به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، نشست سوم از سلسله نشست‌های جامعه‌شناسی حوزه و روحانیت با موضوع «بررسی و تحلیل اجتماعی وضع تعیینی و تعینی حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت» با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین واعظی، رئیس دفتر تبلیغات اسلامی، حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی، رئیس جامعه المصطفی(ص) العالمیه و حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده، رئیس مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران در سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی در قم برگزار شد. در این نشست، ابعاد ساختاری فعالیت حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت، چالش‌های موجود در سامان‌دهی فعالیت‌های تبلیغی و راهکارهای اصلاح نظام حکمرانی تبلیغ دین با توجه به منویات رهبر معظم انقلاب اسلامی بررسی شد.
تفکیک مأموریت‌های حوزه و روحانیت؛ ضرورت اصلاح ساختارهای دینی حجت‌الاسلام والمسلمین واعظی، رئیس دفتر تبلیغات اسلامی، با تأکید بر ضرورت تفکیک مأموریت‌های حوزه علمیه و نهاد روحانیت، بازنگری در نظام حکمرانی تبلیغ دین را برای رفع موازی‌کاری، پراکنده‌کاری و فقدان برنامه جامع ضروری دانست. وی با اشاره به تفاوت کارکرد این دو نهاد اظهار داشت: مأموریت اصلی حوزه علمیه، تعلیم، تعلم و پژوهش در علوم اسلامی است؛ درحالی‌که نهاد روحانیت مسئولیت تبلیغ دین و تحقق آموزه‌های دینی در جامعه را بر عهده دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین واعظی با بیان اینکه فعالیت‌های حوزه و روحانیت در چهار دهه گذشته گسترش یافته است، تصریح کرد: شکل‌گیری مجموعه‌های مختلف برای پاسخ‌گویی به نیازهای انقلاب اسلامی، ظرفیت‌های گسترده‌ای ایجاد کرده، اما نبود تقسیم کار روشن میان نهادها، به تداخل مأموریت‌ها و کاهش پاسخ‌گویی منجر شده است.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی، تشکیل شورایی تخصصی متشکل از صاحب‌نظران و افراد باتجربه عرصه تبلیغ را از راهکارهای اصلاح این وضعیت دانست و تأکید کرد که چنین شورایی نباید به دستگاه اجرایی جدیدی تبدیل شود، بلکه باید در سطح سیاست‌گذاری کلان و تسهیل تقسیم کار فعالیت کند. وی همچنین پیشنهاد داد برای هر یک از اقدامات کلان تبلیغی، از جمله اعزام مبلغ، تربیت و مهارت‌افزایی مبلغان، تولید محتوای تبلیغی و مقابله با فرقه‌های انحرافی و الحاد نوین، متولی واحد و پاسخگو تعیین شود.
فعالیت‌های اجتماعی روحانیت به ساختاری منسجم نیاز دارد حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی، رئیس جامعه المصطفی(ص) العالمیه، نیز با اشاره به گسترش نقش‌آفرینی اجتماعی روحانیت پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نبود ساختاری منسجم برای هماهنگی فعالیت‌های اجتماعی روحانیون را از چالش‌های این عرصه برشمرد. وی با تأکید بر تفاوت مأموریت‌های حوزه علمیه و نهاد روحانیت اظهار داشت: حوزه علمیه عمدتاً مسئول تعلیم، تربیت، پژوهش و تحصیل علم است؛ اما نهاد روحانیت، به‌عنوان یک نهاد اجتماعی، وظیفه تبلیغ دین و تحقق آموزه‌های دینی در جامعه را دنبال می‌کند.
رئیس جامعه المصطفی(ص) العالمیه با بیان اینکه نهادهای متعددی در عرصه تبلیغ و فعالیت‌های اجتماعی روحانیت شکل گرفته‌اند، خاطرنشان کرد: با وجود ظرفیت‌های گسترده این مجموعه‌ها، هنوز ساختاری جامع برای سیاست‌گذاری، هماهنگی و سامان‌دهی مأموریت‌های اجتماعی روحانیت وجود ندارد. حجت‌الاسلام والمسلمین عباسی با بررسی راهکارهای مختلف سامان‌دهی این عرصه، ایجاد ساختاری چابک و هماهنگ‌کننده در سطح بالادستی و ذیل نهاد رهبری را پیشنهاد کرد و آن را راهکاری برای مدیریت منسجم مأموریت‌های اجتماعی روحانیت دانست.
