به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدهادی مفتح، رئیس مرکز اسلامی هامبورگ، شب گذشته در نشست علمی با موضوع «تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ناب محمدی(ص)، هماهنگ با نیازهای زمان و بر پایه اجتهاد پیوسته و پویا»، که در دبیرخانه انجمن‌های علمیه حوزه توسط انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه برگزار شد، با اشاره به تجربه فعالیت تبلیغی در اروپا، شناخت مخاطب و مسائل او را از مهم‌ترین الزامات ترویج مؤثر معارف اهل‌بیت(ع) دانست.
وی با بیان اینکه در دوران مسئولیت خود در مرکز اسلامی هامبورگ، به‌عنوان نماینده مراجع شیعه در اروپا، مسئله تبیین و ترویج بین‌المللی معارف اهل‌بیت(ع) از دغدغه‌های اصلی او بوده است، اظهار داشت: در همین راستا، دوره‌هایی با محوریت تبلیغ مؤثر برای روحانیون، مبلغان و علمای کشورهای مختلف اروپایی برگزار شد که با استقبال گسترده‌ای همراه بود؛ به‌گونه‌ای که شمار شرکت‌کنندگان از 20 نفر در آخرین دوره‌ها به بیش از ۱۰۰ نفر رسید. شناخت مخاطب؛
نخستین گام در تبلیغ بین‌المللی رئیس مرکز اسلامی هامبورگ با تأکید بر اینکه شناخت مخاطب نخستین گام در تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ناب است، گفت: یکی از مشکلاتی که در فعالیت‌های تبلیغی با آن مواجه بودیم، این بود که برخی مبلغان اعزامی از ایران یا کشورهای عربی، همان موضوعات و دغدغه‌هایی را که در شهرهای ایران مطرح بود، بدون توجه به تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی، در شهرهایی مانند برلین، پاریس و هامبورگ نیز مطرح می‌کردند؛ درحالی‌که مسائل و نیازهای مخاطبان در این جوامع متفاوت بود.
وی برای تبیین این موضوع، به تفاوت شرایط زندگی در جوامع اسلامی و کشورهای اروپایی اشاره کرد و افزود: برخی مسائل فقهی که در کشورهای اسلامی کمتر در زندگی روزمره مردم مورد ابتلا قرار می‌گیرد، در اروپا با نیازهای مستمر مردم ارتباط دارد. برای نمونه، مسئله طهارت یا نجاست مشروبات الکلی و سگ، به دلیل حضور گسترده این موارد در زندگی روزمره مردم اروپا، می‌تواند از مسائل مهم و مبتلابه باشد؛ درحالی‌که همین مسائل در محیط زندگی مسلمانان در بسیاری از کشورهای اسلامی، چنین جایگاهی ندارد.
مفتح با اشاره به اینکه شناخت مخاطب تنها به آگاهی از فرهنگ عمومی جامعه محدود نمی‌شود، اظهار داشت: باید دانست مخاطب با چه مسئله‌ای مواجه است و چه دغدغه‌ای دارد. نمی‌توان بدون شناخت مسائل یک جامعه، ادعا کرد که پاسخ همه مشکلات آن را در اختیار داریم. وی در ادامه به اهمیت شناخت ادبیات مخاطب اشاره کرد و گفت: ترجمه مطالب علمی، سیاسی و معرفتی به زبان‌هایی مانند انگلیسی، آلمانی و فرانسوی، به‌تنهایی تضمین‌کننده انتقال درست پیام نیست؛ زیرا گاهی ترجمه لفظی یک عبارت، به دلیل تفاوت‌های فرهنگی و زبانی، معنایی متفاوت یا حتی مخالف مقصود اصلی منتقل می‌کند.
