به گزارش خبرگزاری صداوسیما، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست هم‌اندیشی کارگروه همکاری‌های علمی و بین‌دانشگاهی ایران و آفریقا که در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران برگزار شد، با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از دیدگاه‌های متخصصان مطالعات آفریقا اظهار کرد: حضور استادان و پژوهشگران صاحب‌نظر در حوزه آفریقاشناسی، فرصتی ارزشمند برای شناخت عمیق‌تر ظرفیت‌ها، مسائل و اقتضائات این قاره است و مسئولان باید بیش از سخن گفتن، به دیدگاه‌های علمی و تجربیات متخصصان این حوزه توجه کنند.
وی با قدردانی از برگزاری این نشست افزود: دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران از ظرفیت علمی ارزشمندی در حوزه شناخت مناطق مختلف جهان، از جمله قاره آفریقا برخوردار است و بهره‌گیری از این توانمندی می‌تواند به تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تر و اثربخش‌تر در حوزه همکاری‌های بین‌المللی کمک کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین با اشاره به تجربه فعالیت‌های علمی و فرهنگی برخی شخصیت‌های حوزوی و دانشگاهی در مناطق مختلف جهان، به‌ویژه شبه‌قاره هند، بیان کرد: تجربه ارتباط با پیروان مذاهب اسلامی و حتی پیروان دیگر ادیان، ظرفیت مهمی برای توسعه تعاملات فرهنگی و علمی در عرصه بین‌المللی است و می‌تواند در مسئولیت‌های مرتبط با همکاری‌های جهانی مورد استفاده قرار گیرد.
خسروپناه در ادامه با اشاره به اهمیت تاریخی و راهبردی قاره آفریقا در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران گفت: رهبر شهید انقلاب در دهه ۱۳۶۰ سفر‌هایی به کشور‌های مختلف آفریقایی داشتند و این سفر‌ها نشان‌دهنده توجه ویژه ایشان به ظرفیت‌های این قاره بود. وی افزود: در سال‌های ۱۳۶۳ و ۱۳۶۵ سفر‌هایی به کشور‌های آفریقایی انجام شد و در کنار آن، سفر‌هایی به کشور‌های آسیایی از جمله چین و کره شمالی نیز صورت گرفت. بررسی این سفر‌ها نشان می‌دهد که قاره آفریقا از جایگاه ویژه‌ای در نگاه راهبردی ایشان برخوردار بوده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: این رویکرد بیانگر اهمیت توجه به کشور‌های آفریقایی در مناسبات بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران است و باید در سیاست‌گذاری‌های علمی، فرهنگی و اقتصادی نیز مورد توجه قرار گیرد. خسروپناه با تأکید بر اینکه توسعه روابط ایران و آفریقا بدون شناخت دقیق این قاره امکان‌پذیر نیست، اظهار کرد: پیش از هرگونه تصمیم‌گیری و اقدام اجرایی، باید مطالعات عمیق و جامعی درباره کشور‌های آفریقایی انجام شود. برای تحقق این هدف، تشکیل یک حلقه تخصصی و توانمند از استادان و پژوهشگران آفریقاشناس ضروری است.
وی ادامه داد: شناخت آفریقا نباید به بررسی مسائل سیاسی، اقتصادی یا تاریخ استعمار محدود شود؛ بلکه لازم است ابعاد مختلف اجتماعی، فرهنگی، دینی، علمی و فناورانه این قاره نیز مورد مطالعه قرار گیرد. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها و جریان‌های دینی در تحولات کشور‌های آفریقایی گفت: یکی از موضوعات مهم در شناخت این قاره، بررسی جایگاه دانشگاه‌ها و مراکز علمی و همچنین نقش جریان‌های تصوف در ساختار فرهنگی و اجتماعی کشور‌های آفریقایی است.
