفته را به دیدار و خوش‌وبش با رؤسای کشورها، غول‌های دنیای مالی و دیگر شخصیت‌های بلندپایه می‌گذراند؛ افرادی که همگی مشتاق تجارت و سرمایه‌گذاری در پادشاهی عربستان هستند. اما امسال اوضاع متفاوت است.
حوثی‌ها، گروه مسلح مورد حمایت ایران در یمن، طی هفته‌های گذشته بارها ریاض را با موشک و پهپاد هدف قرار داده‌اند. فرودگاه پایتخت عربستان نیز پس از مجموعه‌ای از حملات مرگبار، عملاً همچنان تعطیل است. بسیاری از دولت‌های غربی به شهروندان خود هشدار داده‌اند که از سفر به عربستان سعودی خودداری کنند. مدیران شرکت‌های بزرگ نیز نگران بودند که هتل‌ها یا دیگر مکان‌های برگزاری نشست هدف حمله قرار بگیرند. سرانجام، پس از چند روز بررسی و رایزنی، برگزارکنندگان این اجلاس در ۱۹ اکتبر تصمیم گرفتند آن را تا سال آینده به تعویق بیندازند.
نشریه اکونومیست در یادداشتی نوشت: حدود یک دهه پیش، زمانی که شاهزاده محمد در مسیر رسیدن به قدرت قرار گرفت، چند قمار بزرگ سیاسی و اقتصادی انجام داد. او روی این حساب کرده بود که می‌تواند حوثی‌ها را شکست دهد، اقتصاد عربستان را دگرگون کند و دونالد ترامپ نیز متحدی قابل‌اعتماد از آب درآید. اکنون هر سه محاسبه به‌طور هم‌زمان با شکست مواجه شده‌اند. تصمیم به لغو اجلاس ابتکار سرمایه‌گذاری آینده، نمادی از سال مصیبت‌بار محمد بن سلمان است. او با مجموعه‌ای از بحران‌های درهم‌تنیده روبه‌رو شده که هیچ‌یک راه‌حل فوری و روشنی ندارند. جنگ یمن؛
بحرانی که دوباره گریبان عربستان را گرفت
بیشتر بخوانید: رقصیدن بر سر مارها؛ یمن چگونه ویران شد؟ | شماره اول؛ سیر نزولی یک ملت از عربستان خوشبخت به دولت فروپاشیده رقصیدن بر سر مارها؛ یمن چگونه ویران شد؟ | شماره دو؛ حوثی‌ها چگونه متولد شدند؟ رقصیدن بر سر مارها؛ شماره سوم | چگونه حوثی‌ها یمن را بلعیدند؟
عربستان سعودی نتوانست حوثی‌ها را شکست دهد، اما امیدوار بود آتش‌بسی که در سال ۲۰۲۲ بر سر آن توافق شد، تهدید این گروه را مهار کند. در عوض، آتش‌بس در تابستان امسال و در نتیجه جنگ گسترده‌تر آمریکا با ایران، به‌تدریج از هم فروپاشید. حوثی‌ها مناطق بیشتری را در یمن تصرف کرده‌اند و حملات سنگینی علیه عربستان سعودی انجام داده‌اند. افراد نزدیک به ولیعهد معتقدند که همه گزینه‌های پیش روی او نامطلوب‌اند. عربستان می‌تواند نیروهای زمینی خود را وارد جنگی خونین کند؛ به کارزار حملات هوایی ادامه دهد که بعید است به موفقیت برسد؛
یا با حوثی‌ها به توافقی دست یابد که به تثبیت حکومت آن‌ها بر بخش‌هایی از یمن کمک خواهد کرد. اقتصاد عربستان؛ از رؤیای سرمایه‌گذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری تا رکود ادامه یک جنگ طولانی، برنامه اقتصادی ولیعهد را از مسیر خود خارج خواهد کرد؛ برنامه‌ای که حتی پیش از آغاز سال ۲۰۲۶ نیز نشانه‌های ضعف در آن آشکار شده بود. پروژه‌های بزرگ به دلیل فشار بر منابع مالی دولت کنار گذاشته می‌شدند. دستمزدها همگام با تورم افزایش نیافته‌اند و میزان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی سالانه تنها حدود یک‌سوم هدف ۱۰۰ میلیارد دلاری ولیعهد است.
