دنیای اقتصاد، اصفهان – خلاقیت چقدر می‌ارزد؟ پاسخ این پرسش را نه در تعداد ایده‌ها، نه در شمار غرفه‌ها و نه حتی در مبلغ حمایت‌های اعلام‌شده، بلکه باید در محصولی جست‌وجو کرد که به بازار می‌رسد، قراردادی که منعقد می‌شود و کسب‌وکاری که می‌تواند روی پای خود بایستد. رویداد ملی صنایع خلاق «مانوین» که از ۲۱ تا ۲۳ مهرماه در اصفهان برگزار شد، با ادعای پیوند دادن ایده، تولید و بازار، به یکی از مسائل مهم اقتصاد امروز ایران پرداخت؛ مسئله‌ای که در آن، ظرفیت کم نیست، اما تبدیل ظرفیت به درآمد پایدار همچنان محل پرسش است.
اقتصاد خلاق بر دارایی‌هایی تکیه دارد که وزن فیزیکی چندانی ندارند، اما می‌توانند ارزش اقتصادی قابل‌توجهی خلق کنند؛ از نرم‌افزار و محتوای دیجیتال تا طراحی، آموزش، صنایع‌دستی و خدمات مبتنی بر دانش. «اقتصاد بی‌وزن» البته به معنای اقتصادی بی‌هزینه نیست. توسعه محصول، دسترسی به فناوری، تأمین مالی، نیروی انسانی ماهر و پیدا کردن مشتری، همگی هزینه دارند؛ ضمن آنکه ایده، بدون سازوکار تولید و فروش، لزوماً به دارایی اقتصادی تبدیل نمی‌شود. اهمیت این حوزه در مقیاس جهانی نیز قابل‌چشم‌پوشی نیست.
برآورد یونسکو در سال ۲۰۲۲، سهم بخش‌های فرهنگی و خلاق را حدود ۳.۱ درصد تولید ناخالص داخلی جهان و ۶.۲ درصد اشتغال جهانی اعلام کرده است. همچنین، گزارش آنکتاد در سال ۲۰۲۴ از صادرات ۱.۴ تریلیون دلاری خدمات خلاق و ۷۱۳ میلیارد دلاری کالاهای خلاق در سال ۲۰۲۲ خبر می‌دهد. با این حال، برای اقتصاد خلاق ایران، هنوز برآورد جامع و به‌روزی که سهم این حوزه را به‌طور یکپارچه از تولید، اشتغال و صادرات نشان دهد، در دست نیست. شمار شرکت‌های دانش‌بنیان یا ارزش فروش محصولات آنها، به‌تنهایی جای چنین سنجشی را نمی‌گیرد. نمایش ظرفیت یا آزمون بازار؟
مانوین با حضور فعالانی از ۳۱ استان و در فضایی شامل ۸ هزار مترمربع نمایشگاه و هزار مترمربع فضای برگزاری رویداد، تلاش کرد مجموعه‌ای متنوع از کسب‌وکارها و حوزه‌های خلاق را کنار هم قرار دهد. این مقیاس، از ظرفیت گردهم‌آوردن بازیگران این حوزه حکایت دارد؛ اما به‌تنهایی نشان نمی‌دهد چه میزان ارتباط تجاری شکل گرفته یا چه تعداد از این ارتباط‌ها به فروش و همکاری پایدار منتهی خواهد شد.
در مراسم آغاز رویداد، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، میان «داشتن، تولیدکردن و فروختن» تمایز گذاشت و بر دسترسی به مشتری و سهم تولیدکننده از ارزش معامله تأکید کرد. عبدالحسن بهرامی، رئیس رویداد ملی صنایع خلاق مانوین، نیز بر عبور از حمایت‌های صرفاً پروژه‌محور و حرکت به سمت زنجیره ارزش تأکید داشت؛ رویکردی که در آن، فروش، قرارداد و سفارش کار باید معیار ارزیابی باشند، نه صرفاً تعداد بازدیدکنندگان و برنامه‌ها.