وی افزود: تصوف در آفریقا از گستردگی و پیچیدگی قابل توجهی برخوردار است و شناخت جریان‌ها، شاخه‌ها و تأثیرات اجتماعی آن می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای تعاملات فرهنگی و دینی ایجاد کند. خسروپناه تصریح کرد: برای طراحی الگوی صحیح همکاری با کشور‌های آفریقایی، باید همه این لایه‌ها به‌صورت جامع بررسی شوند تا اقدامات جمهوری اسلامی ایران بر پایه شناخت واقعی از شرایط و ظرفیت‌های هر کشور شکل گیرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت تقویت هماهنگی میان دستگاه‌های فعال در قاره آفریقا گفت: انقلاب اسلامی ایران از ظرفیت‌های گسترده علمی، فرهنگی، اجتماعی و معنوی برخوردار است که هنوز متناسب با گستردگی و اهمیت آنها در کشور‌های آفریقایی شناخته و معرفی نشده‌اند.
خسروپناه اظهار کرد: در سال‌های گذشته، دستگاه‌ها و نهاد‌های مختلف جمهوری اسلامی ایران اقدامات ارزشمندی در زمینه توسعه روابط با کشور‌های آفریقایی انجام داده‌اند، اما بهره‌گیری مطلوب از این ظرفیت‌ها نیازمند هم‌افزایی بیشتر، انسجام در برنامه‌ریزی و اتخاذ رویکردی مشترک در تعاملات بین‌المللی است.
وی ادامه داد: تجربه فعالیت‌های میدانی نشان می‌دهد که با تقویت همکاری و هماهنگی میان نهاد‌های فعال در این حوزه، می‌توان از ظرفیت‌های موجود به شکل مؤثرتری استفاده کرد و زمینه معرفی هرچه بیشتر دستاورد‌ها و توانمندی‌های جمهوری اسلامی ایران را در کشور‌های آفریقایی فراهم ساخت.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: تحقق این هدف مستلزم تقویت هماهنگی ساختاری و راهبردی میان دستگاه‌های مختلف از جمله وزارت امور خارجه، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، جمعیت هلال‌احمر و دیگر نهاد‌های مرتبط است تا با بهره‌گیری از ظرفیت‌های مشترک، زمینه گسترش همکاری‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی ایران و آفریقا فراهم شود.
خسروپناه با طرح پیشنهاد ایجاد یک سازوکار مشترک برای سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری درباره آفریقا گفت: جمهوری اسلامی ایران به یک الگوی حکمرانی همگرا در حوزه آفریقا نیاز دارد و برای تحقق این هدف، می‌توان آزمایشگاه حکمرانی آفریقا را با مشارکت دستگاه‌های مسئول و مراکز علمی و پژوهشی ایجاد کرد. وی افزود: در چنین ساختاری، دستگاه‌های مختلف باید مسائل، اولویت‌ها و برنامه‌های خود را به‌صورت مشترک بررسی کنند و به تصمیم‌های واحد و هماهنگ برسند.
وی تأکید کرد: حکمرانی همگرا می‌تواند از موازی‌کاری، اتلاف منابع و اجرای برنامه‌های کم‌اثر جلوگیری کند و زمینه استفاده هدفمند از ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و اقتصادی ایران را در کشور‌های آفریقایی فراهم سازد. خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت مسئله‌محوری در همکاری‌های بین‌المللی اظهار کرد: یکی از اقدامات اساسی در توسعه روابط ایران و آفریقا، شناسایی و اولویت‌بندی مسائل مشترک است. باید مشخص شود جمهوری اسلامی ایران در تعامل با کشور‌های آفریقایی به دنبال حل چه مسائلی است و در کدام حوزه‌ها از توانایی و ظرفیت لازم برخوردار است.
