باشگاه خبرنگاران جوان- حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در آیین اختتامیه کنفرانس بین‌المللی «فقه و حقوق حکمرانی جنگ» که در مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه برگزار شد، با تأکید بر ضرورت ابتنای حکمرانی جنگ بر منظومه قرآن کریم اظهار داشت: از قرآن کریم می‌توان دو اصل بنیادین شامل «اصالت صلح» و «اصالت جهاد» را استخراج کرد که هیچ‌گونه تعارضی میان آن‌ها وجود ندارد و هر یک در جایگاه ویژه خود معنا و کارکرد پیدا می‌کنند.
اصالت صلح و هوشیاری در برابر فریب دشمن وی با استناد به آیه ۶۱ سوره مبارکه «انفال» (وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ) تصریح کرد: بر مبنای این آیه صریح، هرگاه طرف مقابل تمایل به صلح و مسالمت نشان دهد، باید آن را پذیرفت؛ مشروط بر آنکه هوشیاری و آمادگی کامل در برابر احتمال فریبکاری یا سوءاستفاده دشمن برای تجدید قوا و تدارک حمله حفظ شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اینکه جنگ در اسلام صرفاً در موقعیت‌های خاص و با رعایت ضوابط مشخص تشریع شده است، افزود: اصل اولیه در مناسبات، به‌ویژه میان مؤمنان، صلح و انسجام است. قرآن کریم در آیه نخست سوره «انفال» مؤمنان را به اصلاح ذات‌البین و اطاعت از خدا و رسول (ص) فراخوانده و در آیه ۲۰۸ سوره «بقره» نیز ورود همگانی به وادی سلم و صلح را خواستار شده و از پیروی از گام‌های شیطان برحذر داشته است.
پرهیز از طرد نیروها بر اثر اختلاف دیدگاه خسروپناه دامن زدن به تفرقه را آفت جامعه اسلامی دانست و هشدار داد: مؤمنان نباید اجازه دهند اختلاف دیدگاه‌ها به خصومت و تخریب متقابل کشیده شود. رفتاری که بر اساس آن مجاهدانی با سال‌ها پیشینه مبارزه و خدمت صرفاً به‌خاطر یک اختلاف‌نظر به‌طور کامل طرد شوند، خلاف اخلاق دینی و اصل وحدت است. همان‌طور که مرغوبیت ریشه یک درخت از میوه آن شناخته می‌شود، رفتار آدمی نیز نشانه فضایل درونی اوست و نباید پیوندهای برادرانه قربانی کینه‌توزی شود.
وی با طرح اصل دوم یعنی «اصالت جهاد» خاطرنشان کرد: پاسخ به این پرسش که آیا اصل بر صلح است یا جنگ، این است که اصل بر صلح بوده اما جهاد جریانی دائمی در تمام ساحت‌های حیات ایمانی است و منحصر به مواجهه نظامی نمی‌شود. استاد حوزه و دانشگاه با استشهاد به آیه ۵۲ سوره «فرقان» (فَلَا تُطِعِ الْکَافِرِینَ وَجَاهِدْهُمْ بِهِ جِهَادًا کَبِیرًا) افزود: دستور الهی به پیامبر اکرم (ص) برای تحقق «جهاد کبیر» به وسیله قرآن، گواه روشنی است که جهاد می‌تواند در ابعاد تبیین و روشنگری محقق شود.
همچنین بر پایه آیه ۶۹ سوره «عنکبوت» (وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا) مجاهدت پیوسته در راه خدا زمینه‌ساز هدایت الهی است. این تلاش مداوم با بذل جان، مال، زبان، دانش و سایر ظرفیت‌ها صورت می‌گیرد و مصادیقی چون جهاد علمی، جهاد اقتصادی و جهاد تبیین را پوشش می‌دهد؛ بنابراین حتی در غیاب نبرد مسلحانه، اصل جهاد در این عرصه‌ها تعطیل‌بردار نیست.
وی با اشاره به آیاتی همچون آیه ۸۸ سوره «توبه»، آیه ۷۸ سوره «حج» و آیات ۹۵ و ۹۶ سوره «نساء» یادآور شد: قرآن کریم برای مجاهدانی که جان و مال خویش را در راه حق در طبق اخلاص می‌گذارند درجات و پاداش برتر قائل شده، اما شرط محوری برخورداری از این منزلت، استمرار و اخلاص است. از سویی طبق آیه ۶ سوره «عنکبوت» هر کس جهاد کند سودش به خود او برمی‌گردد و منتی بر خداوند نیست.
