عضو کمیته علمی کنگره دانش اعتیاد می‌گوید شرط بندی و بیمارگونه، مانند سایر اعتیادها با اشتغال ذهنی، ناتوانی در کنترل رفتار و آسیب‌های روانی همراه است، اما بسیاری از مبتلایان به دلیل ترس از قضاوت و پیامدهای قانونی دیرتر برای درمان مراجعه می‌کنند.
به گزارش همشهری آنلاین، اعتیاد فقط به مصرف مواد مخدر، الکل یا دخانیات محدود نمی‌شود. برخی رفتارها نیز می‌توانند به الگوهای اعتیادآور تبدیل شوند و سلامت روان افراد را تحت تأثیر قرار دهند.
اختلال شرط‌بندی یا قمار یکی از شناخته‌شده‌ترین انواع اعتیاد رفتاری است که با گسترش اینترنت و دسترسی شبانه‌روزی به سایت‌های شرط‌بندی، نگرانی‌ها درباره آن افزایش یافته است. متخصصان هشدار می‌دهند که این اختلال صرفاً یک عادت نادرست یا ضعف اراده نیست، بلکه مشکلی در حوزه سلامت روان است که در صورت تشخیص ندادن و درمان نشدن می‌تواند پیامدهای جدی برای فرد و خانواده او داشته باشد.
دکتر رامین رادفر، عضو کمیته علمی نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد، با اشاره به ماهیت بالینی این اختلال می‌گوید: از نظر بالینی، اختلال قمار صرفاً علاقه زیاد به شرط‌بندی یا ضعف اراده نیست، بلکه یک اختلال اعتیاد رفتاری است. متأسفانه فضای آنلاین به دلیل حذف سه مانع سنتی قمار، یعنی زمان، مکان و محدودیت دسترسی، خطر ابتلا به این اختلال را افزایش داده است.
نشانه‌هایی شبیه سایر اعتیادها
به گفته رادفر، اختلال قمار نیز مانند سایر انواع اعتیاد، چرخه‌ای از رفتارهای تکرارشونده و خارج از کنترل دارد. اشتغال ذهنی مداوم با قمار، افزایش تدریجی میزان پول یا ریسک، تلاش‌های ناموفق برای متوقف کردن رفتار و ادامه شرط‌بندی با هدف جبران باخت‌های قبلی، از نشانه‌های مهم این اختلال هستند.
او توضیح می‌دهد: افراد مبتلا ممکن است به‌تدریج رفتار خود را از اطرافیان پنهان کنند و در مراحل شدیدتر با مشکلات جدی مالی، خانوادگی و روان‌پزشکی مواجه شوند.
این متخصص حوزه اعتیاد با اشاره به تأثیر فناوری‌های جدید بر تشدید رفتارهای اعتیادآور بیان می‌کند: امروز فرد می‌تواند در تمام ساعات شبانه‌روز، تنها با استفاده از تلفن همراه و بدون آنکه اطرافیان متوجه شوند، شرط‌بندی کند. از سوی دیگر، پرداخت‌های دیجیتال، تبلیغات غیرمستقیم و طراحی برخی بازی‌ها باعث شده مرز میان بازی، سرگرمی، سرمایه‌گذاری و قمار برای نوجوانان و حتی بزرگسالان همیشه روشن نباشد.
چرا اختلال قمار کمتر شناسایی می‌شود؟
یکی از چالش‌های مهم در مواجهه با اختلال قمار، پنهان ماندن آن از دید نظام سلامت و تأخیر مبتلایان در مراجعه برای دریافت خدمات درمانی است و رادفر در این باره توضیح می‌دهد: قمار و شرط‌بندی، از جمله در فضای مجازی، در ایران غیرقانونی است و قانون، شرط‌بندی و برد و باخت مالی را در فضای حقیقی و مجازی جرم می‌داند. با این حال، ممنوعیت قانونی به معنای نبود این رفتار نیست. اتفاقاً وقتی رفتاری هم غیرقانونی باشد و هم با انگ اجتماعی همراه شود، فرد مبتلا ممکن است دیرتر برای دریافت کمک مراجعه کند و در نتیجه بخش مهمی از این اختلال از دید نظام سلامت پنهان بماند.