وی افزود: نمی‌توان انتظار داشت که جمهوری اسلامی ایران مسئولیت حل همه مشکلات کشور‌های آفریقایی را بر عهده بگیرد. هرچند مشاهده ظرفیت‌های عظیم طبیعی و انسانی این کشورها و هدررفت بخشی از این منابع تأسف‌برانگیز است، اما در طراحی همکاری‌ها باید واقع‌بینانه عمل کرد. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به وجود برخی چالش‌های مشترک میان ایران و کشور‌های آفریقایی گفت: مسائلی مانند خام‌فروشی منابع طبیعی و معدنی، تنها به کشور‌های آفریقایی اختصاص ندارد و جمهوری اسلامی ایران نیز در بخش‌هایی از اقتصاد خود با این مسئله مواجه است.
وی ادامه داد: در حوزه‌هایی مانند نفت، پتروشیمی و معادن، همچنان با مسئله خام‌فروشی و ضرورت توسعه زنجیره ارزش روبه‌رو هستیم؛ بنابراین باید در همکاری با کشور‌های آفریقایی، ضمن شناخت ظرفیت‌های متقابل، از ارائه تصویری غیرواقع‌بینانه از توانمندی‌ها و امکانات خود پرهیز کنیم. خسروپناه تصریح کرد: همکاری‌های بین‌المللی زمانی موفق خواهند بود که بر مبنای شناخت مسائل مشترک، تعیین اولویت‌ها و بهره‌گیری از توانمندی‌های واقعی طرفین طراحی شوند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی و مذهبی قاره آفریقا گفت: یکی از فرصت‌های مهم برای توسعه روابط جمهوری اسلامی ایران با کشور‌های آفریقایی، حضور گسترده جریان‌های تصوف و علاقه‌مندی بسیاری از پیروان این جریان‌ها به اهل‌بیت (ع) است. وی افزود: در بسیاری از طریقت‌های صوفیانه اهل سنت، سلسله معنوی و عرفانی به امیرالمؤمنین علی (ع) می‌رسد و این اشتراک می‌تواند زمینه مناسبی برای گسترش تعاملات فرهنگی و مذهبی فراهم کند.
خسروپناه با بیان اینکه میان گرایش‌های فقهی و اعتقادی برخی جریان‌های تصوف تفاوت‌هایی وجود دارد، اظهار کرد: در برخی از این جریان‌ها، پیروان از نظر فقهی اهل سنت هستند، اما در حوزه اعتقادات و گرایش‌های معنوی، محبت و ارادت ویژه‌ای به اهل‌بیت (ع) دارند. وی تأکید کرد: این ظرفیت باید با شناخت دقیق و رویکردی حکیمانه مورد توجه قرار گیرد و می‌تواند به توسعه ارتباطات فرهنگی و تقویت زمینه‌های گفت‌و‌گو کمک کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با معرفی دو مسیر اصلی برای توسعه همکاری‌های ایران و آفریقا گفت: به اعتقاد من، علم و فناوری از یک‌سو و ظرفیت جریان‌های تصوف از سوی دیگر، دو مسیر مهم و راهبردی برای گسترش تعاملات جمهوری اسلامی ایران با کشور‌های آفریقایی هستند. وی افزود: بهره‌گیری از این دو مسیر می‌تواند زمینه دستیابی سریع‌تر به نتایج مطلوب را فراهم کند؛ زیرا ورود به برخی موضوعات حساس ممکن است موجب شکل‌گیری مقاومت‌ها و حساسیت‌هایی شود، در حالی که همکاری‌های علمی، فناورانه و فرهنگی از ظرفیت بیشتری برای ایجاد ارتباط و اعتماد متقابل برخوردارند.