صبر و استقامت؛ ارکان حکمرانی جهادی حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه با تفکیک میان «حکومت‌داری» و «حکمرانی» تصریح کرد: حکمرانی یک زنجیره منسجم شامل سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، راهبری و نظارت است که تمامی این مراحل باید رنگ و بوی جهادی، صبوری و پایمردی داشته باشد. همان‌طور که رهبر شهید بر هدایتگری به شیوه قرارگاهی تأکید داشتند، در عرصه اجرا و ارزیابی نیز نباید با تأخیر در حصول نتیجه مطلوب، دست از جهاد و پایداری کشید.
وی با بازخوانی عبرت‌های صدر اسلام و انحراف برخی از همراهان پیامبر (ص) و اصحاب جمل، آیه ۵۴ سوره «مائده» (یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ…) را تبیین کرد و گفت: ارتداد قرآنی در این آیه تفاوتی مبنایی با ارتداد فقهی دارد و به معنای زاویه گرفتن از خط جهاد و مدار ولایت است؛ چه‌بسا فردی فرایض دینی را به‌جا آورد و مسجد بنا کند اما در مسیر ولایت نباشد. سنت الهی بر این است که اگر جمعی از این مسیر عدول کنند، خداوند مؤمنانی دیگر را که اهل نصرت، عزت در برابر کفر و غیرت جهادی هستند جایگزین خواهد کرد.
رعایت حدود شرعی حتی در اوج مقابله با دشمن دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی رعایت حدود الهی را شرط اساسی هر مجاهدتی دانست و با قرائت آیه ۱۹۰ سوره مبارکه «بقره» اظهار داشت: خداوند متعال نبرد در راه حق را مجاز شمرده اما از تعدی و تجاوز نهی فرموده است. حتی اگر جبهه دشمن دست به تجاوز و نقض حدود بزند، پاسخ جامعه اسلامی باید در دایره احکام و موازین شرعی و بدون تخطی از خطوط قرمز دینی صورت پذیرد.
تصمیم‌گیری در جنگ، صلح و مذاکره در صلاحیت انحصاری ولایت‌فقیه حجت الاسلام والمسلمین خسروپناه با یادآوری سیره تاریخی اسلام از جمله صلح حدیبیه، خواستار به‌کارگیری عنوان جامع «فقه و حقوق حکمرانی جهاد» در متون علمی شد و افزود: از حیث فقهی، اقدام علیه کشورهایی که پایگاه‌های نظامی خود را در اختیار تهاجم علیه مسلمانان قرار داده یا پشتیبانی مؤثر نظامی کرده‌اند، قابل طرح و بررسی است؛ اما تمام این پژوهش‌ها باید در بستر حکمرانی دینی و ولایی فهم شود.
وی با تأکید بر اینکه جهاد ساختاری اجتماعی و ولایی دارد، خاطرنشان کرد: تصمیم‌گیری درباره مسائلی نظیر جنگ، اعلام آتش‌بس یا آغاز مذاکره، بر اساس عقل جمعی، سلامت حواس و مزاج، اخذ نظرات کارشناسان، تدبیر فقهی و در نهایت با اذن و حکم نهایی ولی‌فقیه اتخاذ می‌شود.
ما خود را سرباز رهبر معظم انقلاب می‌دانیم و همگان موظفند در مقام عمل، فارغ از بررسی‌های نظری، کاملاً ذیل تصمیم و فرمان ولی امر مسلمین حرکت کنند جهاد آخرین مرحله مواجهه با دشمن است رئیس کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح نیز با تأکید بر اینکه جهاد آخرین راهکار در رویارویی با رفتار خصمانه است، گفت: احکام دفاعی باید بازدارندگی عینی ایجاد کند و تمامی تصمیمات عرصه جنگ نیز باید بر پایه مبانی مستحکم علمی و فقهی بنا شود.
