رویداد۲۴| یک روز پس از انتشار گزارش‌هایی درباره حل اختلاف مرزی ایران و پاکستان در جریان سفر عاصم منیر به تهران، اظهارات تازه فداحسین مالکی نشان می‌دهد تردد کامیون‌ها همچنان یک‌طرفه است. این تناقض، تردید‌ها درباره نتیجه رایزنی‌های تهران و اسلام‌آباد را افزایش داده و احتمال اقدام متقابل ایران را مطرح کرده است؛ آن هم در شرایطی که عراق نیز گذرگاه چذابه را بسته و مسیر‌های زمینی ایران با اختلال روبه‌رو هستند.
فداحسین مالکی، نماینده مجلس و رئیس گروه دوستی پارلمانی ایران و پاکستان، ر به خبرگزاری ایلنا گفته که با وجود اعلام بازگشایی مرز‌های زمینی دو کشور، تردد کامیون‌ها همچنان یک‌طرفه است. به گفته او، بر اساس پیگیری از استانداری سیستان و بلوچستان، کامیون‌های مستقر در پاکستان اجازه ورود به ایران را دارند، اما مسیر تردد از ایران به پاکستان همچنان بسته است. این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که رسانه پاکستانی «اکسپرس تریبون» روز گذشته و در پی سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران از بازگشایی مرز خبر داده بود.
این رسانه به نقل از منابع آگاه و گزارش‌های طرف ایرانی نوشت مسائل مرزی حل شده و گذرگاه‌ها از صبح همان روز بازگشایی شده‌اند. عاصم منیر نیز در دیدار‌های خود با مقام‌های ایرانی، مشکلات مرزی را موقت و فنی توصیف کرده بود. اما اظهارات تازه مالکی نشان می‌دهد اعلام بازگشایی، دست‌کم به معنای بازگشت تردد تجاری به وضعیت عادی نبوده است. اگر کامیون‌های پاکستانی بتوانند وارد ایران شوند، اما کامیون‌های ایرانی اجازه عبور نداشته باشند، نمی‌توان از رفع کامل اختلاف مرزی سخن گفت.
این تردد یک‌طرفه نه تنها کفه ترازو را به نفع صادرکنندگان پاکستانی سنگین می‌کند، بلکه خسارت‌های سنگین ناشی از توقف و فساد احتمالی محموله‌های تجاری ایران در پشت مرز را مستقیماً به بخش خصوصی و ناوگان حمل‌ونقل کشور تحمیل می‌سازد. «مشکل فنی» یا فشار آمریکا؟ به گفته مالکی، طرف پاکستانی محدودیت‌ها را ناشی از مشکلات فنی عنوان کرده است؛ توضیحی که پیش‌تر نیز درباره توقف تجارت مطرح شده بود. او، اما این توجیه را کافی ندانست و گفت انتظار نمی‌رفت پاکستان تحت تأثیر فشارهای آمریکا قرار بگیرد.
سابقه رفتار‌های اسلام‌آباد در پروژه‌های مشترک قبلی (از جمله خط لوله گاز ایران و پاکستان) نشان می‌دهد که این کشور بار‌ها به دلیل هراس از تحریم‌های ثانویه آمریکا یا شروط نهاد‌های مالی مانند صندوق بین‌المللی پول، توافقات دوجانبه با تهران را به حالت تعلیق درآورده است؛ امری که احتمال ترجیح فشارهای خارجی بر توافقات اخیر با تهران را تقویت می‌کند. این نماینده مجلس اعلام کرده است اگر پاکستان همچنان اجازه تردد کامیون‌ها از ایران به خاک خود را ندهد، جمهوری اسلامی نیز مسیر ورود کامیون‌های پاکستانی را خواهد بست.
او همچنین از درخواست برای حضور سفیر پاکستان در مجلس و بررسی موضوع با مسئولان استانی خبر داده است. این تهدید به معنای تصمیم قطعی ایران برای بستن مرز نیست، اما نشان می‌دهد ادامه وضعیت یک‌طرفه می‌تواند اختلاف را وارد مرحله تازه‌ای کند. اجرای اقدام متقابل نیز ممکن است به توقف کامل تجارت در گذرگاه‌های درگیر و افزایش خسارت برای صادرکنندگان، واردکنندگان و رانندگان دو کشور منجر شود. مرز عراق هم بسته است؛ آیا محدودیت‌ها گسترش می‌یابد؟ اختلاف با پاکستان تنها مسئله مرزی روز‌های اخیر نیست.
همین دیروز عراق گذرگاه الشیب، معروف به چذابه در ایران، را به دلایل امنیتی و برای بازبینی تجهیزات شناسایی محموله‌های ممنوعه بسته است. این محدودیت شامل مسافران، خودرو‌ها و کامیون‌های تجاری می‌شود و زمان مشخصی برای بازگشایی آن اعلام نشده است. مقام‌های ایرانی گفته‌اند رایزنی‌ها برای ازسرگیری فعالیت گذرگاه ادامه دارد و شلمچه به‌عنوان مسیر جایگزین معرفی شده است. با این حال، بسته‌شدن چذابه و محدودیت تجارت با پاکستان به‌تنهایی نشانه وجود تصمیم هماهنگ میان کشور‌های همسایه برای قطع ارتباط زمینی با ایران نیست.
ترکیه همچنان یکی از مسیر‌های مهم تجارت زمینی است، هرچند ازدحام کامیون‌ها و تأخیر‌های گمرکی ظرفیت این مسیر را محدود می‌کند. درباره سایر مرز‌ها نیز شواهد کافی برای نتیجه‌گیری درباره اعمال محدودیت‌های هماهنگ و تازه وجود ندارد. چشم‌انداز؛ مذاکره یا تشدید تقابل؟ در کوتاه‌مدت، تعیین تکلیف تردد دوطرفه در مرز پاکستان مهم‌ترین شاخص برای سنجش نتیجه رایزنی‌های اخیر است. اگر اسلام‌آباد محدودیت‌ها را برطرف کند، امکان بازگشت تدریجی تجارت وجود دارد؛ اما ادامه وضعیت فعلی می‌تواند تهران را به اقدام متقابل سوق دهد. هم‌زمانی این اختلاف با تعطیلی چذابه اهمیت بیشتری دارد؛
زیرا هر اختلال تازه، گزینه‌های حمل‌ونقل زمینی ایران را محدودتر و هزینه جابه‌جایی کالا را بیشتر می‌کند. با این حال، هنوز نمی‌توان از محاصره زمینی فراگیر یا همراهی قطعی دیگر کشور‌ها با محدودیت‌های پاکستان سخن گفت. این رویداد بار دیگر آسیب‌پذیری «دیپلماسی رسانه‌ای» و اعلام شتاب‌زده توافقات امنیتی-سیاسی پیش از اجرای دقیق و پروتکل‌نویسی در سطح گمرکات و مرزبانی را به رخ کشید؛ موضوعی که افکار عمومی و فعالان اقتصادی را با تعارض اخبار و واقعیت‌های میدانی مواجه می‌سازد. آنچه فعلاً مشخص است، فاصله میان اعلام حل اختلاف و واقعیت تردد کامیون‌هاست.
سفر عاصم منیر با خبر بازگشایی مرز همراه شد، اما اظهارات تازه مالکی نشان می‌دهد دست‌کم مشکل تردد یک‌طرفه همچنان پابرجاست؛ مسئله‌ای که اکنون به آزمونی برای اعتبار توافق‌های اعلام‌شده و روابط تجاری تهران و اسلام‌آباد تبدیل شده است.
منبع: رویداد 24