او یکی از مشکلات مهم در ایران را کم‌دیده‌شدن اختلال قمار عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: هنوز مطالعه ملی مناسبی در این حوزه نداریم و داده‌های موجود برای اعلام میزان شیوع اختلال قمار در کل جمعیت کشور محدود است. به همین دلیل نمی‌توان برآورد دقیقی از تعداد مبتلایان ارائه کرد، اما شواهد پژوهشی موجود قابل چشم‌پوشی نیست.
نشانه‌های نگران‌کننده در مطالعات ایرانی
عضو کمیته علمی نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد با اشاره به نتایج یکی از مطالعات انجام‌شده در ایران می‌گوید: در پژوهشی روی بیش از ۳۲۰۰ کاربر ایرانی شبکه‌های اجتماعی، حدود ۸.۹ درصد افراد سابقه قمار آنلاین داشتند و در میان این افراد، بیش از یک‌چهارم در ابزار غربالگری، درجات متوسط تا شدید مشکلات مرتبط با قمار را نشان داده‌اند.
به گفته او، شرط‌بندی ورزشی و بازی‌های موسوم به «کراش» (Crash) از جمله شکل‌های شایع قمار آنلاین در میان شرکت‌کنندگان این مطالعه بوده است. رادفر البته تأکید می‌کند که این آمار تنها مربوط به کاربران شبکه‌های اجتماعی شرکت‌کننده در پژوهش است و نمی‌توان نتایج آن را به کل جمعیت ایران تعمیم داد.
نوجوانان هم در معرض خطر هستند
یکی دیگر از نگرانی‌ها درگیری نوجوانان با رفتارهای مرتبط با قمار است؛ موضوعی که نشان می‌دهد این اختلال محدود به بزرگسالان نیست و رادفر در این باره هم می‌گوید: در مطالعه‌ای روی ۲۳۹۰ نوجوان ایرانی، گروه قابل‌توجهی الگوی قمار مشکل‌زا داشتند و در بخشی از آنان، این مشکل با استفاده مشکل‌زا از شبکه‌های اجتماعی همراه بود. هرچند این مطالعه برای برآورد شیوع ملی طراحی نشده، اما نتایج آن نشان می‌دهد که نباید اختلال قمار را صرفاً مسئله‌ای مربوط به بزرگسالان بدانیم.
به گفته این متخصص، دسترسی آسان به پلتفرم‌های آنلاین و نامشخص بودن مرز میان برخی بازی‌های اینترنتی و فعالیت‌های مبتنی بر شرط‌بندی، از موضوعاتی است که باید در برنامه‌های آموزش و پیشگیری مورد توجه قرار گیرد.
درمان اختلال قمار نباید نادیده گرفته شود
رادفر با تأکید بر ضرورت توجه نظام سلامت به اختلال قمار می‌گوید: برای مشخص شدن ابعاد واقعی این مشکل و تعداد افرادی که بدون دریافت خدمات درمانی مناسب با آن درگیر هستند، به مطالعات ملی و غربالگری اختلال قمار در خدمات سلامت روان و اعتیاد نیاز داریم. در این باره آموزش خانواده‌ها و نوجوانان و ایجاد مسیر مشخص برای شناسایی، ارجاع و درمان مبتلایان از ضرورت‌های مواجهه با این اختلال است.
این متخصص با تاکید بر این که برخورد قانونی با سایت‌های قمار و رسیدگی به وضعیت فرد مبتلا دو موضوع متفاوت هستند که نباید با یکدیگر خلط شوند، عنوان می‌کند: برخورد قانونی با سایت‌های قمار یک موضوع است، اما درمان فردی که به اختلال قمار مبتلا شده، یک مسئله سلامت است و نباید با مسئله جرم‌انگاری خلط شود.
گفتنی است نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد با محوریت «جنگ، بی‌ثباتی و اعتیاد؛ ضرورت پاسخ علمی و اجتماعی» از ۲۹ مهر تا اول آبان ۱۴۰۵ در مرکز همایش‌های رازی دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار می‌شود. این کنگره با هدف ارتقای دانش تخصصی، تبادل تجربیات علمی و ارائه تازه‌ترین یافته‌های پژوهشی در حوزه پیشگیری، درمان و سیاست‌گذاری اعتیاد، از سوی دانشگاه علوم پزشکی ایران و با همکاری انجمن بین‌المللی طب اعتیاد (ISAM)، وزارت بهداشت، سازمان بهزیستی، ستاد مبارزه با مواد مخدر و تعدادی از نهادهای داخلی و بین‌المللی برگزار خواهد شد.
منبع: همشهری