یک سال پیش، صندوق بین‌المللی پول انتظار داشت اقتصاد عربستان در سال ۲۰۲۶ رشدی چهاردرصدی را تجربه کند؛ اما اکنون پیش‌بینی می‌کند اقتصاد این کشور ۳.۳ درصد کوچک‌تر شود. اینکه اقتصاد عربستان در سال ۲۰۲۷ دوباره به مسیر رشد بازگردد یا نه، به برقراری صلح در خاورمیانه بستگی دارد؛ موضوعی که تا حد زیادی به تصمیم‌های دونالد ترامپ وابسته است. محمد بن سلمان و ترامپ؛ متحدی که قابل‌اعتماد از آب درنیامد عربستان تصور می‌کرد بر ترامپ نفوذ دارد. مقام‌های سعودی با وعده سرمایه‌گذاری مبالغی بسیار بزرگ و دور از واقعیت در آمریکا تلاش کردند نظر او را جلب کنند.
آن‌ها همچنین وارد معاملات بحث‌برانگیزی با خانواده رئیس‌جمهور آمریکا شدند؛ از جمله پرداخت پول به زمین‌های گلف متعلق به ترامپ برای میزبانی مسابقاتی با حمایت مالی عربستان و سرمایه‌گذاری دو میلیارد دلاری نزد جرد کوشنر، داماد رئیس‌جمهور. اما هیچ‌یک از این اقدامات مانع از آن نشد که ترامپ جنگی فاجعه‌بار را آغاز کند. یکی از چهره‌های بانفوذ سعودی که ارتباطات گسترده‌ای دارد، درباره ترامپ می‌گوید: «او برای مدت طولانی به هیچ‌کس وفادار نمی‌ماند.» غیبت معنادار ولیعهد در روزهای بحرانی
بیشتر بخوانید: رویای قدرت اول خلیج فارس | چگونه نفت، صنعت و ارتش شاه را به اوج رساندند؟ و زمین زدند! محمد بن سلمان کیست؟ | ولیعهدی با قدرتی فراتر از حاکم با لبخندی مرموز
در عربستان سعودی نظرسنجی‌های عمومی قابل‌اعتمادی وجود ندارد، اما می‌توان گفت بیشتر شهروندان سعودی به دولت خود اعتماد دارند. بااین‌حال، هفته‌های اخیر برای برخی از آن‌ها نگران‌کننده بوده است؛ زیرا جنگ یمن اختلالات واقعی و ملموسی ایجاد کرده است. با وجود این، از ۱۰ اکتبر، زمانی که یک موشک حوثی‌ها ۱۳ نفر را در فرودگاه ریاض کشت، محمد بن سلمان تا حد زیادی از انظار عمومی دور بوده است. این وزیران دولت بودند که برای دیدار با قربانیان و ارائه پیام‌های اطمینان‌بخش وارد عمل شدند. آیا حکومت محمد بن سلمان در خطر است؟
برخی تحلیلگران غربی اخیراً این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا سالی چنین آکنده از بحران می‌تواند تهدیدی موجودیتی برای حکومت ولیعهد عربستان باشد؟ اما دیپلمات‌های مستقر در ریاض معتقدند چنین ارزیابی‌هایی اغراق‌آمیز است. یکی از فرستادگان دیپلماتیک غربی می‌گوید: «او هفت یا هشت سال پیش در موقعیت بسیار دشوارتری قرار داشت.» در آن زمان، محمد بن سلمان به‌تازگی به‌عنوان ولیعهد منصوب شده بود و همچنان برای تثبیت قدرت خود تلاش می‌کرد.
جنگ یمن از همان زمان به باتلاقی نظامی تبدیل شده بود، محاصره قطر موجب نارضایتی آمریکا شده بود و قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار سعودی، در کنسولگری عربستان در استانبول، افکار عمومی جهان را به‌شدت تکان داده بود. اما امروز تسلط محمد بن سلمان بر قدرت بسیار مستحکم‌تر است. او رقبای خود را کنار زده و قدرت را به شیوه‌ای متمرکز کرده که از زمان ملک عبدالعزیز، بنیان‌گذار دولت مدرن عربستان سعودی، در میان حاکمان این کشور بی‌سابقه بوده است. هرچند ولیعهد مخالفانی دارد، هیچ‌یک از آن‌ها به‌طور واقع‌بینانه توان سازمان‌دهی کودتایی علیه او را ندارند.