خسروپناه با اشاره به اهمیت بهره‌گیری از ظرفیت‌های نوین فناوری در همکاری‌های بین‌المللی اظهار کرد: علم و فناوری تنها به حوزه‌های صنعتی و آزمایشگاهی محدود نمی‌شود، بلکه صنایع خلاق و فناوری‌های فرهنگی نیز از مصادیق مهم آن به شمار می‌روند. وی افزود: حوزه‌هایی مانند تولید پویانمایی و دیگر محصولات فرهنگی مبتنی بر فناوری، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه همکاری‌های علمی و فرهنگی با کشور‌های آفریقایی دارند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به بازدید از برخی مجموعه‌های فناورانه در اصفهان گفت: در حوزه صنایع خلاق و فناوری‌های فرهنگی، اقدامات ارزشمندی در کشور انجام شده و توانمندی‌های قابل توجهی شکل گرفته است. وی ادامه داد: با وجود این پیشرفت‌ها، برخی موانع اداری و ساختاری همچنان بر سر راه فعالیت مجموعه‌های فناورانه وجود دارد که رفع آنها می‌تواند زمینه رشد چشمگیر این صنایع را فراهم کند.
خسروپناه تأکید کرد: بهره‌گیری از توانمندی‌های ایران در صنایع خلاق، پویانمایی و فناوری‌های فرهنگی، یکی از مسیر‌های مناسب برای گسترش همکاری با کشور‌های آفریقایی است و می‌تواند در کنار همکاری‌های دانشگاهی و پژوهشی مورد توجه قرار گیرد. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به تجربیات جمهوری اسلامی ایران در حوزه سیاست‌گذاری علم و فناوری گفت: در بیش از چهار دهه گذشته، اقدامات قابل توجهی در زمینه تدوین اسناد راهبردی و ایجاد ساختار‌های علمی و فناورانه در کشور انجام شده است.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران در حوزه تدوین اسناد بالادستی و ایجاد ساختار‌های سیاست‌گذاری علمی و فناوری، تجربیات ارزشمندی دارد که می‌تواند در همکاری با کشور‌های دیگر مورد استفاده قرار گیرد. خسروپناه با اشاره به برخی مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار کرد: در حوزه زیست‌فناوری، اسناد و مصوبات مهمی در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده و ساختار‌های مرتبط با اجرای این سیاست‌ها نیز در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری شکل گرفته است.
وی ادامه داد: این تجربیات تنها به تدوین اسناد محدود نمی‌شود، بلکه در حوزه ایجاد ساختار‌های اجرایی و سیاست‌گذاری نیز ظرفیت‌های قابل توجهی در کشور وجود دارد. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به توجه برخی کشور‌های دیگر به تجربیات ایران در این زمینه بیان کرد: در تعامل با مسئولان و شخصیت‌های علمی برخی کشورها، از جمله چین، شاهد علاقه‌مندی به شناخت اسناد و ساختار‌های سیاست‌گذاری علم و فناوری جمهوری اسلامی ایران بوده‌ایم.
وی افزود: این موضوع نشان می‌دهد که تجربیات ایران در حوزه حکمرانی علم و فناوری می‌تواند به‌عنوان یکی از زمینه‌های همکاری علمی و دانشگاهی با کشور‌های آفریقایی مورد توجه قرار گیرد. خسروپناه با تأکید بر ضرورت معرفی این دستاورد‌ها به مراکز علمی و دانشگاهی آفریقا گفت: باید زمینه انتقال تجربیات ایران در تدوین اسناد راهبردی، ایجاد ساختار‌های علمی و توسعه فناوری به دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور‌های آفریقایی فراهم شود.
وی در پایان با قدردانی از ابتکار برگزاری نشست هم‌اندیشی کارگروه همکاری‌های علمی و بین‌دانشگاهی ایران و آفریقا در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، اظهار کرد: برگزاری چنین نشست‌هایی با حضور استادان و متخصصان آشنا با مسائل آفریقا، اقدامی ارزشمند است؛ زیرا امکان تصمیم‌گیری بر پایه علم، معرفت و شناخت دقیق واقعیت‌های این قاره را فراهم می‌کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ابراز امیدواری کرد که با بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و تمرکز بر اولویت‌های علمی و فرهنگی، زمینه توسعه همکاری‌های هدفمند و اثربخش جمهوری اسلامی ایران با کشور‌های آفریقایی بیش از گذشته فراهم شود.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما
