گروه اقتصادی/ کریدور بین‌المللی شمال–جنوب یکی از مسیرهای مهم حمل‌ونقل و ترانزیت منطقه‌ای است که با هدف تسهیل جابه‌جایی کالا میان روسیه، کشورهای آسیای مرکزی، ایران، کشورهای حاشیه خلیج فارس و هند توسعه یافته است. این کریدور با بهره‌گیری از شبکه‌های ریلی، جاده‌ای و دریایی، گزینه‌ای جایگزین برای بخشی از مسیرهای سنتی تجارت بین‌المللی، از جمله مسیر دریایی عبوری از کانال سوئز، فراهم می‌کند. طول این شبکه در برخی برآوردها حدود ۷۲۰۰ کیلومتر اعلام شده است.
اهمیت این کریدور برای ایران به موقعیت جغرافیایی کشور در پیوند دادن شمال و جنوب و دسترسی به بنادر خلیج فارس و دریای عمان بازمی‌گردد. ایران از یک سو می‌تواند مسیر انتقال کالا از روسیه و کشورهای آسیای مرکزی به جنوب را فراهم کند و از سوی دیگر، از طریق بنادر جنوبی خود به شبکه‌های تجارت دریایی متصل شود. برای کشورهای محصور در خشکی مانند قزاقستان نیز توسعه این مسیر می‌تواند گزینه‌های بیشتری برای انتقال کالا و دسترسی به بازارهای بین‌المللی ایجاد کند.شاخه شرقی کریدور؛
پیوند ریلی روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و ایرانکریدور شمال–جنوب دارای شاخه‌های مختلفی است که هر یک از مسیرهای متفاوتی عبور می‌کنند. در شاخه شرقی، حمل‌ونقل عمدتاً بر پایه شبکه ریلی و مسیر زمینی روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و ایران انجام می‌شود. این مسیر از طریق خطوط ریلی کشورهای مشارکت‌کننده به شبکه ریلی ایران متصل می‌شود و امکان انتقال کالا به بنادر جنوبی کشور، از جمله بندرعباس، را فراهم می‌کند. توسعه این شاخه به هماهنگی میان کشورهای مسیر، افزایش ظرفیت زیرساخت‌های ریلی، تسهیل تشریفات مرزی و گمرکی و ایجاد شرایط رقابتی برای تعرفه‌های حمل‌ونقل نیاز دارد.
از همین رو، ایران، قزاقستان، روسیه و ترکمنستان در سال ۲۰۲۴ نقشه‌راهی برای توسعه هماهنگ کریدور شمال–جنوب امضا کردند تا زمینه افزایش کارایی مسیر و تسهیل جابه‌جایی کالا فراهم شود. در همین چارچوب، فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی ایران، در دیدار با نورلان سورانبایف، وزیر حمل‌ونقل قزاقستان در آستانه، پیگیری اجرای توافقات و رفع موانع موجود را از اولویت‌های همکاری دو کشور دانست.
فعال‌سازی شاخه شرقی کریدور شمال–جنوب، افزایش ظرفیت ترانزیت و توسعه مسیر چین–قزاقستان–ایران–اروپا از جمله محورهای پیشنهادی ایران برای گسترش همکاری‌های حمل‌ونقلی بود.صادق با اشاره به تدوین نقشه‌راه همکاری‌های دوجانبه با تأکید بر کریدورهای پیشنهادی ایران گفت که این سند برای طرف قزاقستانی ارسال شده و ابراز امیدواری کرد که زمینه امضای آن در نخستین فرصت فراهم شود تا اجرای توافقات سرعت بگیرد.چابهار؛
مکمل توسعه مسیرهای ترانزیتی ایراندر کنار شاخه شرقی کریدور شمال–جنوب، توسعه زیرساخت‌های ریلی جنوب و شرق ایران نیز می‌تواند در تقویت ظرفیت ترانزیتی کشور نقش داشته باشد.
در این میان، بندر چابهار به‌عنوان یکی از دروازه‌های دریایی ایران در دریای عمان، از ظرفیت اتصال به شبکه حمل‌ونقل منطقه‌ای و تسهیل دسترسی کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان به مسیرهای دریایی برخوردار است.اتصال ریلی چابهار به زاهدان و توسعه ارتباطات ریلی به سمت سرخس، در صورت تکمیل زیرساخت‌ها و فراهم شدن شرایط عملیاتی مناسب، می‌تواند ارتباط میان جنوب شرق ایران، مرزهای شرقی و شمال شرقی کشور و شبکه‌های حمل‌ونقل کشورهای همسایه را تقویت کند.
