دو پیشنهاد برای توسعه فناوری در پروژه های ساخت مسکن

به گزارش گروه علمی و فناوری، محسن افروخته معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی، در رویداد «نهضت فناوری در ساخت مسکن» که امروز در محل این صندوق برگزار شد، اظهار کرد: مسکن و خودرو دو بخش پیشران در اقتصاد هستند که وقتی فعال می‌شوند، اقتصاد کشور را به تحرک وامی‌دارند و وقتی اینها دچار رکود می‌شوند، اقتصاد کشور دچار رکود می‌شود؛

اینها یک زنجیره طولانی از فعالیت‌ها را به دنبال خود دارند و حتی بعضی وقت‌ها کشور‌ها برای اینکه رونق در اقتصادشان ایجاد بکنند، به صورت مصنوعی این بخش را فعال می‌کنند که نمونه‌اش را در آمریکا هم دیدیم که در سال ۲۰۰۸ (حباب مسکن) یعنی قبل از آن، سیاست‌های تشویقی برای اینکه اقتصاد را به پویایی وادارند در بخش مسکن ایجاد کرده بودند و وقتی حباب تبدیل شد، نتیجه‌اش کاهش رشد اقتصاد بود.

افروخته ادامه داد: البته ما در ایران نیاز واقعی به مسکن داریم و علاوه بر این ویژگی‌هایی که خدمت شما عرض کردم این دو تا بخش همچنین محل بروز و ظهور تکنولوژی و فناوری‌های جدید هم هستند؛ هرچند در سایر بخش‌ها فناوری کاربرد دارد، اما این دو عنوان مهم بیشتر از سایر بخش‌ها و زودتر از سایر بخش‌ها تکنولوژی و فناوری در آنها رسوب پیدا می‌کند و جلو می‌رود.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی تصریح کرد: موضوع این نشست صرفا بحث ایجاد تعدادی واحد مسکونی بیشتر نیست، بلکه موضوع اصلی این است که چگونه می‌توانیم با اتکا به دانش، فناوری و نوآوری، شیوه ساخت مسکن و طراحی شهرک‌های آینده را متحول بکنیم؛

مسکن فقط یک کالا و یک دارایی نیست، هرچند یک دارایی سرمایه‌ای است، اما مسکن با امنیت روانی خانواده‌ها ارتباط دارد، با کیفیت زندگی ارتباط دارد، مسکن امید جوانان به آینده و پویایی اقتصاد ملی را در خودش دارد و به همین دلیل ارتقای بهره‌وری در صنعت مسکن و ساختمان باید به یکی از اولویت‌های جدی سیاست‌گذاران اقتصادی و فناوری کشور تبدیل بشه.

وی با اشاره به اینکه صنعت ساختمان در کشور ما از ظرفیت ارزشمندی برخوردار است، خاطرنشان کرد: از نیروی انسانی متخصص و مهندسین توانمند گرفته تا شرکت‌های فناور، تولیدکنندگان مصالح و مجموعه‌های دانش‌بنیانی که در سال‌های اخیر راهکار‌های تازه‌ای برای حل مسائل این صنعت ارائه کردند؛ با این حال برای پاسخگویی به نیاز‌های امروز و آینده دیگه نمی‌توان تنها بر روش‌های سنتی ساخت‌وسازی که در کشور ما رایج بوده تکیه کرد و ما به صنعت دیجیتال نیاز داریم؛

ساخت صنعتی و فناوری‌محور می‌تواند زمینه کاهش زمان اجرای پروژه و کنترل بهتر هزینه‌ها، افزایش کیفیت و ایمنی و کاهش ضایعات ساختمانی و مصرف انرژی را به دنبال داشته باشد. افروخته ادامه داد: بر اساس مطالعاتی که انجام دادند، ۳۵ درصد مصرف انرژی کشور در بخش ساختمان رخ می‌دهد و یک مطالعه دیگر هم می‌گوید متوسط مصرف انرژی در هر مترمربع ساختمان در ایران، دو و نیم برابر رقم مشابهش در کشور‌های اروپایی است؛ این آمار به ما یادآوری می‌کند که مسئله مسکن صرفاً ساخت واحد‌های بیشتر نیست، بلکه باید ساختمان‌هایی بسازیم که کم‌مصرف‌تر، بادوام‌تر و سازگار با محیط زیست باشند.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی افزود: البته تحقق این هدف به استفاده از فناوری‌های نوین و استفاده از توان شرکت‌های دانش‌بنیان در این زمینه است و هدف ما نباید صرفاً استفاده از فناوری‌های جدید باشد، بلکه باید حل مسائل واقعی کشور با فناوری‌های اقتصادی، قابل اعتماد و مقیاس‌پذیر باشد؛ ما شرکت دانش‌بنیان کم نداریم، ولی بروز و ظهور فعالیت‌های اینها در بخش واقعی اقتصاد که همون ساختمان و مسکن است باید دیده بشه و به صورت آزمایشگاهی، پایلوت و نمونه وجود دارد، اما عملیاتی به این حجم نشده است.

