به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
سپهر خرمی: دیدار ملوان بندرانزلی و تراکتور تبریز قرار بود یکی از مسابقات هفته نهم لیگ برتر باشد، اما پیش از آنکه حتی سوت آغاز بازی به صدا دربیاید، به یکی از جنجالی‌ترین اتفاقات فوتبال ایران تبدیل شد. اعتراض تراکتوری‌ها به شعارهای تماشاگران میزبان، رفتار دوباره شجاع خلیل‌زاده مقابل سکوها، ورود محمدرضا زنوزی به ماجرا و دستور او برای خودداری بازیکنان از ادامه حضور در زمین، مسابقه را به تعطیلی کشاند. در سوی مقابل، ملوانی‌ها روایت دیگری از ماجرا دارند و معتقدند نمی‌توان همه اتفاقات را به رفتار تماشاگران میزبان نسبت داد؛
به‌ویژه آنکه شعارهایی درباره آستارا و حیران نیز از سوی هواداران تراکتور سر داده شده است. حالا علاوه بر اختلاف دو باشگاه بر سر آنچه در ورزشگاه سیروس قایقران گذشت، یک پرسش مهم هم پیش‌روی فدراسیون فوتبال قرار دارد: سرنوشت مسابقه‌ای که برگزار نشد، چه خواهد بود؟
از اعتراض به سکوها تا دستور زنوزی؛ چرا بازی آغاز نشد؟
قرار بود ملوان و تراکتور در ورزشگاه سیروس قایقران بندرانزلی به مصاف هم بروند؛ مسابقه‌ای که از همان دقایق پیش از شروع، تحت تأثیر تنش میان بازیکنان میهمان و بخشی از تماشاگران میزبان قرار گرفت. بازیکنان دو تیم برای گرم‌کردن وارد زمین شده بودند که شعارهای تند علیه اعضای تیم تراکتور، به‌خصوص شجاع خلیل‌زاده، فضای ورزشگاه را متشنج کرد. اعتراض کاپیتان تراکتور به شرایط سکوها و گفت‌وگوهای او با مسئولان برگزاری نیز نتوانست تنش را کاهش دهد. تراکتوری‌ها معتقد بودند بخشی از شعارهای سر داده‌شده، از توهین‌های معمول فوتبالی فراتر رفته و جنبه قومی و نژادی داشته است.
از نگاه این باشگاه، موضوع فقط دشنام به یک بازیکن یا تحریک تیم میهمان نبود؛ بلکه هویت قومی بازیکنان و هواداران آذربایجانی نیز هدف قرار گرفته بود. بر همین اساس، اعتراض به داور و ناظر مسابقه در دستور کار اعضای تیم قرار گرفت و تلاش‌هایی برای متوقف‌کردن شعارها انجام شد. در جریان این اتفاقات، مازیار زارع، سرمربی ملوان نیز به سمت سکوها رفت و از تماشاگران خواست به شعارهای تنش‌زا پایان دهند. با وجود این، اختلاف بر سر شرایط ورزشگاه برطرف نشد. جواد نکونام، سرمربی تراکتور و دیگر عوامل حاضر در زمین نیز برای حل مسئله وارد گفت‌وگو شدند، اما مذاکرات به نتیجه نرسید.
سرانجام تصمیمی گرفته شد که تمام ماجرا را از یک اعتراض معمول به پرونده‌ای انضباطی و حقوقی تبدیل کرد. بازیکنان تراکتور زمین را ترک کردند و به رختکن رفتند. با وجود گذشت بیش از ۳۰ دقیقه از زمان مقرر برای شروع مسابقه، آنها به زمین بازنگشتند. در ادامه، بازیکنان ملوان و عوامل اجرائی نیز زمین را ترک کردند و مسابقه بدون آنکه سوت آغازش به صدا دربیاید، لغو شد. نقش محمدرضا زنوزی، مالک تراکتور، در این تصمیم اهمیت ویژه‌ای داشت.
او در واکنش به اتفاقات انزلی، از موضع باشگاهش دفاع و اعلام کرد اگر نتیجه مسابقه ۳ بر صفر به سود ملوان اعلام شود، تراکتور از لیگ برتر کناره‌گیری خواهد کرد. این تهدید، پرونده را وارد مرحله تازه‌ای کرد؛ زیرا اکنون علاوه بر مسئولیت احتمالی باشگاه‌ها در قبال اتفاقات ورزشگاه، تصمیم نهایی کمیته انضباطی می‌تواند به بحرانی بزرگ‌تر در فوتبال ایران منجر شود. با این حال، باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت: مسئولیت برگزارکنندگان و تماشاگران در قبال شعارهای توهین‌آمیز و مسئولیت تیمی که از حضور در مسابقه خودداری می‌کند.
