به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام حمید رفیعی‌هنر، عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در نشست رونمایی و معرفی کتاب «روان‌شناسی اسلامی در سراسر جهان» که امروز در سالن جلسات انجمن‌های علمی حوزه برگزار شد، با اشاره به نقش اندیشمندان مسلمان در شکل‌گیری و تحول دانش روان‌شناسی، تأکید کرد که تاریخ این دانش را نمی‌توان بدون توجه به سهم اندیشمندان دین‌مدار بررسی کرد و بازشناسی این ظرفیت‌ها می‌تواند زمینه گسترش تعامل میان دین و روان‌شناسی را فراهم کند.
وی با تشریح تجربه مشارکت در تألیف کتاب «روان‌شناسی اسلامی در سراسر جهان» گفت: یکی از محورهای مهم فعالیت پژوهشی در این اثر، معرفی اندیشمندانی بود که با وجود نقش‌آفرینی در مباحث روان‌شناختی، کمتر در ادبیات معاصر روان‌شناسی مورد توجه قرار گرفته‌اند. در این چارچوب، علاوه بر متفکران شناخته‌شده‌ای همچون ابن‌سینا و غزالی، آثار برخی اندیشمندان پس از دوره طلایی تمدن اسلامی و شماری از علمای شیعه نیز از منظر ظرفیت‌های روان‌شناختی بررسی شده است.
حجت‌الاسلام رفیعی‌هنر با اشاره به روند تدوین فصل مربوط به ایران در این کتاب اظهار کرد: ایده اولیه این فصل با عنوان «پیشگامان روان‌شناسی اسلامی در ایران» شکل گرفت، اما در جریان بررسی‌های علمی و تبادل نظر با سرویراستاران، دامنه بحث به معرفی اندیشمندان مسلمان و ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده آثار آنان گسترش یافت. در این مسیر، آثار شخصیت‌هایی همچون شیخ اشراق، خواجه نصیرالدین طوسی، ملاصدرا، فیض کاشانی، ملاعبدالرزاق لاهیجی و نراقیین از منظر مباحث مرتبط با روان‌شناسی مورد توجه قرار گرفت.
وی افزود: در این بررسی، تلاش شد ظرفیت‌های روان‌شناختی آثار علمای شیعه نیز معرفی شود؛ شخصیت‌هایی همچون شیخ کلینی، شیخ طوسی، شیخ صدوق، سید ابن‌طاووس و سید رضی که آثار آنان، افزون بر مباحث دینی و علمی، زمینه‌هایی برای مطالعه در حوزه روان‌شناسی دین و روان‌شناسی دینی فراهم می‌کند. حجت‌الاسلام رفیعی‌هنر با اشاره به بازخورد سرویراستاران کتاب نسبت به محتوای فصل ایران تصریح کرد: فصل ششم کتاب که به وضعیت روان‌شناسی اسلامی در ایران، گذشته، حال و آینده آن اختصاص دارد، در ابتدا قرار بود بین پنج تا هشت هزار کلمه باشد، اما در نهایت حدود ۱۲ هزار کلمه از آن منتشر شد.
به گفته وی، توجه سرویراستاران به محتوای این فصل موجب شد مطالب آن بدون حذف منتشر شود و این فصل به یکی از بخش‌های مفصل کتاب تبدیل شود. عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به نقش پژوهشگران ایرانی در مطالعات بین‌المللی روان‌شناسی اسلامی خاطرنشان کرد: در جریان تدوین این فصل، تلاش شد افزون بر معرفی اندیشمندان تاریخی، سهم شخصیت‌های معاصر نیز مورد توجه قرار گیرد.
در همین زمینه، وی به تجربه خود در معرفی اندیشه‌های آیت‌الله مصباح یزدی برای مخاطبان خارجی اشاره کرد و از این موضوع به‌عنوان یادآوری ضرورت معرفی فعالانه ظرفیت‌های علمی و فکری اندیشمندان ایرانی در عرصه بین‌المللی یاد کرد. حجت‌الاسلام رفیعی‌هنر همچنین با اشاره به آثار اندیشمندان مسلمان در زمینه روان‌شناسی مثبت‌نگر و روان‌شناسی عمق‌نگر گفت: بازخوانی میراث علمی مسلمانان می‌تواند پیوندهای کمتر شناخته‌شده میان سنت فکری اسلامی و برخی مباحث روان‌شناسی معاصر را آشکار کند.
پرداختن به این ظرفیت‌ها نیازمند بررسی دقیق آثار و پرهیز از نسبت‌دادن قطعی تأثیرگذاری‌های تاریخی بدون شواهد کافی است؛ ازاین‌رو، معرفی علمی این میراث باید با پژوهش مستند و مقایسه دقیق مفاهیم همراه باشد. وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به تجربه عبدالله روزمن، در مسیر آشنایی با دین و اسلام، بر اهمیت بازنگری در نسبت میان روان‌شناسی و معنویت تأکید کرد و گفت: برخی تجربه‌های علمی و شخصی پژوهشگران نشان می‌دهد که پرسش‌های مربوط به معنا، معنویت و دین می‌توانند در فهم ابعاد مختلف زندگی انسان نقش داشته باشند.
از این منظر، نادیده‌گرفتن دین در مطالعات روان‌شناختی می‌تواند زمینه بررسی بخشی از تجربه انسانی را محدود کند. حجت‌الاسلام رفیعی‌هنر با مرور برخی نمونه‌های تاریخی، از حضور اندیشمندان دین‌مدار در روند شکل‌گیری و تحول اندیشه‌های روان‌شناختی سخن گفت و افزود: بررسی میراث فکری تمدن اسلامی و مطالعه تجربه‌های تاریخی در جوامع مختلف نشان می‌دهد که رابطه دین و روان‌شناسی موضوعی قابل بررسی در حوزه تاریخ علم است.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت تقویت همکاری‌های بین‌المللی در حوزه روان‌شناسی اسلامی خاطرنشان کرد: گردآوری تجربه‌های پژوهشگران کشورهای مختلف می‌تواند فعالیت‌های پراکنده را به شبکه‌ای منسجم از متخصصان و دانشجویان تبدیل کند. تبادل منابع، دانش و تجربه میان پژوهشگران مسلمان، زمینه مناسبی برای توسعه نظریه‌ها و رویکردهای درمانی مبتنی بر مفاهیم اسلامی فراهم می‌آورد و می‌تواند به تقویت جایگاه روان‌شناسی اسلامی در عرصه علمی جهان کمک کند.
منبع: رسانیوز