سردار سرتیپ پاسدار سیدمحمد باقرزاده با بازخوانی پیشینه مبارزات ملت ایران از خرداد ۱۳۴۲ و با تکیه بر فرهنگ عاشورا اظهار داشت: در بزنگاه‌های مواجهه با جنگ، باید حقیقت اندیشه‌ها آشکار شود تا مشخص گردد چه کسانی صادقانه از اسلام، پیامبر اعظم (ص) و ائمه اطهار (ع) دفاع می‌کنند. وی با تأکید بر پیوند ناگسستنی میدان نبرد با پشتوانه‌های معرفتی تصریح کرد: ساختار حکمرانی باید به‌گونه‌ای ریل‌گذاری شود که تمامی تصمیمات و احکام مرتبط با جنگ، متکی بر مبانی فقهی و نظریات متقن علمی باشد؛
زیرا مجاهدان در عرصه عملیاتی به این عقبه فکری نیاز دارند و جهاد اسلامی بر پایه‌های محکم علمی و دینی استوار است. باقرزاده ضمن قدردانی از اهتمام بنیاد حیات طیبه در سامان‌دهی این مباحث، بر ضرورت استمرار و گسترده‌تر شدن چنین اقداماتی تأکید کرد و یادآور شد: صف‌بندی میان حق و باطل همواره برقرار بوده و بخش عمده‌ای از فشارهای وارده بر مؤمنان، ناشی از حقیقت همین رویارویی است.
رئیس کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح با تشریح رویکرد فقه اسلامی در مواجهه با تعدیات خصمانه بیان کرد: پاسخ به آزارها با مراحل خفیف‌تر مانند اعراض و قطع مراودات آغاز می‌شود و جهاد، آخرین تدبیر در این منظومه است. بازدارندگی و اقدامات دفاعی باید به‌گونه‌ای باشد که انگیزه تکرار تجاوز از دشمن سلب شود. وی با اشاره به نگرش تمدنی امام خمینی (ره) درباره جایگاه جهاد در صیانت از کلیت نظام اسلامی و بسط عدالت افزود: سرکوب ظلم مانند اطفای حریق است؛ اگر منزلی دچار آتش‌سوزی شود و اقدام فوری صورت نگیرد، آتش به خانه‌های مجاور سرایت می‌کند.
بر این مبنا، مهار تجاوزگری در مبدأ، ضرورت پیشگیری از فراگیری خسارت‌هاست. سردار باقرزاده در پایان بر ضرورت تبیین دقیق گفتمان مقاومت برای افکار عمومی تأکید کرد. شکست راهبردی دشمن در تهاجم اخیر علیه جمهوری اسلامی عضو مجلس خبرگان رهبری نیز با تبیین دکترین «جهاد تمدنی» به عنوان نظریه‌ای برای تولید مستمر قدرت ملی گفت: پایان دادن به سایه جنگ راهبردی جامع است و امنیت پایدار ملی نیز در گروی اقتصاد تاب‌آور، توان فناورانه و احقاق حقوق ملت ایران است.
آیت‌الله عباس کعبی با اشاره به شکست راهبردی دشمن در تهاجم اخیر علیه جمهوری اسلامی ایران، اظهار کرد: این مخاصمه تکالیف و حقوقی را متوجه ملت ایران می‌سازد که از جمله آن می‌توان به حق دفاع مشروع، تنبیه متجاوز، جبران خسارت‌های جنگی و محاکمه جنایتکاران اشاره کرد. وی با تأکید بر حق انتقام سخت ملی، بین‌المللی و فقهی در فرهنگ دینی تصریح کرد: مجازات قطعی ترامپ، نتانیاهو و سایر جنایتکاران جنگی مطمح نظر بوده و هرگز از این حق قانونی و شرعی دست نخواهیم کشید؛ مذاکره نیز باید به تضمین قطعی پایان تجاوز و ممانعت از تکرار آن منجر شود.
عضو مجلس خبرگان رهبری با طرح نظریه «جهاد تمدنی» به عنوان راهکاری برای پایان‌بخشی پایدار به سایه جنگ، مؤلفه‌های چهارگانه آن را شامل تولید مستمر قدرت در تمامی ابعاد، به‌کارگیری قدرت در مسیر اهداف متعالی اسلام، رویارویی با طاغوت و تجاوز، و استمرار جهاد تحت هدایت ولی‌فقیه برشمرد. کعبی با تأکید بر اینکه امنیت پایدار ملی با اقتصاد تاب‌آور و توان فناورانه محقق می‌شود، خاطرنشان کرد: توسعه فناوری‌های بومی، تقویت تولید داخلی، صیانت از معیشت مردم و پیگیری جهاد حقوقی و دیپلماسی جهت مستندسازی جنایات دشمن و محکومیت آن، از ملزومات صیانت از کیان نظام اسلامی است.
منبع:روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
