شصت‌ونهمین شماره از مجموعه «در قاب یک سند» به بازخوانی تغییر محل اقامت اجباری رهبر شهید، از ایرانشهر به جیرفت، کاهش مدت محکومیت و پایان تبعید در سال ۱۳۵۷ می‌پردازد.
به گزارش خبرگزاری مهر، رویداد «در قاب یک سند» با هدف معرفی و بازشناسی اسناد مهم، قدیمی و گاه مغفول‌مانده در گنجینه آرشیوی سازمان طراحی شده است. در هر شماره از این مجموعه، یکی از اسناد، رویدادها یا پرونده‌های شاخص آرشیوی معرفی و زمینه‌های تاریخی، اجتماعی و فرهنگی آن برای مخاطبان تبیین می‌شود.
اسناد معرفی‌شده در این شماره، مجموعه‌ای از مکاتبات فرمانداری‌های ایرانشهر، جیرفت و مشهد، گزارش‌های شهربانی و نامه‌های سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) است که بخش‌هایی از روند اجرای حکم اقامت اجباری آیت‌الله خامنه‌ای (ره) و پیگیری‌های اداری مربوط به انتقال و پایان محکومیت ایشان را نشان می‌دهد.
تبعید رهبر شهید، آیت‌الله خامنه‌ای (ره) به ایرانشهر در پی گسترش فعالیت‌های سیاسی و مذهبی ایشان در مشهد و تحولات پس از درگذشت آیت‌الله سیدمصطفی خمینی صورت گرفت. ایشان در ۲۳ آذر ۱۳۵۶ بازداشت و بر اساس تصمیم کمیسیون امنیت اجتماعی، به سه سال اقامت اجباری در ایرانشهر محکوم شدند. هدف از این اقدام، محدودکردن فعالیت‌ها و قطع ارتباط ایشان با مردم و دیگر مبارزان بود.
اقامت در ایرانشهر، با شکل‌گیری ارتباطات تازه با مردم منطقه و علمای شیعه و اهل سنت همراه شد. حضور در مسجد آل‌رسول، اقامه نماز جماعت و دیدار با روحانیون، طلاب، دانشجویان و دیگر گروه‌های مردم، به گسترش این ارتباطات انجامید؛ فعالیت‌هایی که با حساسیت و مراقبت دستگاه‌های امنیتی دنبال می‌شد.
وقوع سیل در ایرانشهر در ۱۱ تیر ۱۳۵۷ نیز زمینه دیگری برای فعالیت‌های اجتماعی ایشان فراهم کرد. آیت‌الله خامنه‌ای (ره) با همکاری روحانیون و استفاده از ارتباطات خود در دیگر شهرها، در سازمان‌دهی کمک‌های مردمی و توزیع مواد غذایی میان آسیب‌دیدگان مشارکت کردند. در گزارش‌های امنیتی آن دوره نیز به استمرار کمک‌رسانی روحانیون تبعیدی و تأثیر آن بر مردم منطقه اشاره شده است.
گسترش این فعالیت‌ها و ارتباطات، سرانجام به تصمیم دستگاه‌های امنیتی برای تغییر محل تبعید ایشان انجامید. در مرداد ۱۳۵۷، انتقال آیت‌الله خامنه‌ای (ره) از ایرانشهر به جیرفت در دستور کار قرار گرفت؛ تصمیمی که مراحل اجرایی آن در مکاتبات معرفی‌شده در این مجموعه بازتاب یافته است.
در نامه فرمانداری ایرانشهر به فرمانداری جیرفت، تغییر محل اقامت اجباری آیت‌الله خامنه‌ای (ره) ابلاغ و مأموران بدرقه ایشان معرفی شده‌اند. در ادامه، فرمانداری جیرفت از شهربانی این شهرستان خواسته است نسبت به تحویل‌گرفتن ایشان از مأموران و اعلام نتیجه اقدام کند. گزارش شهربانی جیرفت نیز ورود و تحویل ایشان را ثبت کرده است. این مکاتبات، چگونگی هماهنگی میان نهادهای اداری و انتظامی برای اجرای حکم تبعید و سرکوب سیاسی را نشان می‌دهد.
بخش دیگری از اسناد به کاهش مدت محکومیت اختصاص دارد. در رونوشت تلگراف دادسرای استان خراسان، با استناد به حکم دادگاه، مدت اقامت اجباری آیت‌الله خامنه‌ای (ره) از سه سال به «۹ ماه و ۱۵ روز، معادل ۲۸۵ روز» کاهش یافته است. در همین مکاتبه تأکید شده که مدت سلب آزادی ایشان از زمان بازداشت در ۲۳ آذر ۱۳۵۶ محاسبه و پس از پایان مدت مقرر، نسبت به آزادی اقدام شود.
نامه‌های بعدی، ابلاغ کاهش محکومیت و پیگیری اجرای آن را میان فرمانداری‌ها، شهربانی و ساواک منعکس می‌کند. در یکی از این گزارش‌ها، شهربانی جیرفت اعلام کرده است که آیت‌الله خامنه‌ای (ره) پس از پایان مدت اقامت اجباری، در بامداد اول مهر ۱۳۵۷، این شهرستان را به مقصد مشهد ترک کرده‌اند. مکاتبات پس از این تاریخ نیز به اعلام پایان محکومیت و توضیح مبنای کاهش مدت آن اختصاص دارد.
این مجموعه اسناد، بخشی از سازوکار اداری و امنیتی تبعید و سرکوب مخالفان سیاسی در سال‌های پایانی حکومت پهلوی را روشن می‌کند و در کنار روایت‌های تاریخی، امکان بررسی مستند روند انتقال، کاهش محکومیت و پایان تبعید آیت‌الله خامنه‌ای (ره) را فراهم می‌آورد.
تصاویر اسناد یادشده برای مشاهده و مطالعه علاقه‌مندان، در پیوست این خبر ارائه شده است.
منبع: خبرگزرای مهر
