پزشکی قانونی به‌عنوان یکی از نهاد‌های تخصصی و اثرگذار در نظام قضایی و سلامت جامعه، نقش مهمی در پاسخگویی به نیاز‌های مردم، کمک به کشف حقیقت و ارائه نظرات کارشناسی در پرونده‌های قضایی ایفا می‌کند. از بررسی علت فوت و تعیین هویت افراد گرفته تا انجام آزمایش‌های تخصصی، بررسی صدمات جسمانی، رسیدگی به پرونده‌های مرتبط با حوادث و ارائه خدمات کارشناسی در حوزه‌های مختلف، بخش قابل توجهی از خدمات این سازمان با زندگی و حقوق شهروندان ارتباط مستقیم دارد.
با توجه به گستردگی مأموریت‌های پزشکی قانونی و افزایش نیاز به خدمات تخصصی، برخورداری از آزمایشگاه‌های مجهز، تجهیزات پیشرفته و فناوری‌های نوین، ضرورتی انکارناپذیر برای ارتقای کیفیت و دقت کارشناسی، تسریع در پاسخگویی به مراجعان و کاهش زمان رسیدگی به پرونده‌هاست. توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی علاوه بر افزایش ظرفیت ارائه خدمات، می‌تواند زمینه‌ساز کاهش هزینه‌ها، افزایش اطمینان به نتایج کارشناسی و ارتقای رضایتمندی مردم شود.
در همین راستا، در گفت‌و‌گو با منصور فیروزبخت، مدیرکل پزشکی قانونی استان اصفهان به بررسی مهمترین خدمات سازمان پزشکی قانونی، چالش‌های موجود در مسیر ارائه خدمات، وضعیت تجهیزات آزمایشگاهی و ضرورت تأمین و نوسازی امکانات تخصصی برای پاسخگویی مطلوب‌تر به مطالبات مردم و نیاز‌های دستگاه قضایی پرداختیم.
نیروهای پزشکی قانونی با ایثارگری و پذیرش بارکاری فراتر از استاندارد‌های سازمانی خدمت‌رسانی می‌کنند میزان: آیا مجموعه پزشکی قانونی استان اصفهان از نظر ساختمان یا تجهیزات در وضعیت مطلوب قرار دارد؟ فیروزبخت: سازمان پزشکی قانونی کشور به‌عنوان بازوی علمی، کارشناسی و تخصصی دستگاه قضا، با پرونده‌هایی روبه‌روست که مستقیماً با جان، مال، عرض و احقاق حقوق عامه پیوند خورده است.
با این وجود، در حوزه نیروی انسانی به دلیل صعوبت بسیار بالای کار، مواجهه روزمره با صحنه‌های دلخراش و بار روانی حاصل از تالمات بازماندگان، و از سوی دیگر عدم تناسب دریافتی پزشکان قانونی با تعرفه‌ها و نظام پرداخت بخش درمان، با چالش جذب و ماندگاری پزشکان و کارشناسان روبه‌رو هستیم. در حال حاضر، همکاران خدوم ما با ایثارگری و پذیرش بارکاری به‌مراتب فراتر از استاندارد‌های سازمانی خدمت‌رسانی می‌کنند تا اطاله دادرسی ایجاد نشده و پاسخ‌دهی به پرونده‌ها با بالاترین سرعت انجام پذیرد.
در بخش ابنیه و زیرساخت‌های فیزیکی، هرچند افتتاح پروژه شاخص و راهبردی «مرکز آموزشی، تشخیصی و آزمایشگاهی پزشکی قانونی استان اصفهان (ساختمان وعده صادق)» و توسعه ساختمان‌های ملکی در برخی شهرستان‌ها گشایش بزرگی به همراه داشته است، اما همچنان در شماری از شهرستان‌های استان به‌ویژه مناطق کم‌برخوردار، نیازمند بهسازی فضاها، احداث مراکز استاندارد معاینات بالینی و سالن‌های تشریح ایمن و مجهز هستیم تا مراجعان در کمال آرامش، تکریم و در فضایی در شأن مردم شریف خدمات دریافت کنند.
تکیه بر خودباوری و توان شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی در حوزه تجهیزات و فناوری نیز بخش عمده دستگاه‌های ژنتیک، سم‌شناسی و آسیب‌شناسی در زمره ابزار‌های فوق‌پیشرفته (High-Tech) قرار دارند. علیرغم تحریم‌های ظالمانه و محدودیت‌های اعتباری، با تکیه بر خودباوری و توان شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی گام‌های ارزنده‌ای برداشته شده است؛ اما استمرار پایدار این خدمات و کاهش زمان پاسخ‌دهی آزمایشگاهی، مستلزم تأمین پیوسته کیت‌های تخصصی، قطعات یدکی و نوسازی مداوم ناوگان آزمایشگاهی با حمایت‌های ویژه بودجه‌ای در سطوح استانی و ملی است.