خودمرکزانگاری نهادها، کارآمدی فعالیت‌های فرهنگی را کاهش می‌دهد حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده، رئیس مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران، نیز با تأکید بر ضرورت بازنگری در ساختارهای حکمرانی تبلیغ و دین، به آسیب‌شناسی عملکرد نهادهای دینی پرداخت. وی با اشاره به شکل‌گیری تدریجی ساختارهای موجود پس از انقلاب اسلامی اظهار داشت: در شرایط کنونی، لازم است میان وضع موجود نهادها که در گذر زمان شکل گرفته و وضعیت مطلوبی که باید با طراحی آگاهانه و متناسب با نیازها ایجاد شود، تمایز قائل شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین علیزاده، احساس بیش‌مسئولیتی و خودمرکزانگاری را از جمله آسیب‌های فعالیت نهادهای دینی دانست و بیان کرد: هنگامی که هر مجموعه خود را مسئول پاسخ‌گویی به تمام نیازها بداند، زمینه تداخل وظایف، رقابت‌های غیرسازنده و ابهام در ارزیابی عملکردها فراهم می‌شود. رئیس مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران با تشریح چهار الگوی اصلاح ساختار حکمرانی تبلیغ و دین، بر ضرورت بازنگری در آرایش سازمانی نهادها، تفکیک مأموریت‌ها و ایجاد سازوکارهای هماهنگی و نظارت تأکید کرد.
این الگوها از حفظ ساختار موجود همراه با ایجاد شورای هماهنگی تا بازنگری گسترده در تعداد، ماهیت و نحوه فعالیت سازمان‌ها را در بر می‌گرفت. راهکار ها در نشست سوم سلسله نشست‌های جامعه‌شناسی حوزه و روحانیت، مجموعه‌ای از راهکارها برای سامان‌دهی فعالیت‌های تبلیغی، تفکیک مأموریت‌های حوزه و روحانیت و رفع موازی‌کاری میان نهادهای فعال در این عرصه مطرح شد؛ راهکارهایی که بر ایجاد ساختاری چابک برای حکمرانی تبلیغ دین، تعیین مسئولیت‌های مشخص و تقویت ارتباط میان آموزش حوزوی و نیازهای میدان تبلیغ تأکید داشت.
یکی از محورهای اصلی این نشست، تشکیل یک ساختار بالادستی و چابک برای سیاست‌گذاری و هماهنگی فعالیت‌های نهاد روحانیت بود؛ ساختاری که ضمن برخورداری از اشراف مدیریتی و اختیار لازم برای اصلاح، ادغام یا بازنگری در مأموریت سازمان‌ها، از تبدیل شدن به دستگاهی عریض‌وطویل و اجرایی پرهیز کند. بر اساس پیشنهادهای مطرح‌شده، تصمیمات مربوط به تغییر اساسنامه‌ها و مأموریت نهادها باید از سازوکار مشخصی برخوردار باشد و ضمانت اجرای لازم برای تحقق تقسیم کار میان مجموعه‌ها فراهم شود. تعیین متولی واحد و پاسخگو برای هر یک از اقدامات کلان تبلیغی، از دیگر راهکارهای مورد تأکید بود.
بر این اساس، باید مسئولیت اصلی حوزه‌هایی مانند اعزام مبلغ، پاسخ‌گویی به شبهات دینی و تولید محتوای تبلیغی مشخص شود تا ضمن جلوگیری از پراکندگی منابع و فعالیت‌ها، سایر نهادها در چارچوبی روشن به همکاری و پشتیبانی بپردازند. همچنین، تأکید شد که حکمرانی تبلیغ دین نباید به معنای دولتی‌کردن همه فعالیت‌های روحانیت باشد، بلکه باید با تسهیل‌گری، توانمندسازی کنشگران و رفع موانع قانونی و اجرایی، زمینه فعالیت مؤثرتر آنان را فراهم کند. پیوند آموزش حوزوی با نیازهای میدان تبلیغ نیز از دیگر محورهای این نشست بود.
در این زمینه، آموزش طلاب بر پایه نقش‌های تخصصی تبلیغی، تربیت مدرسان تبلیغ، طراحی دوره‌های کارورزی میدانی، سنجش صلاحیت مبلغان، به‌روزرسانی روش‌های تبلیغ و ایجاد بانک جامع اطلاعاتی از جمله وظایف پیشنهادی برای حوزه‌های علمیه عنوان شد. در مقابل، نهادهای تبلیغی نیز باید نیاز سالانه خود به مبلغ، ظرفیت‌های جذب و به‌کارگیری نیرو و بازخوردهای حاصل از فعالیت‌های میدانی را در اختیار حوزه قرار دهند. در کنار این پیشنهادها، بر ضرورت توجه به اقتضائات خاص برخی عرصه‌ها، از جمله تبلیغ بانوان و فعالیت‌های تبلیغی بین‌المللی، تأکید شد؛
عرصه‌هایی که به دلیل ویژگی‌های مخاطبان و الزامات اجرایی، ممکن است به ترتیبات اختصاصی و هماهنگی متمرکزتری نیاز داشته باشند. مجموع این پیشنهادها بر ضرورت بازنگری هم‌زمان در ساختارها، مأموریت‌ها و سازوکارهای همکاری نهادهای حوزوی و تبلیغی دلالت داشت؛ بازنگری‌ای که هدف آن، حفظ ظرفیت‌های موجود، افزایش پاسخ‌گویی و ایجاد انسجام در فعالیت‌های تبلیغ دین است.
منبع: رسانیوز
