هفته تربیت بدنی، بیش از آنکه یک مناسبت تقویمی برای یادآوری اهمیت ورزش باشد، فرصتی برای بازاندیشی در نسبت میان ورزش، زندگی روزمره و کیفیت زیست شهری است.
به گزارش همشهری آنلاین_ محمدرضا پورحسن؛ استاد دانشگاه، مدیر روابط‌عمومی و امور فرهنگی سازمان ورزش شهرداری تهران: هفته تربیت بدنی، بیش از آنکه یک مناسبت تقویمی برای یادآوری اهمیت ورزش باشد، فرصتی برای بازاندیشی در نسبت میان ورزش، زندگی روزمره و کیفیت زیست شهری است. پرسش اصلی این نیست که ورزش چه جایگاهی در برنامه‌های رسمی شهر دارد؛ پرسش مهم‌تر این است که ورزش تا چه اندازه در دسترس مردم قرار گرفته و چقدر توانسته است به بخشی از زندگی روزانه شهروندان تبدیل شود.
ورزش را نباید تنها در قاب رقابت‌های قهرمانی، سکوهای افتخار و مدال‌های رنگارنگ دید. این تصویر، هرچند ارزشمند و الهام‌بخش است، تمام معنای ورزش را در بر نمی‌گیرد. وجه بنیادین ورزش، همان لحظه‌هایی است که شهروندی برای تندرستی خود قدم برمی‌دارد، خانواده‌ای بخشی از اوقات فراغت خود را به فعالیت بدنی اختصاص می‌دهد، نوجوانی در محیطی امن و پرنشاط ورزش می‌کند یا گروهی از همسایگان در یک برنامه ورزشی کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. اینجاست که ورزش از فعالیتی فردی فراتر می‌رود و به عاملی برای ارتقای کیفیت زندگی شهری تبدیل می‌شود.
در همین چارچوب، نگاه مدیریت شهری به ورزش اهمیت پیدا می‌کند. تأکید علیرضا زاکانی، شهردار تهران، بر توسعه ورزش همگانی و نقش آن در ایجاد شور و نشاط اجتماعی، نشان‌دهنده جایگاهی است که ورزش می‌تواند در مأموریت اجتماعی شهر داشته باشد. همچنین، رویکرد محمدامین توکلی‌زاده، معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، درباره توجه به «روح شهر» در کنار کالبد آن و مردمی بودن فعالیت‌های ورزشی، یادآور این نکته است که شهر فقط به ساخت‌وساز، توسعه معابر و تکمیل زیرساخت‌های فیزیکی نیاز ندارد؛ شهر به نشاط، تعامل، مشارکت و احساس تعلق شهروندان نیز نیاز دارد.
از این منظر، ورزش شهروندی صرفا به‌معنای افزایش تعداد برنامه‌ها یا برگزاری رویدادهای ورزشی نیست. مسئله اصلی آن است که فرصت ورزش کردن برای مردم آسان‌تر، نزدیک‌تر و دسترس‌پذیرتر شود. شهروند باید بتواند متناسب با سن، توانایی، علاقه و شرایط زندگی خود، راهی برای فعالیت بدنی پیدا کند؛ راهی که الزاما به حضور در یک مجموعه تخصصی یا پرداخت هزینه‌های سنگین وابسته نباشد. پارک‌های محله‌ای، فضاهای ورزشی روباز، ایستگاه‌های ورزش شهروندی، مجموعه‌های ورزشی و رویدادهای مشارکتی، هرکدام می‌توانند بخشی از زنجیره‌ای باشند که مردم را به تحرک بیشتر و زندگی فعال‌تر دعوت کنند.
رسالت سازمان ورزش شهرداری تهران نیز در همین نقطه معنا پیدا می‌کند. مأموریت این سازمان، توسعه و ترویج ورزش شهروندی است؛ مأموریتی که با ایجاد فرصت‌های مناسب برای حضور و مشارکت هرچه بیشتر مردم در فعالیت‌های ورزشی محقق می‌شود. این هدف زمانی دست‌یافتنی‌تر خواهد بود که ورزش نه فقط در مناسبت‌هایی مانند هفته تربیت بدنی، بلکه در تمام طول سال و در متن زندگی محله‌ها جریان داشته باشد. برنامه‌های آموزشی، تفریحی و ورزشی متناسب با نیاز گروه‌های مختلف اجتماعی باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که مشارکت در ورزش را به تجربه‌ای مستمر و ماندگار تبدیل کنند.
