اصفهان-یک اسطوره‌شناس گفت: صنایع دستی ایران برای بقا به تحول بنیادین، به‌روزرسانی زیبایی‌شناسی و شبکه‌سازی با اقتصاد، بازاریابی و دیگر صنایع خلاق نیاز دارد.
به گزارش خبرنگار، بهمن نامورمطلق شامگاه چهارشنبه در شب صنایع خلاق که با حضور هنرمندان صنایع دستی استان اصفهان در پایگاه جهانی کاخ‌موزه چهلستون برگزار شد، خلاقیت را از یک توانایی فردی فراتر دانست و آن را عاملی تعیین‌کننده در حل مسائل جامعه، پویایی فرهنگ‌ها و رقابت اقتصادی معرفی کرد.
وی با اشاره به جایگاه تاریخی و فرهنگی اصفهان اظهار کرد: خلاقیت همواره بخشی از توانایی انسان بوده است، اما در جهان امروز، دیگر نمی‌توان آن را صرفاً ویژگی فردی دانست؛ خلاقیت به پارادایمی فراگیر تبدیل شده که همه عرصه‌های زندگی، از اقتصاد و سیاست تا فرهنگ و آموزش، را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
این اسطوره‌شناس با بیان اینکه توانایی حل مسئله یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های خلاقیت است، افزود: فرد خلاق می‌تواند مسائل خود را حل کند و جامعه خلاق نیز برای مشکلاتش راه‌حل می‌یابد. اگر مسائل یک جامعه انباشته می‌شوند و به بن‌بست می‌رسند، باید در ظرفیت‌های خلاقانه آن جامعه و چگونگی پرورش این توانایی بازنگری کرد.
تقلید از گذشته و الگوهای وارداتی، جای خلاقیت بومی را نمی‌گیرد
نامورمطلق با انتقاد از تداوم الگوهای تکراری در عرصه‌های مختلف، یکی از موانع شکل‌گیری خلاقیت را ناتوانی در عبور از راه‌حل‌های تثبیت‌شده دانست و تصریح کرد: آنچه در گذشته پاسخ‌گو بوده، الزاماً امروز نیز کارآمد نیست و راهکاری که در کشوری دیگر نتیجه داده است، لزوماً در جامعه ما همان کارکرد را ندارد.
وی با تأکید بر ضرورت بازآفرینی الگوهای داخلی و خارجی متناسب با شرایط فرهنگی و اجتماعی ایران ادامه داد: استفاده از تجربه‌های گذشته یا دستاوردهای دیگر جوامع، زمانی می‌تواند به خلاقیت منجر شود که این تجربه‌ها را از آن خود کنیم و متناسب با نیازها و ویژگی‌های جامعه‌مان تغییر دهیم؛ نه اینکه صرفاً به تکرار آنها بسنده کنیم.
این اسطوره‌شناس، پرورش خلاقیت را نیازمند اصلاح رویکردهای آموزشی و تقویت امکان نقد دانست و گفت: برای تربیت انسان‌های خلاق باید از مدرسه و دانشگاه آغاز کرد و فضایی فراهم آورد که در آن پرسشگری، نقد و تخیل فعال امکان رشد داشته باشد.
وی با اشاره به نقش تخیل در شکل‌گیری اندیشه‌های نو افزود: تخیل فعال یکی از سرچشمه‌های خلاقیت است و تعطیل شدن آن، جامعه را به سمت تقلید و تکرار سوق می‌دهد. بدون تقویت قدرت تصور و امکان نقد، نمی‌توان انتظار داشت نسل‌های آینده راه‌حل‌های تازه‌ای برای مسائل پیش روی خود ارائه کنند.
صنایع دستی بدون تحول در طراحی و شناخت بازار، مزیت رقابتی خود را از دست می‌دهد
نامورمطلق با پیوند دادن ضرورت خلاقیت به آینده صنایع دستی کشور، به تغییر ذائقه مصرف‌کنندگان و تحولات بازارهای جهانی اشاره کرد و گفت: صنایع دستی برای حفظ جایگاه خود باید با نیازهای امروز جامعه و بازارهای هدف ارتباط برقرار کند. صرف برخورداری از سابقه تاریخی و کیفیت هنری، برای تضمین فروش و تداوم حضور در بازارهای رقابتی کافی نیست.
وی با اشاره به تجربه بررسی وضعیت فروش فرش ایران در بازارهای اروپایی بیان کرد: در دوره مسئولیت وی در معاونت صنایع دستی، در جریان بازدید از بازار اتریش، این پرسش مطرح شد که چرا با وجود کیفیت فرش ایرانی، استقبال از آن کاهش یافته، در حالی که برخی فرش‌های ساده‌تر از بازار بهتری برخوردارند.
این اسطوره‌شناس با نقل توضیحات یکی از فروشندگان باسابقه فرش در آن بازار افزود: از جمله دلایل مطرح‌شده، تناسب نداشتن طرح‌های شلوغ و رنگ‌بندی برخی فرش‌های ایرانی با ابعاد کوچک‌تر خانه‌های امروزی بود؛ در مقابل، طرح‌های ساده‌تر و رنگ‌های سردتر، متناسب‌تر با فضای محدود خانه‌ها ارزیابی می‌شدند.
