سالانه ۱۵۰ هزار شکستگی در کشور رخ می‌دهد؛ ۸۰ درصد مبتلایان به پوکی استخوان از بیماری خود بی‌خبرند و تنها ۸ درصد درمان را آغاز می‌کنند.
به گزارش همشهری آنلاین، افزایش جمعیت سالمندان در ایران، نگرانی‌ها درباره شیوع بیماری‌های مرتبط با افزایش سن را بیشتر کرده است. یکی از مهم‌ترین این بیماری‌ها پوکی استخوان است؛ عارضه‌ای که معمولاً بدون علامت پیشرفت می‌کند و بسیاری از افراد زمانی متوجه ابتلا به آن می‌شوند که دچار شکستگی شده‌اند. آمارهای مطرح‌شده در نشست خبری هفته ملی سلامت استخوان نشان می‌دهد که علاوه بر شیوع بالای این بیماری در کشور، ناآگاهی مبتلایان، مراجعه نکردن برای درمان، رها کردن داروها و دسترسی محدود به خدمات تشخیصی از چالش‌های مهم کنترل پوکی استخوان در ایران است.
دکتر باقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم، در نشست خبری هفته ملی سلامت استخوان با اشاره به ضرورت افزایش آگاهی عمومی درباره پوکی استخوان گفت: شعار امسال تقویت، محافظت و استخکام استخوان‌هاست. جامعه ما به سمت سالمندی حرکت می‌کند و با افزایش جمعیت سالمندان، مسئله پوکی استخوان اهمیت بیشتری در سلامت مردم پیدا خواهد کرد. به همین دلیل نیازمند اطلاع‌رسانی گسترده‌تر و افزایش آگاهی جامعه درباره این بیماری هستیم.
او با بیان اینکه بنیادهای بین‌المللی متعددی در زمینه پیشگیری و کنترل پوکی استخوان فعالیت می‌کنند، افزود: ایران نیز در این فعالیت‌ها نقش جدی دارد و ما عضو هیأت‌مدیره بنیاد بین‌المللی پوکی استخوان (IOF) هستیم.
لاریجانی درباره میزان شیوع پوکی استخوان در کشور توضیح داد: بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۳۰ درصد جمعیت بالای ۵۰ سال کشور به پوکی استخوان مبتلا هستند و حدود ۵۰ درصد نیز کاهش تراکم استخوان دارند. این آمار بسیار قابل توجه است؛ به این معنا که از هر ۱۰ نفر بالای ۵۰ سال، تنها ۲ نفر وضعیت مناسب و طبیعی از نظر سلامت استخوان دارند.
به گفته او، با افزایش سن، شیوع پوکی استخوان نیز بیشتر می‌شود و این مسئله به‌ویژه در زنان سالمند نگران‌کننده است.
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم در توضیح این موضوع گفت: اگر گروه سنی بالای ۶۵ سال را بررسی کنیم، نتایج تحقیقات ما نشان می‌دهد که ۶۲ درصد زنان در این گروه سنی به پوکی استخوان مبتلا هستند و ۳۳ درصد نیز کاهش تراکم استخوان دارند. بنابراین تنها ۵ درصد زنان بالای ۶۵ سال از وضعیت طبیعی و مناسب سلامت استخوان برخوردارند.
او ادامه داد: در مردان بالای ۶۵ سال، شیوع پوکی استخوان حدود ۲۰ درصد است. مردان معمولاً دیرتر از زنان با این مشکل مواجه می‌شوند، اما این به معنای مصون بودن آنها از بیماری نیست. توصیه ما این است که زنان و مردان در سنین بالای ۶۵ سال، حتی اگر هیچ مشکل یا علامت خاصی ندارند، وضعیت سلامت استخوان خود را بررسی کنند.
روزانه ۴۰۰ شکستگی استخوان در کشور
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم با بیان اینکه اهمیت پوکی استخوان تنها به کاهش تراکم استخوان محدود نمی‌شود، گفت: آنچه در این بیماری ما را به‌شدت تهدید می‌کند، شکستگی‌های ناشی از آن است. حدود ۶۰ درصد شکستگی‌ها با پوکی استخوان ارتباط دارند و این شکستگی‌ها می‌توانند پیامدهای جدی برای سلامت و کیفیت زندگی افراد ایجاد کنند.
او با اشاره به خطرات شکستگی استخوان ران توضیح داد: شکستگی استخوان ران یکی از مهم‌ترین عوارض پوکی استخوان است. در این موارد، حدود ۲۰ درصد بیماران در بیمارستان جان خود را از دست می‌دهند و درصد قابل توجهی از افرادی که زنده می‌مانند نیز استقلال خود را از دست می‌دهند و برای انجام فعالیت‌های روزمره به کمک دیگران وابسته می‌شوند.