حتی منتقدان جنگ یمن نیز موضع خود را تغییر داده‌اند محمد بن سلمان از سوی متحدان خود نیز با انتقاد چندانی مواجه نیست. واکنش‌ها به تشدید اخیر درگیری‌ها در یمن از این نظر قابل‌توجه است: حتی منتقدان قدیمی جنگ اکنون حاضرند بپذیرند که عربستان گزینه چندانی جز جنگیدن ندارد. کریس مورفی، سناتور دموکرات آمریکایی که در ماه جاری در ریاض با ولیعهد دیدار کرده است، می‌گوید: «من درک می‌کنم که شرایط کنونی با سال‌های ۲۰۱۸ یا ۲۰۲۰ متفاوت است. آن‌ها با پیشروی‌های حوثی‌ها و حملات موشکی این گروه روبه‌رو هستند.
ما باید این واقعیت را به رسمیت بشناسیم.» چرا بحران امروز از بحران‌های گذشته دشوارتر است؟ بااین‌حال، از زاویه‌ای دیگر، شرایط کنونی برای محمد بن سلمان دشوارتر از گذشته است. مشکلات سال‌های نخست حکومت او عمدتاً نتیجه تصمیم‌های خودش بودند و به همین دلیل اصلاح آن‌ها نیز آسان‌تر بود. تا سال ۲۰۲۱، ولیعهد عربستان سیاست خارجی کشورش را به مسیری عمل‌گرایانه‌تر هدایت می‌کرد. او به محاصره قطر پایان داد و برای دستیابی به توافقی با حوثی‌ها تلاش کرد.
حتی دولت جو بایدن که با وعده تبدیل کردن محمد بن سلمان به چهره‌ای «منفور و منزوی» در عرصه بین‌المللی روی کار آمده بود، با اکراه از مسیر تازه سیاست خارجی او تمجید کرد. این بار باید عاقلانه‌تر عمل کنی اما امسال شرایط دشوارتر است. مهم‌ترین تصمیمی که آینده عربستان را تحت تأثیر قرار خواهد داد، اساساً در اختیار محمد بن سلمان نیست. او از ترامپ خواسته است که جنگ با ایران را تشدید نکند.
اگر رئیس‌جمهور آمریکا این درخواست را نادیده بگیرد و پس از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر بمباران ایران را از سر بگیرد، مقام‌های سعودی نگران‌اند که عربستان از همه سو هدف حمله قرار گیرد: حوثی‌ها از جنوب، شبه‌نظامیان عراقی از شمال و خود ایران از شرق. عربستان کشور بزرگی است که وسعت آن چهار برابر فرانسه است؛ اما برای محافظت از این سرزمین پهناور، شمار زیادی موشک رهگیر پدافند هوایی در اختیار ندارد. اصلاحات اجتماعی محمد بن سلمان؛
تغییر چهره عربستان بدون تغییر ساختار قدرت محمد بن سلمان در نخستین دهه حضورش در قدرت، گام‌های قابل‌تحسینی برای آزادسازی فضای اجتماعی عربستان برداشت. زنان اکنون اجازه رانندگی دارند. مشارکت زنان در بازار کار تقریباً دو برابر شده است. برگزاری کنسرت و فعالیت سینماها در کشوری که تفریح و سرگرمی برای مدت طولانی ممنوع بود، اکنون به امری رایج تبدیل شده است. حتی شمار محدودی از خارجی‌های مرفه می‌توانند به‌صورت قانونی نوشیدنی الکلی مصرف کنند. اما ساختار اصلی دولت عربستان تغییر چندانی نکرده است. اقتصاد این کشور همچنان به درآمدهای نفتی وابسته است.
ارتش عربستان هنوز بیشتر برای حفاظت از حکومت طراحی شده تا جنگیدن در نبردهای گسترده. سیاست خارجی آن نیز همچنان به آمریکا به‌عنوان حامی امنیتی ضروری و جایگزین‌ناپذیر متکی است. شاید سرانجام این وضعیت نیز تغییر کند. «پیمان مکه»، توافق دفاع متقابل عربستان با پاکستان و ترکیه، تلاشی برای یافتن متحدان جدیدی است که بتوانند جای آمریکا را بگیرند؛ کشوری که دیگر متحدی قابل‌اعتماد به نظر نمی‌رسد. اما چنین تغییراتی زمان‌بر خواهد بود. آزمون اصلی حاکم عربستان در دهه دوم قدرتش، دیگر صرفاً تغییر ظاهر کشور نیست؛ بلکه دگرگون کردن بنیان‌های آن است، نه فقط نمای بیرونی‌اش.
منبع: رویداد 24