این مقام مسئول با اشاره به اینکه وقتی از شهرک‌های آینده حرف می‌زنیم، باید نگاه خودمان را از ساختمان به یک نظام یکپارچه شهری گسترش بدهیم، تصریح کرد: شهرک آینده فقط مجموعه‌ای از واحد‌های مسکونی نیست، بلکه شهرک آینده باید در مصرف آب و انرژی کارآمد باشد، زیرساخت پایدار داشته باشد، از ارتباطات هوشمند بهره ببرد و بتواند کیفیت زندگی ساکنان را در بلندمدت ارتقا دهد؛

البته که شهرک‌های آینده فقط ابعاد اقتصادی و فنی ندارند، بلکه ابعاد گسترده‌تر اجتماعی و فرهنگی هم دارند، سبک زندگی ما رو تعیین تکلیف می‌کنند، ارتباطات ما رو شکل می‌دهند و آداب‌ورسوم ما رو تغییر می‌دهند که ما فعلاً در این پنل نمی‌خواهیم به آن بپردازیم.

وی افزود: در چنین رویکردی، فناوری‌های مدیریت هوشمند انرژی، انرژی‌های تجدیدپذیر، شبکه‌های هوشمند آب و برق، اینترنت اشیا، مصالح پیشرفته، سامانه‌های پایش و نگهداری ساختمان و روش‌های نوین آماده‌سازی زمین، اجزای یک منظومه به‌هم‌پیوسته هستند که ما می‌خواهیم با استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان برای هر کدام از این نیاز‌ها راهکار‌هایی ارائه دهیم؛ وظیفه ما این است که میان این ظرفیت فناورانه که مصداقش در طبقه پایین قبل از شروع جلسه داشتیم و تقاضای واقعی پروژه‌های مسکن، یک ارتباط مؤثر، پایدار و واقعی برقرار بکنیم.

افروخته در ادامه با اشاره به مأموریت صندوق نوآوری و شکوفایی در این زمینه تصریح کرد: در این مسیر، صندوق نوآوری و شکوفایی می‌تواند نقش مؤثری در پشتیبانی از توسعه و تجاری‌سازی فناوری‌های مورد نیاز صنعت ساختمان داشته باشد؛ چیزی که در اساسنامه صندوق و قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان هم به آن تأکید شد.

وی افزود: مأموریت صندوق، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و کمک به توسعه اقتصاد مبتنی بر نوآوری است و این مأموریت زمانی بیشترین اثر خودش را خواهد داشت که فناوری از مرحله ایده و نمونه اولیه عبور بکند و به محصولی قابل اعتماد برسد و در مقیاس واقعی اقتصاد مورد استفاده قرار بگیرد؛ از این منظر ما باید به چند تا موضوع توجه ویژه داشته باشیم:موضوع نخست تأمین مالی متناسب با نیاز شرکت‌های دانش‌بنیان است.

همه شرکت‌های دانش‌بنیان سطح تکنولوژی‌شان یکسان نیست، بسته به مرحله‌ای از توانمندی که رسیدند، تأمین مالی متفاوتی برایشان مؤثره و ما باید متناسب با این مرحله رشد برایشان شرایط تأمین مالی مناسب تدارک ببینیم و ما در صندوق انواع تسهیلات و ضمانت‌نامه برای این بخش از حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان تعریف کردیم. این مقام مسئول افزود: موضوع دوم تسهیل تجاری‌سازی و توسعه بازار این شرکت‌ها است. زمانی این شرکت‌های فناور رشد می‌کنند که محصول آنها فرصت حضور در پروژه‌های واقعی پیدا کند و بتواند کیفیت، مزیت اقتصادی و قابلیت اتکای خودش را اثبات کند؛

صندوق سیاست‌ها و حمایت‌های گسترده‌ای برای این کار در نظر گرفته و بیش از ۲۰ عنوان خدمات بلاعوض توانمندسازی برای شرکت‌های دانش‌بنیان به منظور تسهیل تجاری‌سازی و توسعه بازارشان تعریف کردیم. وی اشاره به پیوند میان شرکت‌های دانش‌بنیان و کارفرمایان بزرگ صنعت ساختمان گفت: این ارتباط باید از معرفی توانمندی‌ها فراتر برود و به تعریف مسئله، اجرای پایلوت، ارزیابی فنی و اقتصادی و در نهایت عقد قرارداد‌های پایدار منتهی شود؛ موضوع رویداد ما امروز و سایر رویداد‌هایی که ما در صندوق نوآوری و شکوفایی برگزار می‌کنیم در راستای این هدف است.