لاریجانی درباره آمار شکستگی‌ها در ایران نیز عنوان کرد: در کشور ما روزانه حدود ۴۰۰ مورد شکستگی استخوان رخ می‌دهد که رقم قابل توجهی است. به‌طور متوسط سالانه نزدیک به ۱۵۰ هزار شکستگی جدید داریم و این آمار در چند سال گذشته تقریباً در همین سطح باقی مانده است.
او با تأکید بر ضرورت توجه به پیامدهای اجتماعی و اقتصادی این شکستگی‌ها افزود: بار اقتصادی ناشی از پوکی استخوان و شکستگی‌های مرتبط با آن بسیار مهم است. فردی که دچار شکستگی می‌شود ممکن است برای مدت طولانی ناتوان یا خانه‌نشین شود و دیگر نتواند مانند گذشته فعالیت کند. این مسئله علاوه بر هزینه‌های درمان، هزینه‌های دیگری را به خانواده و جامعه تحمیل می‌کند.
به گفته لاریجانی، بار اقتصادی ناشی از شکستگی‌های مرتبط با پوکی استخوان در برخی کشورها به میلیون‌ها دلار می‌رسد و بخش مهمی از این هزینه‌ها به ناتوانی بیماران، نیاز به مراقبت طولانی‌مدت و کاهش توانایی آنها برای ادامه فعالیت‌های معمول زندگی مربوط است.
احتمال شکستگی دوم تا ۳ برابر افزایش پیدا می‌کند
لاریجانی یکی دیگر از نگرانی‌های مهم درباره پوکی استخوان را افزایش احتمال شکستگی مجدد در افرادی دانست که پیش از این دچار شکستگی شده‌اند.
او در این‌باره توضیح داد: پس از بروز نخستین شکستگی، احتمال اینکه فرد بار دیگر دچار شکستگی شود، ۲ تا ۳ برابر افزایش پیدا می‌کند. بنابراین نباید مراقبت از بیمار به درمان همان شکستگی محدود شود و لازم است اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از شکستگی دوم نیز انجام شود.
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم از اجرای برنامه مشترک با وزارت بهداشت برای پیگیری این بیماران خبر داد و گفت: در حال همکاری با وزارت بهداشت هستیم تا در بیمارستان‌ها سازوکاری ایجاد شود که بیماران پس از شکستگی شناسایی و پیگیری شوند و اقدامات لازم برای پیشگیری از شکستگی مجدد آنها انجام شود. ین برنامه در چند دانشگاه علوم پزشکی در حال اجراست. در این مراکز، آموزش‌های لازم به بیماران ارائه می‌شود و وضعیت آنها پس از ترخیص از بیمارستان نیز مورد پیگیری قرار می‌گیرد تا احتمال شکستگی‌های بعدی کاهش پیدا کند.
۸۰ درصد مبتلایان از پوکی استخوان خود خبر ندارند
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم با اشاره به اینکه بسیاری از افراد مبتلا به پوکی استخوان تا زمان بروز شکستگی از بیماری خود اطلاع ندارند، گفت: یکی از مشکلات جدی ما این است که بخش بزرگی از افرادی که در معرض شکستگی قرار دارند، از وضعیت استخوان‌های خود آگاه نیستند. بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد مبتلایان به پوکی استخوان از بیماری خود اطلاع ندارند. به عبارت دیگر، از هر ۱۰ فرد مبتلا، ۸ نفر نمی‌دانند که پوکی استخوان دارند. این آمار نشان می‌دهد که در زمینه شناسایی بیماری و افزایش آگاهی عمومی باید اقدامات بیشتری انجام شود.
لاریجانی تأکید کرد: البته آگاهی از ابتلا به پوکی استخوان به این معنا نیست که افراد باید اقدامات عجیب و غیرمعمول انجام دهند. مسئله اصلی این است که هر فرد وضعیت سلامت استخوان خود را بشناسد و مراقبت‌های لازم را برای پیشگیری از شکستگی انجام دهد.
از هر هزار مبتلا فقط ۸۰ نفر درمان را آغاز می‌کنند
لاریجانی یکی دیگر از چالش‌های مهم کنترل پوکی استخوان را جدی نگرفتن درمان از سوی بیماران دانست و گفت: حتی زمانی که افراد از ابتلای خود به پوکی استخوان مطلع می‌شوند، بسیاری از آنها درمان را شروع نمی‌کنند. بررسی‌های ما نشان می‌دهد از هر هزار فرد مبتلا به پوکی استخوان، تنها حدود ۸۰ نفر درمان را آغاز می‌کنند. این مسئله نشان می‌دهد که پوکی استخوان حتی پس از شناسایی نیز از سوی بسیاری از مبتلایان جدی گرفته نمی‌شود. در حالی که درمان مناسب می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر شکستگی داشته باشد.
به گفته این متخصص، مشکل به آغاز نکردن درمان محدود نیست و بسیاری از بیمارانی که دارو مصرف می‌کنند نیز درمان خود را ادامه نمی‌دهند.
لاریجانی در این‌باره گفت: از هر ۲ بیماری که درمان پوکی استخوان را آغاز می‌کنند، یک نفر پس از مدتی آن را رها می‌کند. این مسئله یکی از موانع مهم در کنترل بیماری است و نشان می‌دهد که علاوه بر تشخیص و تجویز دارو، باید درباره ضرورت تداوم درمان نیز به بیماران آموزش داده شود.
باورهای اشتباه درباره کلسیم، ویتامین D و سنجد
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم با بیان اینکه آگاهی مردم درباره پوکی استخوان در سطح متوسطی قرار دارد، نسبت به انتشار آموزش‌های نادرست در برخی رسانه‌ها هشدار داد و گفت: در زمینه پوکی استخوان باورهای اشتباهی وجود دارد که گاهی از طریق برخی رسانه‌ها نیز ترویج می‌شود. یکی از این باورها این است که مصرف کلسیم باعث ایجاد سنگ کلیه می‌شود. در حالی که باید میان افراد دارای سابقه سنگ کلیه و سایر افراد تفاوت قائل شد.
لاریجانی توضیح داد: در افرادی که کلیه آنها مستعد تشکیل سنگ است، مصرف برخی مکمل‌های کلسیم ممکن است نیازمند بررسی و احتیاط باشد، اما این موضوع به معنای مضر بودن کلسیم برای همه افراد نیست. تأمین کلسیم مورد نیاز بدن برای حفظ سلامت استخوان اهمیت بسیار زیادی دارد.
او به یکی دیگر از توصیه‌های نادرست درباره پیشگیری و درمان پوکی استخوان اشاره کرد و افزود: گاهی گفته می‌شود به جای مصرف کلسیم و ویتامین D از موادی مانند عسل و سنجد استفاده کنید. این خوراکی‌ها ممکن است مواد غذایی مفیدی باشند، اما نمی‌توانند نیاز بدن به کلسیم را به‌طور کامل جبران کنند و جایگزین دریافت کافی کلسیم و ویتامین D شوند.
لاریجانی همچنین باور درمان‌ناپذیر بودن پوکی استخوان را نادرست دانست و گفت: برخی تصور می‌کنند پوکی استخوان درمان ندارد، در حالی که اصلاً این‌طور نیست. ما می‌توانیم با درمان‌های پایه و تأمین نیازهای اولیه بدن، از جمله کلسیم و ویتامین D، بخشی از مشکلات مربوط به سلامت استخوان را برطرف کنیم و با درمان‌های مناسب خطر شکستگی را کاهش دهیم.
او ادامه داد: در کشور داروهای مورد نیاز برای درمان پوکی استخوان نیز وجود دارد و بسیاری از این داروها قیمت بالایی ندارند. بنابراین نباید این تصور ایجاد شود که درمان پوکی استخوان دشوار یا غیرممکن است.
تمرکز دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان در شهرهای بزرگ
رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم درباره روش‌های تشخیص پوکی استخوان نیز توضیح داد: در ایران و سایر کشورهای جهان روش‌های محاسباتی مختلفی برای ارزیابی خطر پوکی استخوان و شکستگی در حال استفاده و توسعه است. در این روش‌ها می‌توان با دریافت برخی اطلاعات از افراد، حتی بدون استفاده از دستگاه سنجش تراکم استخوان، ارزیابی اولیه‌ای از میزان خطر انجام داد.
او افزود: البته در مواردی نیز استفاده از دستگاه‌های تشخیصی ضروری است، اما توسعه روش‌های ارزیابی خطر می‌تواند به شناسایی افراد در معرض خطر کمک کند.
لاریجانی ابراز امیدواری کرد که این روش‌ها در شبکه بهداشت و درمان کشور توسعه پیدا کنند و گفت: در حال حاضر دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان عمدتاً در شهرهای بزرگ و مراکز استان‌ها متمرکز هستند و لازم است برای افزایش دسترسی مردم، توزیع دستگاه‌های جدید به شکل منطقی‌تر و متناسب با نیاز مناطق مختلف انجام شود.
