به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام بهروزی لک در نشست خبری «پروژه تدوین چشم‌انداز دوم حوزه‌های علمیه» که امروز در خبرگزاری حوزه برگزار شد، با تشریح ویژگی‌های سند جدید چشم‌انداز حوزه‌های علمیه، از توجه ویژه به آینده‌پژوهی، مشارکت معاونت‌ها و مدیران میانی حوزه، شناسایی ۱۷ پیش‌ران مؤثر بر آینده حوزه‌های علمیه و پیشنهاد تعیین افق ۱۰ ساله برای این سند خبر داد و گفت: در تدوین چشم‌انداز دوم تلاش شده است با بهره‌گیری از تجربه دوره نخست، تحولات پیش‌رو و اقتضائات آینده حوزه‌های علمیه به‌صورت علمی و نظام‌مند بررسی شود.
حجت‌الاسلام بهروزی لک با اشاره به تجربه نخست تدوین چشم‌انداز حوزه‌های علمیه افزود: هم‌زمان با حرکت نظام جمهوری اسلامی به سمت برنامه‌ریزی بلندمدت، حوزه‌های علمیه نیز پس از انجام مطالعات لازم، نخستین سند چشم‌انداز خود را برای افق سال ۱۴۰۴ تدوین کردند. با توجه به ضرورت استمرار این مسیر و تغییر شرایط، تدوین سند چشم‌انداز دوم در دستور کار قرار گرفت و این مأموریت از سوی شورای عالی حوزه‌های علمیه، به درخواست آیت‌الله اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه، به پژوهشگاه مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت واگذار شد.
وی با بیان اینکه در تدوین سند جدید دو ویژگی اصلی مورد توجه قرار گرفته است، تصریح کرد: نخستین ویژگی، افزایش مشارکت ذی‌نفعان و ذی‌نقشان حوزه‌های علمیه در فرایند تدوین سند است. تجربه نشان داده است که اگر سندی بدون تعامل کافی با بدنه یک مجموعه تدوین شود، زمینه همراهی و اجرای آن از سوی بخش‌های مختلف کاهش می‌یابد؛ ازاین‌رو، در این دوره تلاش شده است علاوه بر مدیران و معاونان عالی‌رتبه، معاونت‌های تخصصی و مدیران میانی نیز در تدوین سند مشارکت داشته باشند و دیدگاه‌های آنان مورد استفاده قرار گیرد.
حجت‌الاسلام بهروزی لک دومین ویژگی چشم‌انداز دوم را تلفیق مدیریت راهبردی با آینده‌پژوهی دانست و خاطرنشان کرد: در تدوین سند نخست، بیشتر از رویکرد مدیریت راهبردی استفاده شده بود؛ اما در دوره جدید، با توجه به گسترش دانش آینده‌پژوهی و سرعت تحولات، شناسایی پیش‌ران‌های مؤثر بر آینده و بررسی آثار احتمالی آن‌ها در اولویت قرار گرفته است. این رویکرد کمک می‌کند حوزه‌های علمیه به‌جای واکنش صرف به تحولات، از هم‌اکنون برای مواجهه با پیامدهای آن برنامه‌ریزی کنند.
وی با اشاره به برخی از مهم‌ترین تحولات اثرگذار بر آینده حوزه‌های علمیه بیان کرد: تحولات فناورانه، هوش مصنوعی، تغییرات جمعیتی و اجتماعی و دگرگونی‌های مرتبط با هویت دینی و مذهبی، از جمله موضوعاتی هستند که باید در تدوین چشم‌انداز مورد توجه قرار گیرند. در همین راستا، با بهره‌گیری از نظر استادان و متخصصان آینده‌پژوهی، ابتدا ۵۴ پیش‌ران شناسایی و ارزیابی شد و پس از امتیازدهی و دسته‌بندی، ۱۷ پیش‌ران برجسته و اثرگذار بر آینده حوزه‌های علمیه استخراج شد.
حجت‌الاسلام بهروزی لک با اشاره به تأثیر هوش مصنوعی بر کارکردهای مختلف حوزه اظهار کرد: هوش مصنوعی می‌تواند آینده آموزش، پژوهش و تبلیغ دینی را تحت تأثیر قرار دهد. امروزه بخشی از مخاطبان، به‌ویژه نوجوانان، پرسش‌های خود را از ابزارهای هوش مصنوعی مطرح می‌کنند و این مسئله ضرورت بازاندیشی در شیوه‌های پاسخ‌گویی دینی را افزایش می‌دهد. از سوی دیگر، عالمان دین در طول تاریخ نقش راهنما و مشاور مردم را برعهده داشته‌اند و حوزه‌های علمیه باید برای حفظ و تقویت این جایگاه در شرایط جدید، ابزارها و سازوکارهای متناسب را طراحی کنند.
وی با تأکید بر ضرورت روزآمدی حوزه‌های علمیه افزود: برخی پیامدهای استفاده از هوش مصنوعی، از جمله آسیب‌های اجتماعی و روانی گزارش‌شده در جوامع مختلف، نشان می‌دهد که این فناوری صرفاً یک ابزار فنی نیست و آثار گسترده‌ای بر زندگی انسان دارد. ازاین‌رو، حوزه‌های علمیه باید تحولات ناشی از آن را در عرصه‌های مختلف شناسایی کنند تا بتوانند در مسیر صیانت از اعتقادات دینی مردم، تعمیق باورهای دینی و ایفای مسئولیت اقامه دین، متناسب با شرایط آینده عمل کنند.