فناوری‌هایی که می‌توانند بهره‌وری ساخت‌وساز را افزایش بدهند، مصرف منابع را کاهش بدهند و زمینه شکل‌گیری بازار‌های جدید برای تولیدکنندگان داخلی را فراهم کنند؛ انواع سرمایه‌گذاری‌ها و هم‌سرمایه‌گذاری‌هایی که صندوق نوآوری و شکوفایی تعریف کرده مرتبط با این بدنه است. افروخته خاطرنشان کرد: نهایت اینکه هرگونه حمایت مالی ما باید در چارچوب مأموریت، ضوابط و ابزار‌های مصوب صندوق و بر اساس ارزیابی کارشناسی انجام بشود، اما جهت‌گیری ما روشن است؛ منابع حمایتی باید تا حد امکان به توسعه فناوری قابل استفاده و ایجاد ارزش اقتصادی پایدار کمک بکند.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی با اشاره به اینکه یکی از چالش‌های مهم شرکت‌های دانش‌بنیان، فاصله بین توانایی فنی و دسترسی آنها به بازار است، افزود: ممکن است یک شرکت فناور راهکار مناسبی برای کاهش مصرف انرژی در ساختمان داشته باشد، شرکت دیگری مصالحی با عملکرد بهتر تولید کند و مجموعه دیگری راهکاری برای مدیریت هوشمند زیرساخت‌های شهرک ارائه بدهد، اما تا زمانی که این راهکار‌ها به یک پروژه واقعی متصل نشدند، ظرفیت اقتصادی آنها به طور کامل محقق نمی‌شود؛ به همین دلیل پیشنهاد می‌کنم رویداد‌هایی از این جنس به نقطه آغاز یک فرایند مستمر تبدیل شود؛

فرایندی که در آن، نیاز‌های فناورانه پروژه‌های مسکن به صورت شفاف اعلام بشه، توانمندی شرکت‌ها هم بر اساس معیار‌های فنی و اقتصادی ارزیابی بشه و مسیر اجرایی پروژه‌های آزمایشی یا پایلوت و گسترش فناوری‌های موفق هم مشخص شود.

وی تصریح کرد: در این الگو، کارفرما مسئله خودش را تعریف می‌کند، شرکت دانش‌بنیان هم راهکار ارائه می‌دهد، سرمایه‌گذار هم امکان توسعه ظرفیت تولید را فراهم می‌کند و در انتها نهاد‌های حمایتی متناسب با وظایف و ابزار‌های خود، مسیر رسیدن فناوری به بازار را هموار می‌کنند و این همان حلقه‌ای است که می‌تواند نوآوری را از یک دستاورد محدود به یک ظرفیت عملیاتی تبدیل کند.

افروخته دو پیشنهاد مشخص و اجرایی مطرح کرد و گفت:پیشنهاد اول این است که با همکاری وزارت مسکن و راه و شهرسازی، دستگاه‌های اجرایی مرتبط، انبوه‌سازان و تشکل‌های تخصصی صنعتی ساختمان، سازوکاری برای شناسایی و به‌کارگیری فناوری‌های شرکت‌های دانش‌بنیان در پروژه‌های مسکن و شهرک‌های آینده ایجاد شود. در گام نخست برای این پیشنهاد، نیاز‌های فناورانه پروژه‌ها رو باید به صورت دقیق احصا و اولویت‌بندی بکنیم؛ از صنعتی‌سازی ساختمان و مصالح پیشرفته گرفته تا مدیریت هوشمند مصرف انرژی و آب و همچنین فناوری‌های نوین زیرساختی و سامانه‌های دیجیتال مدیریت ساخت.