رئیس مرکز اسلامی هامبورگ با اشاره به تجربه انتشار پیام رهبر شهید انقلاب خطاب به جوانان اروپا افزود: با وجود ترجمه و انتشار این پیام‌ها، در تجربه میدانی خود در هامبورگ، آثار ملموسی از میزان تأثیرگذاری آن‌ها مشاهده نکردیم و برای ما جای سؤال شد. یکی از آشنایان آلمانی نیز به من گفته بود که ترجمه عین عبارت‌ها به زبان آلمانی، در برخی موارد می‌تواند نتیجه‌ای معکوس داشته باشد. ازاین‌رو، انتقال پیام باید با توجه به ادبیات و اقتضائات فرهنگی مخاطب صورت گیرد؛ اصطلاحات و جملات در یک فرهنگ معنای خودش را دارد و با ترجمه نیز مفهوم منتقل نمی شود.
وی همچنین با اشاره به تفاوت مخاطبان در برنامه‌های تبلیغی محرم گفت: عزاداری ایرانیان در مرکز اسلامی هامبورگ، گاه با شور و استقبال فراوانی برگزار می‌شد؛ اما اگر قرار باشد همین برنامه‌ها برای مخاطبانی که با اسلام و فرهنگ شیعی آشنایی ندارند، در فضای عمومی شهر اجرا شود، باید درباره پیام، شعارها و محتوای ارائه‌شده متناسب با شناخت آن مخاطبان برنامه‌ریزی کرد. صرف انتقال یک مراسم از محیط مسجد به خیابان، لزوماً به معنای انتقال پیام آن به مخاطبان جدید نیست.
ضرورت پاسخ‌گویی اجتهادی به مسائل نوپدید حجت الاسلام مفتح دومین گام در ترویج بین‌المللی اسلام ناب را استنباط احکام و ارائه پاسخ‌های فقهی متقن به مسائل جدید، بر پایه روش‌های پذیرفته‌شده اجتهاد دانست و اظهار داشت: در جوامع مختلف، مسائل و نیازهایی وجود دارد که ممکن است در محیط‌های علمی و حوزوی ما کمتر مورد توجه قرار گرفته یا اساساً درباره آن‌ها بحث فقهی مستقلی صورت نگرفته باشد. این مسائل به بررسی علمی و اجتهادی نیاز دارند تا پاسخ آن‌ها بر اساس مبانی معتبر فقهی به دست آید.
وی با اشاره به تجربه فعالیت در اروپا، مسئله برگزاری نماز جمعه برای گروه‌های زبانی مختلف را نمونه‌ای از این چالش‌ها برشمرد و گفت: در برخی شهرهای آلمان، شیعیان فارسی‌زبان، عرب‌زبان، ترک‌زبان و آلمانی‌زبان در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند؛ اما ممکن است تنها یک نماز جمعه به یکی از این زبان‌ها برگزار شود و دیگر گروه‌ها نتوانند از محتوای خطبه‌ها بهره ببرند. رئیس مرکز اسلامی هامبورگ افزود: در چنین شرایطی، این پرسش مطرح می‌شود که چگونه می‌توان ضمن رعایت ضوابط فقهی مربوط به نماز جمعه، امکان بهره‌مندی گروه‌های مختلف زبانی را از این فریضه فراهم کرد.
این مسئله، به‌ویژه در شهرهایی که امکان برگزاری نمازهای جمعه متعدد وجود ندارد، نیازمند بررسی فقهی است. وی با اشاره به تجربه مرکز اسلامی هامبورگ در استفاده از ترجمه هم‌زمان خطبه‌ها به زبان‌های مختلف، خاطرنشان کرد: در این مرکز، خطبه‌های فارسی به‌صورت هم‌زمان به زبان‌های آلمانی، ترکی و عربی ترجمه می‌شد تا مخاطبان بتوانند از محتوای آن استفاده کنند؛ اما چنین امکانی در همه مراکز اسلامی وجود نداشت و ازاین‌رو، برخی مسائل همچنان نیازمند بررسی و ارائه راه‌حل فقهی بود.