بر اساس اعلام برگزارکنندگان، سه خط اعتباری با مجموع ۳۵۰ میلیارد تومان، جدا از جوایز رویداد، برای حمایت از این حوزه در نظر گرفته شده است. چنین رقمی می‌تواند نشانه‌ای از توجه سیاست‌گذار به محدودیت تأمین مالی کسب‌وکارهای خلاق باشد؛ اما اختصاص اعتبار، با پرداخت کامل آن و اثرگذاری بر عملکرد بنگاه‌ها یکسان نیست. همان‌طور که مذاکره برای خرید تضمینی یا همکاری با مجموعه‌های بزرگ، تا پیش از تبدیل‌شدن به قرارداد و سفارش واقعی، نمی‌تواند دستاورد تجاری قطعی تلقی شود. اینجاست که پرسش اصلی مانوین شکل می‌گیرد: نتیجه‌گرا هستید یا عملکردگرا؟
اگر ملاک ارزیابی، تعداد برنامه‌ها، غرفه‌ها و حمایت‌های اعلام‌شده باشد، گزارش رویداد را می‌توان با پایان سه روز تنظیم کرد. اما اگر هدف، تقویت اقتصاد خلاق است، باید دید چه میزان فروش، قرارداد، سفارش کار و رشد بازار حاصل شده و این نتایج تا چه اندازه ادامه پیدا می‌کنند. موانع بیرون از غرفه‌ها گفت‌وگو با چند فعال حاضر در رویداد، بخشی از موانع پیش روی این کسب‌وکارها را نشان می‌دهد؛ موانعی که الزاماً با برگزاری نمایشگاه برطرف نمی‌شوند. یکی از فعالان حوزه تأمین مالی جمعی، دشواری و هزینه بالای ضمانت‌ها را مانعی برای دسترسی شرکت‌های کوچک به منابع مالی می‌داند.
از نگاه او، تسهیل دسترسی به منابع تضمین‌شده می‌تواند امکان تأمین مالی این شرکت‌ها را افزایش دهد. نوید زراعتی، فعال حوزه فناوری اطلاعات، نیز از اثر اختلال اینترنت و نگرانی نسبت به تکرار محدودیت‌ها بر فعالیت اقتصادی و اعتماد مشتریان می‌گوید. به اعتقاد او، ارزش حضور در مانوین بیش از آنکه در جذب مخاطب عمومی باشد، می‌تواند در ایجاد ارتباطات تجاری میان کسب‌وکارها شکل بگیرد. کاوه فارغی، فعال حوزه آموزش فناوری، بر فاصله میان آموزش رسمی و مهارت‌های موردنیاز بازار کار تأکید می‌کند.
از نگاه او، هزینه تجهیزات و محدودیت بودجه خانواده‌ها و مدارس، دسترسی به آموزش‌های مهارت‌محور را دشوار می‌کند. این روایت‌ها ارزیابی جامع همه شرکت‌های حاضر در مانوین نیستند، اما نشان می‌دهند که رشد اقتصاد خلاق به مجموعه‌ای از شرایط مالی، زیرساختی و آموزشی وابسته است؛ شرایطی که بخشی از آنها بیرون از اختیار برگزارکنندگان یک رویداد قرار دارد. اصفهان؛ ظرفیت کافی نیست اصفهان از سال ۲۰۱۵ در شبکه شهرهای خلاق یونسکو، در حوزه صنایع‌دستی و هنرهای مردمی، عضویت دارد و از پشتوانه‌ای تاریخی در صنایع‌دستی، طراحی و تولید برخوردار است.
حضور دانشگاه‌ها، مراکز فناوری و مجموعه‌های صنعتی نیز می‌تواند زمینه ارتباط میان ایده، دانش و بازار را تقویت کند. با این حال، برخورداری از این ظرفیت‌ها به‌خودی‌خود نشان‌دهنده سهم مشخص اصفهان از اشتغال، فروش یا صادرات اقتصاد خلاق نیست. در همین چارچوب، پیشنهاد تبدیل مانوین به رویدادی مستمر و ایجاد پایگاهی دائمی برای تجاری‌سازی و رشد صنایع خلاق در اصفهان، زمانی اهمیت پیدا می‌کند که با سازوکار ارزیابی همراه شود: ثبت قراردادهای حاصل از رویداد، پیگیری سفارش‌ها، سنجش دسترسی شرکت‌ها به منابع مالی و بررسی رشد بازار آنها.
بدون این پیگیری، فاصله میان هدف‌گذاری و نتیجه همچنان نامعلوم می‌ماند. مانوین را نمی‌توان فقط بر پایه سه روز برگزاری موفق یا ناموفق دانست. گردهم‌آوردن فعالان پراکنده و ایجاد ارتباطات تازه، ارزش بالقوه دارد؛ اما این ارزش زمانی به وزن اقتصادی تبدیل می‌شود که پس از خاموش‌شدن چراغ غرفه‌ها نیز ادامه پیدا کند. از سوی دیگر، به تعبیر کورش خسروی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار اصفهان، مدیریت رویداد خود یکی از شاخه‌های اقتصاد شهری است.
از این منظر، حتی اگر مانوین به هدف اصلی خود، یعنی تبدیل ظرفیت‌های خلاق به کسب‌وکارهای پایدار، نرسد، باز هم می‌تواند برای اقتصاد شهر گردش مالی ایجاد کند؛ به تعبیر عامیانه، اگر چاه آب نداشته باشد، کندنش هم نان دارد. اما درآمد حاصل از برگزاری رویداد را نباید با موفقیت اقتصادی صنایعی که قرار است به بازار برساند، یکی گرفت.
منبع: دنیای اقتصاد