در گام دوم برای این پیشنهاد، شرکت‌های دانش‌بنیان توانمند بر اساس معیار‌های فنی، اقتصادی و اجرایی شناسایی بشن و برای هر نیاز، مسیر روشنی از ارزیابی فناوری تا اجرای آزمایشی و ورود به قرارداد‌های تجاری تعریف شود؛ هدف ما این است که شرکت‌های دانش‌بنیان بدانند محصول و فناوری‌شان قرار است کدام مسئله واقعی کشور را حل کند و کارفرما هم بتواند با اطمینان بیشتری از ظرفیت نوآوری در فعالیت‌هایش استفاده کند. پیشنهاد می‌کنم برای این همکاری و برای این مسئله، یک برنامه مشترک میان صندوق نوآوری و شکوفایی، وزارت راه و شهرسازی و سایر بازیگران مرتبط دنبال شود؛

برنامه‌ای که خروجی‌اش صرفا برگزاری نشست و معرفی شرکت‌ها به همدیگه نباشه، بلکه به تعریف پروژه، عقد قرارداد و استفاده واقعی از فناوری و ارزیابی نتایج مربوطه منجر شود. وی افزود: پیشنهاد دوم بحث طراحی برنامه تأمین مالی و اجرای پایلوت فناوری‌های ساختمانی است؛ هدف این کار، تأمین مالی و فراهم کردن امکان آزمودن فناوری‌ها در پروژه‌های واقعی مسکن است. بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان کشور به مرحله‌ای رسیدند که برای توسعه ظرفیت‌های خودشان و تکمیل محصولشان برای اخذ تأییدیه‌های لازم و یا ورود به بازار‌های بزرگ‌تر، به منابع مالی و یک فرصت اجرایی نیاز دارند؛

از این رو پیشنهاد می‌کنیم با مشارکت دستگاه متولی، کارفرمایان پروژه‌های مسکن، سرمایه‌گذاران و شرکت‌های دانش‌بنیان، برنامه‌ای برای اجرای پایلوت فناوری‌های اولویت‌دار در پروژه‌های منتخب طراحی شود؛ یعنی یک جا‌هایی به عنوان پایلوت، پروژه‌هایی را منتخب بکنیم و عملیاتی‌بودن این توانمندی و آن نیاز را بتوانیم در آنجا ببینیم و بعد اگر دیدیم نتیجه‌اش مثبت است، بتوانیم در جای دیگه تکثیر بکنیم.

معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی خاطرنشان کرد: در این چهارچوب، فناوری‌ها ابتدا بر اساس شاخص‌هایی مانند کاهش هزینه تمام‌شده، کاهش زمان ساخت، افزایش کیفیت، دوام، صرفه‌جویی در مصرف انرژی و آب، ایمنی و قابلیت توسعه در مقیاس انبوه ارزیابی می‌شوند؛ سپس برای فناوری‌های واجد شرایط متناسب با ماهیت پروژه و مرحله رشد آن شرکت دانش‌بنیان، امکان استفاده از ابزار‌های مالی و حمایتی مناسب صندوق و سایر نهاد‌های تأمین مالی بررسی بشه. نکته اساسی این است که هر پایلوت باید هدف، شاخص ارزیابی، زمان‌بندی و سازوکار مشخصی برای تصمیم‌گیری در توسعه یا توقف داشته باشد؛

به این ترتیب، فناوری‌های موفق می‌توانند به پروژه‌های بزرگ‌تر راه پیدا کنند و منابع حمایتی نیز بر اساس نتایج، قابلیت اندازه‌گیری داشته باشند. معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی افزود: پیشنهاد ما این است که در ادامه این رویداد، کارگروهی مشترک برای احصای نیاز‌های فناورانه، شناسایی پروژه‌های پایلوت، بررسی مدل‌های تأمین مالی و تدوین نقشه راه اجرایی تشکیل بشه تا زمینه تبدیل این ایده‌های مطرح‌شده در این نشست به اقدامات عملی، طراحی و اجرای پروژه‌های پایلوت متصل بشه؛

طبیعتاً جزئیات این برنامه، منابع مالی، تعداد پروژه‌ها و زمان‌بندی‌اش بعد از بررسی کارشناسی و توافق دستگاه‌های مربوطه نهایی خواهد شد. وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم این همکاری را به یک برنامه مستمر و پایش‌محور تبدیل کنیم، شهرک‌های آینده صرفاً محل ساخت واحد‌های مسکونی نخواهد بود، بلکه به بستری برای توسعه فناوری ایرانی، ارتقای بهره‌وری، گشایش بازار‌های جدید و تقویت توان رقابتی شرکت‌های دانش‌بنیان تبدیل خواهد شد؛

صندوق نوآوری و شکوفایی نیز در چارچوب مأموریت و ظرفیت‌های قانونی خود آماده است از مسیر‌های مناسب برای توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و تجاری‌سازی فناوری‌های مؤثر مرتبط با بخش ساختمان حمایت بکند و امیدواریم این رویداد زمینه‌ساز شکل‌گیری سازوکار‌های مؤثر، پروژه‌های مشترک و همچنین استفاده گسترده‌تر از توان فناورانه کشور در ساخت مسکن و توسعه شهرک‌های آینده باشد. انتهای پیام/

منبع: خبرگزرای برنا