در این میان، نباید از نقش افرادی غافل شد که هر روز در مجموعه‌های ورزشی با شهروندان ارتباط مستقیم دارند. مدیران مجموعه‌ها، مربیان، کارشناسان و دیگر کارکنان این مراکز، تنها مسئول اداره یک فضای ورزشی نیستند؛ آنها در عمل، چهره ورزش شهروندی را به مردم معرفی می‌کنند. برخورد محترمانه، توجه به نیازهای مراجعه‌کنندگان، راهنمایی افراد تازه‌وارد، ایجاد محیطی امن و صمیمی و تشویق افراد به ادامه فعالیت بدنی می‌تواند تجربه حضور در یک مجموعه را به خاطره‌ای خوشایند و انگیزه‌ای برای بازگشت تبدیل کند.
گاهی همین رفتارهاست که فردی مردد را به ورزش علاقه‌مند می‌کند و زمینه استمرار حضور او را فراهم می‌سازد. بنابراین، توسعه ورزش شهروندی علاوه بر امکانات و برنامه‌ریزی، به نیروی انسانی آگاه، مسئولیت‌پذیر و مردم‌مدار نیاز دارد؛ افرادی که بدانند جلب اعتماد شهروندان و حفظ مشارکت آنها بخشی از مأموریت اجتماعی ورزش است.
از سوی دیگر، ورزش شهروندی زمانی فراگیر خواهد بود که نیازهای متفاوت مردم دیده شود. کودکان و نوجوانان، جوانان، زنان، سالمندان و افراد دارای معلولیت باید بتوانند متناسب با شرایط خود در برنامه‌ها حضور پیدا کنند. همه محله‌ها نیز از ظرفیت‌ها و نیازهای یکسانی برخوردار نیستند؛ ازاین‌رو، برنامه‌ریزی مؤثر باید بر شناخت ویژگی‌های هر محله و ارتباط نزدیک با ساکنان آن استوار باشد. در این مسیر، همکاری سازمان ورزش با مناطق شهرداری تهران اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا مناطق با شناخت میدانی و ارتباط مستقیم با مردم می‌توانند در شناسایی نیازها، تسهیل دسترسی و استمرار برنامه‌های ورزشی نقش مؤثری ایفا کنند.
ورزش همگانی افزون بر فواید جسمی، ظرفیت اجتماعی قابل توجهی نیز دارد. در نظریه سرمایه اجتماعی، ارتباطات انسانی و شبکه‌های اعتماد از عوامل تقویت پیوندهای اجتماعی به شمار می‌روند؛ فعالیت‌های ورزشی مشترک نیز می‌توانند زمینه‌ای برای شکل‌گیری و تقویت چنین پیوندهایی باشند. وقتی مردم در فضایی مشترک و با هدفی جمعی فعالیت می‌کنند فرصت بیشتری برای تعامل، آشنایی و احساس تعلق به جامعه خود پیدا می‌کنند.
هفته تربیت بدنی در نهایت یادآور مسئولیتی مشترک است؛ مسئولیتی که تحقق آن تنها برعهده یک سازمان یا مجموعه نیست. مدیریت شهری باید بستر و امکانات مناسب را فراهم کند، خانواده‌ها به شکل‌گیری سبک زندگی فعال کمک کنند، مربیان و کارکنان مجموعه‌ها با آموزش و رفتار حرفه‌ای همراه مردم باشند و شهروندان نیز با حضور و مشارکت خود، ورزش را به بخشی از زندگی روزمره تبدیل کنند. در چنین شرایطی، ورزش از یک برنامه مقطعی فاصله می‌گیرد و به عادتی پایدار در زندگی شهری نزدیک می‌شود.
در پایان لازم می‌دانم از همه تلاشگران حوزه ورزش شهروندی قدردانی کنم، به‌ویژه همکاران پرتلاش سازمان ورزش شهرداری تهران و همکارانم در مناطق مختلف شهرداری که مسئولیت مهم توسعه و ترویج ورزش همگانی را برعهده دارند. تلاش این مجموعه‌ها، از برنامه‌ریزی و آماده‌سازی امکانات تا اجرای برنامه‌ها، ارتباط با شهروندان و فراهم کردن زمینه حضور گروه‌های مختلف مردم، سرمایه‌ای ارزشمند برای توسعه ورزش در پایتخت است. امید می‌رود با تداوم این تلاش‌ها و توجه بیشتر به نیازهای شهروندان، مسیر دسترسی آسان‌تر مردم به ورزش هموارتر شود؛
مسیری که مقصد آن فقط شهری با امکانات ورزشی بیشتر نیست، بلکه شهری زنده‌تر، بانشاط‌تر، مشارکت‌پذیرتر و نزدیک‌تر به شهروندان از مهم‌ترین اهداف است.
منبع: همشهری