حتی اگر ادعای تراکتور درباره شعارهای قومیتی اثبات شود، هنوز این پرسش باقی است که آیا مقررات اجازه می‌داد این تیم بدون مجوز رسمی داور و ناظر، از شروع مسابقه امتناع کند یا نه؟ پاسخ به همین پرسش می‌تواند تعیین‌کننده‌ترین بخش پرونده باشد.
آستارا و حیران؛ شعار هواداری یا ورود به مناقشه‌ای قومی؟
ماجرا اما فقط به شعارهای تماشاگران ملوان و اعتراض تراکتوری‌ها محدود نماند. پس از لغو مسابقه، روایت دیگری از اتفاقات ورزشگاه منتشر شد که پرسش‌های تازه‌ای درباره منشأ تنش‌ها ایجاد کرد. ملوانی‌ها می‌گویند نباید وقایع پیش از مسابقه را یک‌طرفه روایت کرد؛ زیرا در جریان بازی نیز رفتارهایی از سوی بازیکنان تراکتور رخ داده که به تشدید فضای ورزشگاه کمک کرده است. یکی از محورهای اصلی این اختلاف، شعارهایی درباره آستارا و گردنه حیران است. ویدئویی از هواداران تراکتور منتشر شد که در آن شعاری با مضمون «آستارام، حیرانیم؛ گوزل آذربایجانیم» شنیده می‌شود؛
عبارتی که باشگاه تراکتور آن را شعاری در وصف آذربایجان و نشانه علاقه هوادارانش به این منطقه دانست و اتهام تحریک قومی را رد کرد. در مقابل، مسئولان ملوان به این شعار اعتراض کردند و گفتند آستارا و گردنه حیران جزئی از استان گیلان هستند و طرح چنین موضوعی در ورزشگاه می‌تواند حساسیت‌برانگیز باشد. در عین حال، همان‌طور که نمی‌توان هر شعار هواداری را به‌طور خودکار نژادپرستانه دانست، نمی‌توان توهین احتمالی به قومیت بازیکنان یا هواداران را نیز صرفا بخشی از هیجان فوتبال تلقی کرد.
معیار اصلی باید محتوای واقعی شعارها، زمینه بیان آنها و مقررات انضباطی باشد، نه اینکه کدام باشگاه در حال اعتراض است و کدام باشگاه باید پاسخ‌گو باشد. در میانه این اختلاف، رفتار شجاع خلیل‌زاده نیز به یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های ماجرا تبدیل شد. کاپیتان تراکتور هنگام گرم‌کردن، بار دیگر حرکتی انجام داد که در رسانه‌ها به نمایش‌دادن کشاله ران تعبیر شد؛ رفتاری که با واکنش بخشی از تماشاگران و اعتراض طرف مقابل همراه بود. این اتفاق، به‌ویژه با توجه به سابقه حاشیه مشابه در تقابل‌های قبلی دو تیم، بار دیگر نام خلیل‌زاده را به مرکز جنجال کشاند.
مالک ملوان نیز در واکنش به این رفتار گفت از خلیل‌زاده عذرخواهی می‌کند، اما در عین حال معتقد بود این بازیکن باتجربه باید به‌جای تشدید فضای متشنج، برای آرام‌کردن شرایط تلاش می‌کرد. این موضع، به معنای تأیید توهین‌های احتمالی تماشاگران نیست، بلکه نشان می‌دهد طرف میزبان نیز رفتار بازیکن تراکتور را بخشی از زنجیره اتفاقات پیش از لغو مسابقه می‌داند.
تکرار مسابقه مبنای قانونی ندارد
درحالی‌که دو باشگاه همچنان بر روایت خود از اتفاقات انزلی پافشاری می‌کنند، تعیین تکلیف نتیجه مسابقه به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های حقوقی فوتبال ایران تبدیل شده است. برای بررسی این موضوع، احمدرضا براتی، کارشناس حقوقی فوتبال و عضو سابق هیئت‌رئیسه فدراسیون فوتبال، در گفت‌وگویی اختصاصی با «شرق» از منظر مقررات انضباطی به ماجرا پرداخته است. براتی معتقد است باید میان برگزارنشدن مسابقه به دلیل امتناع یک تیم و لغو یا ناتمام‌ماندن بازی به علت حوادث خارج از کنترل دو تیم تفاوت قائل شد.