حجت الاسلام مفتح در تبیین نسبت شریعت ثابت با زندگی متغیر انسان‌ها اظهار داشت: مسئله اصلی این است که چگونه می‌توان با حفظ احکام ثابت دین، نیازهای متحول جوامع را مدیریت کرد. در تاریخ فقه اسلامی، دیدگاه‌هایی مانند قیاس، استحسان و مصالح مرسله در پاسخ به مسئله مواجهه با موضوعات جدید مطرح شده‌اند؛ اما در فقه شیعه، این مسئله باید بر اساس مبانی و روش‌های پذیرفته‌شده اجتهادی پیگیری شود.
وی با اشاره به برخی دیدگاه‌های مطرح‌شده در این زمینه، از نظریه احکام ثابت و متغیر علامه طباطبایی، منطقه‌الفراغ شهید صدر و نقش زمان و مکان در اجتهاد از دیدگاه امام خمینی(ره) نام برد و افزود: این دیدگاه‌ها در مسیر پاسخ‌گویی به این پرسش شکل گرفته‌اند که چگونه می‌توان احکام ثابت شرعی را در مواجهه با مسائل و شرایط جدید به کار گرفت. رئیس مرکز اسلامی هامبورگ تأکید کرد: در مواجهه با مسائل جدید، باید تلاش کرد پاسخ‌ها در چارچوب مبانی معتبر فقهی و از طریق بررسی عمومات، اطلاقات و دیگر ظرفیت‌های استنباط فقهی به دست آیند.
این کار به اجتهادی قوی نیاز دارد تا هم ثبات احکام دینی حفظ شود و هم نیازهای جدید جوامع بی‌پاسخ نماند. انتقال متناسب معارف دینی به مخاطبان وی سومین گام در تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ناب را انتقال صحیح و متناسب پاسخ‌های علمی و فقهی به مخاطبان دانست و گفت: حتی اگر مسائل جامعه به‌درستی شناسایی و پاسخ‌های فقهی متقن برای آن‌ها استنباط شود، همچنان این پرسش باقی است که چگونه باید این پاسخ‌ها را به مخاطبان منتقل کرد و آن‌ها را به‌درستی توضیح داد.
حجت الاسلام مفتح با اشاره به تجربه ارتباط با خانواده‌ها و جوامع شیعی ساکن اروپا افزود: این مسئله هم درباره احکام و فتواهای پیشین مراجع و هم درباره مسائل نوپدید مطرح است. گاهی برای حل یک مسئله جدید، موضوع در جلسات علمی با علمای منطقه بررسی و نتایج آن به مراجع منتقل می‌شود و ممکن است در ادامه، زمینه بازنگری در فتوا نیز فراهم شود؛ اما پس از رسیدن به پاسخ علمی، چگونگی تبیین و انتقال آن به مخاطب همچنان اهمیت دارد.
وی با اشاره به دیدگاه‌هایی که به دلیل تفاوت شرایط زندگی امروز با گذشته، کارآمدی روایات و احادیث اهل‌بیت(ع) را برای مسائل معاصر زیر سؤال می‌برند، اظهار داشت: اگر این دیدگاه پذیرفته نباشد، باید بتوان برای مسائل جدید بر اساس همان روش‌های معتبر و آزموده‌شده اجتهادی پاسخ یافت. نمی‌توان صرفاً به دلیل تغییر شرایط و امکانات زندگی، از مبانی پذیرفته‌شده استنباط فقهی فاصله گرفت؛ بلکه باید توان علمی لازم برای پاسخ‌گویی به نیازهای روز را در چارچوب این مبانی به کار گرفت.
رئیس مرکز اسلامی هامبورگ در جمع‌بندی سخنان خود، شناخت مخاطب و مسائل او، استنباط پاسخ‌های فقهی متقن بر پایه روش‌های پذیرفته‌شده اجتهاد و انتقال متناسب این پاسخ‌ها به مخاطبان را سه گام اساسی در تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ناب محمدی(ص) برشمرد و تأکید کرد: پیمودن این سه مرحله می‌تواند به ترویج مؤثر معارف اهل‌بیت(ع) در جهان معاصر و پاسخ‌گویی به نیازهای زمان کمک کند.
منبع: رسانیوز