اقدامات جدید در پزشکی قانونی اصفهان میزان: درباره اقدامات بدیع و جدیدی که توسط پزشکی قانونی ارائه می‌شود، توضیح دهید؟ فیروزبخت: الکترونیکی‌سازی جامع فرایند‌های قضایی: حذف کامل گردش فیزیکی مکاتبات و ارسال برخط و رمزگذاری‌شده نظریات کارشناسی، سوابق بالینی و گواهی‌ها به شعب دادسرا‌ها و محاکم دادگستری که به پیشگیری مطلق از جعل اسناد، ارتقای سلامت نظام اداری، تسریع چشمگیر دادرسی و حفظ کامل حریم خصوصی مراجعان منجر شده است.
ارتقای سامانه جامع معاینات بالینی و تخصصی: مکانیزه‌شدن کلیه فرایند‌های پذیرش، ثبت شرح‌حال، کارشناسی و صدور گواهی‌ها به‌صورت یکپارچه در سراسر استان. تبادل الکترونیک اسناد بالینی با مراکز درمانی: برقراری ارتباط سیستمی با بیمارستان‌های استان جهت دسترسی سریع به پرونده‌های بستری مراجعین پزشکی قانونی، که ضمن حفظ امنیت پرونده‌ها، رفت‌وآمد غیرضروری شهروندان میان مراجع درمانی و پزشکی قانونی را کاملاً حذف نموده است.
بومی‌سازی کیت‌ها و فرآورده‌های تشخیصی: بهره‌گیری گسترده از کیت‌های بومی استخراج و تعیین هویت ژنتیکی (STR) که توسط نخبگان مرکز تحقیقات سازمان پزشکی قانونی به مرحله تولید انبوه رسیده و وابستگی تاریخی کشور به شرکت‌های اروپایی و آمریکایی را بی‌اثر کرده است. استان‌های معین برای اصفهان در مواقع بروز بحران میزان: در مواقع بحران، استان معین برای اصفهان انتخاب شده است؟
فیروزبخت: بله، استان اصفهان به لحاظ موقعیت استراتژیک در فلات مرکزی ایران، قطب راه‌های مواصلاتی کشور و گستردگی پهنه صنعتی، علاوه بر پاسخگویی به نیاز‌های داخلی، همواره به عنوان استان معینِ منطقه مرکزی و استان‌های همجوار در زمان وقوع بحران‌ها و حوادث دسته‌جمعی عمل می‌کند. ظرفیت‌های فعلی سازمان در استان اصفهان تا حد زیادی پاسخگوی شرایط است، با این حال استان‌های قم، مرکزی، لرستان، چهارمحال و بختیاری، یزد، فارس و کهکیلویه و بویراحمد به عنوان استان معین برای استان اصفهان در مواقع بحران پیش بینی شده است.
واحدهای آزمایشگاهی پزشکی قانونی اصفهان؛مجهزترین و معتبرترین قطب‌های آزمایشگاهی در مرکز کشور میزان: چند ازمایشگاه تخصصی در پزشکی قانونی استان اصفهان مشغول به خدمت رسانی به مردم هستند؟ فیروزبخت: واحد آزمایشگاهی پزشکی قانونی استان اصفهان یکی از مجهزترین و معتبرترین قطب‌های آزمایشگاهی پزشکی قانونی در مرکز کشور است. ما چهار آزمایشگاه تخصصی و فعال داریم: ۱.
آزمایشگاه سم‌شناسی قانونی: مجهز به پیشرفته‌ترین فناوری‌های کروماتوگرافی (از جمله GC-MS و HPLC) با توانایی شناسایی و آنالیز دقیق انواع داروها، سموم مهلک، آلاینده‌ها، قرص برنج (فسفید آلومینیوم)، گاز مونوکسیدکربن و مواد مخدر و روان‌گردان‌های سنتی و صنعتی نوظهور حتی در مقادیر بسیار ناچیز (در سطح میکروگرم). ۲. آزمایشگاه آسیب‌شناسی (پاتولوژی) قانونی: بررسی هیستوپاتولوژی و میکروسکوپی بافت‌های انسانیِ ارسالی از تالار‌های تشریح به منظور کشف سکته‌های قلبی، ترومبوزها، تغییرات بافتی ناشی از بیماری‌های زمینه‌ای و تعیین دقیق علت فوت در موارد مبهم. ۳.