او همچنین درباره اقدامات انجام‌شده برای افزایش آگاهی عمومی بیان کرد: در سال‌های گذشته با همکاری وزارت بهداشت، پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم و انجمن استئوپروز ایران، کمپین‌های آموزشی متعددی برگزار شده است، اما پوشش جمعیتی این برنامه‌ها هنوز کافی نیست.
لاریجانی تأکید کرد: با توجه به میزان شیوع پوکی استخوان در کشور، لازم است برنامه‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی گسترش پیدا کنند تا افراد بیشتری از عوامل خطر، روش‌های پیشگیری، ضرورت تشخیص به‌موقع و اهمیت درمان این بیماری آگاه شوند.
سالمندی جمعیت، خطر پوکی استخوان را افزایش می‌دهد
در ادامه این نشست، فاطمه حاجی‌ولی‌زاده، رئیس اداره بیماری‌های عضلانی و اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت، با اشاره به ماهیت خاموش بیماری‌های استخوانی گفت: بیماری‌های استخوانی از جمله پوکی استخوان معمولاً بدون علامت هستند و بیشتر در سنین میانسالی و سالمندی بروز می‌کنند. به همین دلیل ممکن است افراد برای مدت طولانی از ابتلای خود به این بیماری آگاه نباشند.
او افزود: با افزایش سن و رشد جمعیت سالمندان، اهمیت این بیماری بیشتر می‌شود. جامعه ما به سمت سالمندی حرکت می‌کند و طبیعی است که با افزایش جمعیت سالمند، هم تعداد مبتلایان به پوکی استخوان و هم سهم این بیماری در مشکلات سلامت جامعه افزایش پیدا کند.
حاجی‌ولی‌زاده با اشاره به پایین بودن آگاهی عمومی درباره پوکی استخوان توضیح داد: در کشور ما اطلاعات مردم درباره این بیماری کافی نیست و باورهای نادرست و رفتارهای نامتناسبی در زمینه پیشگیری و درمان آن وجود دارد. این مسئله باعث می‌شود بسیاری از افراد نتوانند خودمراقبتی مناسبی برای حفظ سلامت استخوان‌های خود داشته باشند.
او تأکید کرد: آموزش و ارتقای سواد سلامت مردم یکی از اولویت‌های وزارت بهداشت است و به همین دلیل برنامه‌های مرتبط با روز جهانی پوکی استخوان از سال‌ها قبل به یک هفته گسترش پیدا کرده تا فرصت بیشتری برای آگاهی‌بخشی به جامعه فراهم شود.
زنان بیش از مردان در معرض خطر هستند
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی و اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت توجه ویژه به سلامت استخوان زنان گفت: «زنان بیش از مردان در معرض خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند و پوکی استخوان نیز معمولاً در سنین پایین‌تری نسبت به مردان در آنها بروز می‌کند.
او افزود: شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان می‌توانند باعث ناتوانی و محدودیت در فعالیت‌های روزمره شوند و سال‌های مفید زندگی افراد را تحت تأثیر قرار دهند. این مسئله به‌ویژه درباره زنان سالمند اهمیت زیادی دارد.
حاجی‌ولی‌زاده با بیان اینکه برنامه‌های آموزشی و کمپین‌های آگاهی‌بخشی درباره پوکی استخوان در کشور گسترش پیدا کرده‌اند، گفت: با وجود اقدامات انجام‌شده، پوشش آموزش‌های مرتبط با پوکی استخوان هنوز کافی نیست و آگاهی از این بیماری تنها حدود ۱۰ درصد مردم در سطح مراکز جامع سلامت و بهداشت رخ داده است.
او ادامه داد: یکی از مشکلات این است که بسیاری از مردم پوکی استخوان را بخشی طبیعی از روند سالمندی می‌دانند و تصور می‌کنند نیازی به درمان ندارد. به همین دلیل حتی در مواردی که پزشک دارو تجویز می‌کند، بیمار از مصرف آن خودداری می‌کند یا درمان را جدی نمی‌گیرد.
به گفته این مسئول وزارت بهداشت، اصلاح باورهای نادرست درباره پوکی استخوان و افزایش آگاهی مردم نسبت به پیامدهای بیماری، از ضرورت‌های برنامه‌های آموزشی در نظام سلامت است.