حجت‌الاسلام بهروزی لک با اشاره به پیشنهاد افق ۱۰ ساله برای چشم‌انداز دوم حوزه‌های علمیه تصریح کرد: در حالی که سند چشم‌انداز نخست نظام جمهوری اسلامی با افق ۲۰ ساله تدوین شده بود، برای سند جدید حوزه‌های علمیه افق ۱۰ ساله پیشنهاد شده است. سرعت تحولات در جهان معاصر اقتضا می‌کند که برنامه‌ریزی‌ها در بازه‌های کوتاه‌تری مورد بازنگری قرار گیرند؛ ازاین‌رو، در کنار بازنگری‌های مرحله‌ای، لازم است هر ۱۰ سال نیز ارزیابی و بازنگری کلی‌تری در چشم‌انداز انجام شود.
بر این اساس، برنامه‌های اجرایی حوزه‌های علمیه نیز می‌توانند در قالب برنامه‌های متوالی و متناسب با مطالعات روزآمد تنظیم شوند. وی با اشاره به ضرورت نظارت بر اجرای سند چشم‌انداز خاطرنشان کرد: یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده در فرایند تدوین، تشکیل «ستاد راهبری تحقق سند چشم‌انداز دوم حوزه‌های علمیه» است. پس از تصویب و رسمیت یافتن سند، باید سازوکاری مشخص برای ارزیابی میزان تحقق اهداف، شناسایی موانع و آسیب‌ها و بررسی عمحجت‌الاسلام بهروزی لکرد بخش‌های مختلف وجود داشته باشد.
این ستاد می‌تواند زمینه هماهنگی بیشتر بخش‌های حوزه با اهداف سند را فراهم کند و در صورت نیاز، با ارائه حمایت‌های لازم یا مطالبه اصلاح عمحجت‌الاسلام بهروزی لکرد، تحقق برنامه‌ها را پیگیری کند. حجت‌الاسلام بهروزی لک با بیان اینکه نظریه تحول حوزه‌های علمیه نیز در تدوین سند جدید جایگاه محوری دارد، گفت: رهنمودهای امام شهید انقلاب درباره ضرورت تحول اساسی در حوزه‌های علمیه، به‌عنوان یکی از مبانی راهنمای این سند مورد توجه قرار گرفته است.
بر این اساس، نظریه تحول حوزه در کنار اسناد بالادستی، مبانی، اصول و ارزش‌های حاکم بر فعالیت‌های حوزه قرار می‌گیرد و با مطالعات محیطی و آینده‌پژوهانه تکمیل می‌شود تا تصویری واقع‌بینانه از شرایط آینده و الزامات تحول به دست آید. وی با اشاره به پیش‌بینی انجام حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ مصاحبه نخبگانی در هفت کمیته تخصصی افزود: این مصاحبه‌ها با حضور صاحب‌نظرانی انجام می‌شود که شناخت دقیق و تخصصی از مسائل حوزه‌های علمیه و تحولات آینده دارند. برای افزایش عمق مطالعات، مصاحبه‌ها با فرصت کافی و در صورت نیاز طی چند جلسه برگزار می‌شوند.
همچنین نظام مسائل مشخصی در پنج محور اصلی و ۱۰ محور فرعی طراحی شده است تا گفت‌وگوها بر اساس چارچوبی منسجم پیش برود. حجت‌الاسلام بهروزی لک با تشریح محورهای اصلی این نظام مسائل بیان کرد: نخستین محور به شناسایی قوت‌ها و ضعف‌های حوزه‌های علمیه اختصاص دارد تا ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها، فرصت‌ها و تهدیدهای پیش‌روی حوزه به‌درستی مشخص شود. محور دوم، بررسی آثار پیش‌ران‌های آینده بر کارکردهای مختلف حوزه است و در محور سوم، مسائل و چالش‌های پیش‌روی حوزه شناسایی می‌شود.
پس از آن، تصویر وضعیت مطلوب آینده ترسیم و در نهایت، سیاست‌ها و راهبردهای کلان مورد نیاز برای تحقق آن پیشنهاد خواهد شد. وی با اشاره به موضوعات جزئی‌تر مورد بررسی در مصاحبه‌ها گفت: ارزیابی تجربه حوزه‌های علمیه در تدوین و اجرای اسناد، وضعیت منابع انسانی، نظام دانشی و درختواره‌های دانشی، تعامل حوزه با جامعه و عرصه بین‌الملل، مسائل مالی و تجهیزات و همچنین مدیریت و رهبری، از جمله موضوعاتی است که در چارچوب محورهای فرعی بررسی می‌شود. در مجموع، حدود ۵۰ موضوع و پرسش اصلی و فرعی برای گفت‌وگو با کارشناسان در نظر گرفته شده است.
حجت‌الاسلام بهروزی لک در پایان با قدردانی از معاونان مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه و اعضای کمیته‌های تخصصی اظهار امیدواری کرد که با همکاری مجموعه‌های مرتبط و تلاش جهادی پژوهشگران، مراحل تدوین چشم‌انداز دوم با وجود مشکلات و محدودیت‌های موجود به‌خوبی پیش برود و زمینه‌ای برای برنامه‌ریزی دقیق‌تر و آینده‌نگرانه‌تر حوزه‌های علمیه فراهم شود.
منبع: رسانیوز