آزمایشگاه سرولوژی قانونی: بررسی و شناسایی دقیق مایعات، لکه‌ها و ترشحات بیولوژیک صحنه جرم (مانند خون، بزاق و اسپرم) با رویکرد اثبات علمی انتساب جرایم. ۴. آزمایشگاه تخصصی ژنتیک قانونی (DNA): قطب منطقه‌ای برای استخراج DNA، تعیین پروفایل ژنتیکی از سخت‌ترین و تخریب‌شده‌ترین نمونه‌ها (استخوان، دندان، مو و بافت‌های فاسدشده)، بررسی ابوت در موارد ارجاعی از طرف مراجع قضائی و ثبت یافته‌ها در بانک ملی اطلاعات ژنتیک ایران. کارشناسان پزشکی قانونی سنگرداران بی‌ادعا میزان: مهمترین واقعه یا حادثه مهمی که طی یک سال اخیر در آن خدمات رسانی کردید، شامل چه مواردی بوده است؟
فیروزبخت: کارشناسان پزشکی قانونی سنگرداران بی‌ادعایی هستند که حضور مؤثرشان در سخت‌ترین، دلخراش‌ترین و پیچیده‌ترین بحران‌های کشور به ثمر می‌نشیند.
طی یک سال گذشته علاوه بر حوادث تلخ جاده‌ای زنجیره‌ای و سوانح صنعتی ناشی از کار، تیم‌های تخصصی و واکنش سریع استان در پرونده‌های ویژه و تاریخی مأموریت‌های خطیری را با موفقیت پشت سر گذاشتند: تعیین هویت و معاینه متوفیان و شهدای حوادث دی ماه وجنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان: تیم‌های تشریح و آزمایشگاه ژنتیک استان با تلاشی جهادی و به‌کارگیری فناوری‌های دقیق ژنتیکی، فرآیند دشوار تفکیک، احراز هویت علمی و تحویل همراه با تکریم پیکر‌های مطهر به خانواده‌های چشم‌انتظار را در کمترین زمان ممکن به انجام رساندند.
پایش و رسیدگی به آسیب‌دیدگان و مصدومان حوادث دی‌ماه سال گذشته و جنگ رمضان و ۱۲ روزه: با استقرار تیم‌های ویژه، معاینات دقیق بالینی، حفظ بی‌طرفی کامل، رعایت موازین شرعی و محرمانگی انجام و نظریات کارشناسی به‌موقع تحویل مراجع قضایی شد. پزشکی قانونی اصفهان اصفهان از پیشگامان استخراج، ثبت و بارگذاری پروفایل‌ها در بانک ملی اطلاعات ژنتیک ایران میزان: وضعیت بانک ژنتیک مجرمان خطرناک و مشاغل حساس در استان اصفهان به چه صورت است؟
فیروزبخت: بانک ملی اطلاعات ژنتیک ایران یکی از افتخارات علمی کشور است و استان اصفهان از پیشگامان استخراج، ثبت و بارگذاری پروفایل‌ها در این بانک به شمار می‌رود. مجرمان سابقه‌دار و خطرناک: با هماهنگی دقیق با اداره‌کل زندان‌ها، پلیس آگاهی و مراجع قضایی، نمونه‌گیری خون از مجرمان خشن (سرقت‌های مسلحانه، پرونده‌های تجاوز به عنف، نزاع‌های مسلحانه و جرائم سریالی) به صورت نظام‌مند انجام و پروفایل DNA آنها استخراج و ثبت می‌شود.
ثمره این اقدام، کشف علمی جرائم زنجیره‌ای، شناسایی مجرمان از روی یک قطره خون یا تار مو در صحنه جرم و در نهایت بازدارندگی فوق‌العاده از تکرار جرم است. مشاغل سخت و پرخطر: به منظور پیشگیری از بلاتکلیفی هویت در سوانح و بحران‌ها، نمونه‌گیری و استخراج پروفایل ژنتیکی مشاغل پرخطر مانند خلبانان، آتش‌نشانان، نیروهای امداد و نجات، پرسنل نظامی و انتظامی در خطوط مقدم عملیاتی انجام شده یا در حال تکمیل است تا در صورت بروز هرگونه سانحه ناگوار هوایی یا حریق، احراز هویت بدون کمترین چالش و به صورت فوری انجام گیرد.
نقش بسیار تعیین‌کننده کمیسیون‌های تخصصی پزشکی قانونی نکته‌ای که شایسته است به آن اشاره شود، نقش بسیار تعیین‌کننده کمیسیون‌های تخصصی پزشکی قانونی به‌عنوان مرجع عالی کارشناسی است. بخش قابل‌توجهی از پیچیده‌ترین پرونده‌های قصور پزشکی، تعیین علت قطعی فوت در پرونده‌های اختلافی و ارزیابی صدمات خاص، در این کمیسیون‌ها با حضور پزشکان معتمد، متخصصان رشته‌های گوناگون دانشگاهی و کارشناسان باتجربه سازمان بررسی و قضاوت می‌شود.
این سازوکار ضامن صدور آرای عادلانه در محاکم دادگستری، صیانت از حقوق متقابل بیماران و کادر درمان، و تقویت سرمایه اعتماد عمومی به نظام سلامت و قضاوت کشور است. انتهای پیام/
منبع: خبرگزاری میزان