اجرای آزمایشی غربالگری پوکی استخوان در ۵ دانشگاه علوم پزشکی
حاجی‌ولی‌زاده از اجرای آزمایشی برنامه غربالگری پوکی استخوان و پیشگیری از شکستگی در ۵ دانشگاه علوم پزشکی کشور خبر داد و گفت: وزارت بهداشت برنامه‌ای را برای شناسایی افراد در معرض خطر پوکی استخوان و پیشگیری از شکستگی طراحی کرده که در مرحله نخست به‌صورت پایلوت در ۵ دانشگاه علوم پزشکی اجرا می‌شود.
او درباره گروه هدف این برنامه توضیح داد: در این طرح، زنان بالای ۵۰ سال با استفاده از ابزارهای غربالگری مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و افرادی که در معرض خطر پوکی استخوان هستند، شناسایی می‌شوند.
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی و اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت افزود: پس از شناسایی افراد در معرض خطر، بررسی‌های تشخیصی لازم انجام می‌شود و مبتلایان در چارچوب برنامه پزشکی خانواده تحت درمان و پیگیری قرار می‌گیرند.
او با اشاره به برنامه‌های وزارت بهداشت برای توسعه خدمات پیشگیری و درمان پوکی استخوان گفت: یکی از اقداماتی که در دستور کار قرار دارد، آماده‌سازی بسته‌های خدماتی و درمانی پوکی استخوان در برنامه پزشکی خانواده است تا خدمات مربوط به شناسایی، تشخیص، درمان و پیگیری بیماران به‌صورت منسجم ارائه شود.
درمان شکستگی بدون توجه به علت زمینه‌ای
حاجی‌ولی‌زاده یکی دیگر از برنامه‌های وزارت بهداشت را پیگیری وضعیت افرادی عنوان کرد که به دلیل شکستگی استخوان به بیمارستان مراجعه می‌کنند و توضیح داد: شکستگی‌ها ممکن است در اثر ضربه یا تروما رخ دهند، اما در برخی موارد شکستگی بدون علت مشخص یا بدون ضربه‌ای متناسب با شدت آسیب ایجاد می‌شود. در چنین شرایطی باید احتمال وجود پوکی استخوان نیز مورد توجه قرار گیرد.
این مسئول وزارت بهداشت با اشاره به یکی از مشکلات موجود در روند درمان بیماران گفت: در بسیاری از موارد، فردی که با شکستگی به بیمارستان مراجعه می‌کند، فقط از نظر همان شکستگی تحت درمان قرار می‌گیرد و پس از انجام اقدامات درمانی ترخیص می‌شود، بدون اینکه علت اولیه و زمینه‌ای شکستگی بررسی شده باشد.
او ادامه داد: این در حالی است که ممکن است فرد به پوکی استخوان مبتلا باشد و اگر این بیماری شناسایی و درمان نشود، همچنان در معرض شکستگی‌های بعدی قرار خواهد داشت.
حاجی‌ولی‌زاده از تدوین پروتکل‌های مرتبط با این موضوع خبر داد و گفت: در حال تدوین دستورالعمل‌هایی هستیم تا افرادی که دچار شکستگی می‌شوند، از نظر احتمال ابتلا به پوکی استخوان نیز مورد بررسی قرار گیرند و در صورت تشخیص بیماری، درمان و پیگیری آنها انجام شود.
او تأکید کرد که هدف از این اقدامات، جلوگیری از محدود شدن خدمات بیمارستانی به درمان شکستگی و توجه بیشتر به پیشگیری از شکستگی‌های بعدی است.
هزینه بالای سنجش تراکم استخوان
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی و اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت در بخش دیگری از سخنان خود به ضرورت افزایش دسترسی مردم به دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان یا دانسیتومتری در بخش دولتی اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعاتی که باید در برنامه‌ریزی‌های نظام سلامت مورد توجه قرار گیرد، وضعیت دسترسی مردم به دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان است. در حال حاضر بخش قابل توجهی از این دستگاه‌ها در مراکز خصوصی قرار دارند.
حاجی‌ولی‌زاده افزود: با توجه به شرایط اقتصادی کشور و ضرورت افزایش دسترسی عموم مردم به خدمات تشخیصی، لازم است تعداد این دستگاه‌ها در مراکز دولتی افزایش پیدا کند. هزینه سنجش تراکم استخوان در بخش خصوصی بالاست و فرانشیز یا سهم پرداختی بیماران نیز در برخی موارد قابل توجه است. به همین دلیل همه افراد نمی‌توانند هزینه استفاده از این خدمات را در مراکز خصوصی پرداخت کنند.
منبع: همشهری