وی تأکید کرد: این تجربه نشان می‌دهد که تولیدکننده صنایع دستی باید تغییرات سبک زندگی، نیازهای مصرف‌کننده و تحولات زیبایی‌شناختی بازار را بشناسد. به‌روز شدن به معنای کنار گذاشتن هویت و اصالت هنر ایرانی نیست، بلکه به معنای یافتن راه‌هایی برای عرضه دوباره این ظرفیت‌ها در قالب‌هایی متناسب با نیازهای امروز است.
نامورمطلق با بیان اینکه استمرار شیوه‌های گذشته بدون توجه به تحولات بازار می‌تواند توان رقابتی صنایع دستی را تضعیف کند، افزود: حفظ سنت باید با امکان تحول همراه باشد؛ زیرا تداوم یک هنر زمانی تضمین می‌شود که بتواند ضمن حفظ هویت خود، با شرایط جدید ارتباط برقرار کند.
پیوند صنایع دستی با فناوری، هنر و اقتصاد؛ مسیر خلق محصولات تازه
وی یکی از ظرفیت‌های مهم خلاقیت در صنایع دستی را ترکیب دانش‌ها، مهارت‌ها و رشته‌های متفاوت دانست و گفت: خلاقیت در بسیاری از موارد از پیوند حوزه‌هایی شکل می‌گیرد که پیش‌تر جدا از یکدیگر فعالیت می‌کرده‌اند. ارتباط میان هنرهای مختلف و تعامل آنها با علوم و حوزه‌های اقتصادی می‌تواند زمینه خلق محصولات و ارزش‌های تازه را فراهم کند.
این اسطوره‌شناس با اشاره به نمونه‌ای از ترکیب خاتم‌کاری و جواهرسازی توضیح داد: در یکی از تجربه‌های مطرح‌شده در دوره مسئولیت وی در معاونت صنایع دستی، ایده پیوند خاتم با جواهرات و استفاده از مواد و ارزش‌های متفاوت در تولید زیورآلات، به خلق محصولی متفاوت از کاربردهای متداول خاتم انجامید؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد تغییر در ترکیب مواد، شیوه طراحی و نوع کاربرد می‌تواند افق‌های تازه‌ای پیش روی یک هنر سنتی قرار دهد.
وی افزود: نوآوری به معنای متوقف کردن شیوه‌های اصیل یا کنار گذاشتن تولیدات سنتی نیست، بلکه می‌تواند در کنار تداوم آنها، مسیرهای جدیدی برای کاربرد، عرضه و ارزش‌آفرینی ایجاد کند.
نامورمطلق با تأکید بر ضرورت تعامل صنایع دستی با سایر بخش‌های اقتصادی و فرهنگی خاطرنشان کرد: صنایع دستی نباید به‌صورت جزیره‌ای فعالیت کند. این حوزه برای توسعه بازار و افزایش قدرت رقابت، به ارتباط مؤثر با بازاریابی، معرفی محصولات، طراحی، سینما و دیگر ظرفیت‌های صنایع خلاق نیاز دارد.
این اسطوره‌شناس، شبکه‌سازی را یکی از مسیرهای مهم عبور صنایع دستی از وضعیت کنونی دانست و گفت: شبکه‌سازی باید در دو سطح دنبال شود؛ نخست، در میان رشته‌ها و فعالان خود صنایع دستی و دوم، در پیوند با حوزه‌های بیرونی که می‌توانند به توسعه بازار، بازاریابی و معرفی مؤثر محصولات کمک کنند.
وی با تأکید بر اینکه تعامل میان فعالان صنایع دستی باید از سطح حضور در نشست‌ها فراتر برود، افزود: گفت‌وگوی واقعی زمانی شکل می‌گیرد که رشته‌های مختلف با ذهنی گشوده، بدون موضع‌گیری‌های از پیش تعیین‌شده و با آمادگی برای شنیدن دیدگاه‌های متفاوت در کنار یکدیگر قرار گیرند.
نامورمطلق ادامه داد: وقتی حوزه‌های مختلف امکان گفت‌وگو و همکاری پیدا می‌کنند، زمینه شکل‌گیری ایده‌های ترکیبی و راه‌حل‌های تازه فراهم می‌شود. همین ارتباط می‌تواند صنایع دستی را به ظرفیت‌های بازاریابی، معرفی و توسعه اقتصادی متصل کند و امکان حضور مؤثرتر آن را در بازارهای داخلی و بین‌المللی افزایش دهد.
وی با اشاره به جایگاه صنایع دستی در میان صنایع خلاق، بر ضرورت توجه جدی‌تر به اقتصاد این حوزه تأکید کرد و گفت: توسعه صنایع دستی صرفاً با حمایت‌های محدود یا تکیه بر پیشینه تاریخی آن محقق نمی‌شود؛ این حوزه به رویکردی خلاقانه در سیاست‌گذاری، آموزش، تولید، عرضه و ارتباط با بازارهای جهانی نیاز دارد.
این اسطوره‌شناس در پایان تأکید کرد: صنایع دستی ایران در نقطه‌ای حساس قرار گرفته است؛ نقطه‌ای که در آن تحول جدی، به‌روزرسانی و شبکه‌سازی می‌تواند به تداوم و تقویت این حوزه کمک کند، اما ادامه مسیرهای تکراری و بی‌توجهی به تغییرات، آینده آن را با مخاطره روبه‌رو خواهد کرد.
منبع: خبرگزرای مهر