این اتصال همچنین می‌تواند گزینه‌های انتقال کالا از افغانستان و کشورهای شمال دریای خزر به بنادر جنوبی ایران را گسترش دهد.وزیر راه و شهرسازی ایران در دیدار با همتای قزاقستانی خود با اشاره به راه‌اندازی قریب‌الوقوع خط‌آهن چابهار–زاهدان، از وی برای حضور در مراسم افتتاح این خط‌آهن دعوت کرد و توسعه این مسیر را فرصتی تازه برای ترانزیت و لجستیک منطقه دانست.البته اتصال چابهار به زاهدان و سرخس به‌خودی‌خود به معنای تکمیل تمام حلقه‌های کریدور شمال–جنوب نیست؛ بلکه می‌تواند در کنار توسعه شاخه شرقی و سایر مسیرهای حمل‌ونقلی ایران، ظرفیت شبکه ترانزیتی کشور را افزایش دهد.
تحقق این ظرفیت به تکمیل اتصالات، هماهنگی میان شیوه‌های حمل‌ونقل و رفع موانع اجرایی وابسته است.تسهیل حمل‌ونقل بین‌المللی و تدوین سند جامع همکارییکی دیگر از محورهای مذاکرات ایران و قزاقستان، اجرای پروتکل اصلاحی حمل‌ونقل بین‌المللی کالا و مسافر بود. وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر اهمیت حمل‌ونقل زمینی و ریلی در شرایط کنونی، خواستار اجرایی شدن این پروتکل شد؛ موضوعی که می‌تواند در تسهیل فعالیت ناوگان حمل‌ونقل و گسترش مبادلات میان دو کشور مؤثر باشد.دو طرف همچنین بر تقویت همکاری در همه شیوه‌های حمل‌ونقل و تدوین سند جامع همکاری‌های حمل‌ونقلی تأکید کردند.
نورلان سورانبایف نیز با استقبال از پیشنهادهای ایران اعلام کرد که نقشه‌راه همکاری‌های پیشنهادی در حال نهایی شدن است.وزیر حمل‌ونقل قزاقستان همچنین بر ضرورت توسعه مسیرهای تجاری، تنوع‌بخشی به شبکه‌های ریلی و جاده‌ای و برگزاری نشست‌های دوجانبه و چندجانبه با مشارکت کشورهای منطقه تأکید کرد؛
اقداماتی که با هدف تقویت ارتباطات لجستیکی در مسیرهای منتهی به آسیای مرکزی، قفقاز و اروپا دنبال می‌شود.از ظرفیت جغرافیایی تا افزایش سهم ایران از ترانزیت منطقه‌ایتوسعه کریدور شمال–جنوب و تقویت همکاری‌های حمل‌ونقلی با قزاقستان، علاوه بر افزایش امکان جابه‌جایی کالا، می‌تواند زمینه گسترش فعالیت‌های لجستیکی، افزایش تقاضا برای خدمات حمل‌ونقل و تقویت نقش ایران در زنجیره تأمین منطقه‌ای را فراهم کند.
با این حال، بهره‌برداری اقتصادی از این ظرفیت‌ها تنها به موقعیت جغرافیایی کشور وابسته نیست و عواملی مانند هزینه حمل، زمان عبور کالا، هماهنگی تعرفه‌ها، تشریفات گمرکی و تکمیل زیرساخت‌های مرزی نیز در انتخاب مسیر از سوی صاحبان کالا تعیین‌کننده‌اند.بر این اساس، نهایی شدن نقشه‌راه همکاری ایران و قزاقستان و اجرای توافقات مربوط به کریدورهای ترانزیتی، گام‌هایی برای تبدیل ظرفیت‌های موجود به جریان پایدار حمل‌ونقل کالا به شمار می‌روند.
در صورت رفع موانع و هماهنگی مؤثر میان کشورهای مسیر، شاخه شرقی کریدور شمال–جنوب و اتصالات ریلی ایران می‌توانند در تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری منطقه و تقویت ارتباط میان آسیای مرکزی، بنادر جنوبی ایران و بازارهای بین‌المللی نقش‌آفرین باشند. انتهای پیام/
منبع: خبرگزرای برنا