او با استناد به ماده ۶۲ آیین‌نامه انضباطی فدراسیون فوتبال توضیح می‌دهد که وقتی یک تیم بدون مجوز داور و ناظر از شروع مسابقه خودداری می‌کند و مسئول برگزارنشدن آن شناخته می‌شود، نتیجه انضباطی می‌تواند شکست ۳ بر صفر آن تیم باشد. از نگاه این حقوق‌دان، بازیکنان تراکتور با وجود حضور اولیه در زمین، در نهایت از آغاز مسابقه خودداری کردند. بنابراین، اگر کمیته انضباطی مسئولیت برگزارنشدن بازی را متوجه تراکتور بداند، نتیجه ۳ بر صفر به سود ملوان خواهد بود. یکی از بحث‌هایی که پس از این اتفاق مطرح شده، احتمال برگزاری مجدد مسابقه در زمینی بی‌طرف است.
براتی این راهکار را با مقررات مربوط به تکرار مسابقه منطبق نمی‌داند. به گفته او، ماده ۶۳ آیین‌نامه انضباطی برای شرایطی در نظر گرفته شده که مسابقه به دلایلی خارج از مسئولیت دو تیم، مانند حوادثی نظیر سیل، زلزله یا آتش‌سوزی برگزار نشود یا نیمه‌تمام بماند. در چنین وضعیتی، تکرار بازی می‌تواند راهکار قانونی باشد؛ اما در پرونده ملوان و تراکتور، مسئله اصلی امتناع بازیکنان تیم میهمان از شروع مسابقه است. به همین دلیل، از نظر او نمی‌توان صرفا به دلیل برگزارنشدن بازی، حکم به تکرار آن داد. البته براتی تأکید دارد که رفتار تماشاگران نیز باید جداگانه بررسی شود.
اگر فحاشی یا توهین از سوی هواداران ملوان احراز شود، کمیته انضباطی موظف است درباره آن رسیدگی و مطابق مقررات تصمیم‌گیری کند. با این حال، تخلف احتمالی تماشاگران لزوما مسئولیت تیمی را که از شروع مسابقه امتناع کرده است، از بین نمی‌برد. این تفکیک حقوقی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا رسیدگی به رفتار هواداران و تعیین تکلیف نتیجه مسابقه، دو موضوع مرتبط ولی مستقل هستند. در همین راستا، گزارش‌ها حاکی از آن است که کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال مدیران دو باشگاه و عوامل برگزاری مسابقه را برای ارائه توضیحات فراخوانده است.
گزارش داور و ناظر، تصاویر موجود و دفاعیات طرفین در روشن‌شدن ابعاد پرونده اهمیت خواهند داشت. پرونده ملوان و تراکتور حالا فراتر از یک اختلاف فوتبالی است. یک طرف، باشگاهی قرار دارد که معتقد است بازیکنانش در برابر توهین‌های قومی از هویت خود دفاع کرده‌اند؛ طرف دیگر، می‌گوید نباید رفتار هواداران میزبان را بدون بررسی همه اتفاقات عامل انحصاری لغو مسابقه دانست. در این میان، تهدید زنوزی به کناره‌گیری از لیگ نیز فشار رسانه‌ای و مدیریتی بر پرونده را افزایش داده است. در نهایت، سرنوشت سه امتیاز این مسابقه در اختیار کمیته انضباطی است؛
اما نتیجه مهم‌تر برای فوتبال ایران، روشن‌شدن مرز میان اعتراض مشروع، رفتار تحریک‌آمیز، توهین به هویت قومی و مسئولیت حرفه‌ای باشگاه‌هاست. فوتبال نباید قربانی اختلافات هویتی شود و تصمیم انضباطی نیز نباید تحت تأثیر تهدیدها و فشارهای بیرونی قرار بگیرد. اکنون همه نگاه‌ها به فدراسیون فوتبال دوخته شده؛ جایی که باید مشخص شود در پرونده جنجالی انزلی، قانون چه می‌گوید و مسئولیت برگزارنشدن مسابقه در نهایت بر عهده کدام طرف خواهد بود.
منبع: شبکه شرق
