رئیس فراکسیون کشاورزی پویا و امور عشایر مجلس با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد دولت در توسعه روستایی گفت: دولت باید به‌جای تصدی‌گری و تصمیم‌گیری از بالا، نقش تسهیل‌گر را ایفا کند و زمینه حضور مؤثر روستاییان و عشایر را در شناسایی مسائل، تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌های توسعه‌ای فراهم سازد.
به گزارش خانه ملت، پیمان فلسفی، نماینده مردم تهران و رئیس فراکسیون کشاورزی پویا و امور عشایر مجلس شورای اسلامی، در ششمین نمایشگاه بین‌المللی توانمندی‌های روستاییان و عشایر که با حضور معاون توسعه روستایی رئیس‌جمهور برگزار شد، ضمن تبریک روز ملی روستا و عشایر، با اشاره به تجربه‌های میدانی خود در حوزه توسعه روستایی و عشایری اظهار کرد: با وجود تبیین مبانی نظری تمرکززدایی و مشارکت جوامع محلی در منابع علمی، مسئله اصلی کشور چگونگی اجرای این رویکردها و تبدیل آن‌ها به اقدامات عملی و پایدار است.
از پژوهش دانشگاهی تا زندگی در روستا
فلسفی در ادامه به تشریح تجربه پژوهشی خود در تدوین رساله دکتری پرداخت و گفت: به‌جای اکتفا به مطالعات نظری، در بطن جامعه روستایی حضور پیدا کردم و مسائل را از نزدیک مورد شناسایی قرار دادم. به همین منظور، حدود دو سال به همراه خانواده در روستای سگزآباد در منطقه بوئین‌زهرا زندگی کردم و با استفاده از روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد، موضوع مشارکت جامعه محلی را مورد مطالعه قرار دادم.
وی اظهار کرد: هدف از این پژوهش، طراحی الگویی برای مشارکت کشاورزان و روستاییان در تصمیم‌گیری و مدیریت امور محلی بود. این تجربه نشان داد که شناخت مسائل روستا بدون حضور در میان مردم، شنیدن دغدغه‌های آنان و درک شرایط واقعی زندگی‌شان امکان‌پذیر نیست.
رئیس فراکسیون کشاورزی پویا و امور عشایر مجلس ادامه داد: پس از این تجربه پژوهشی، زمینه اجرای یک طرح پایلوت با هدف تقویت مشارکت مردم، تمرکززدایی و استقرار مدیریت محلی در دهستان جوادآباد ورامین فراهم شد؛ طرحی که تلاش داشت یافته‌های علمی را در عرصه عمل به کار گیرد.
بی‌اعتمادی مردم به دولت؛ نخستین مانع توسعه مشارکتی
فلسفی با اشاره به دشواری‌های آغاز طرح جوادآباد اظهار کرد: در نخستین مواجهه‌ها، مردم برخی روستاها به‌شدت نسبت به دستگاه‌های دولتی گلایه‌مند بودند و حتی با حضور ما مخالفت می‌کردند. آنان می‌پرسیدند که مسئولان تا آن زمان کجا بوده‌اند و چرا اکنون برای کمک به روستاییان آمده‌اند.
وی افزود: این برخوردها نشان می‌داد که صرف حضور کارشناسان دولتی یا اعلام آمادگی برای کمک، برای جلب اعتماد مردم کافی نیست. روستاییان باید احساس کنند که مسائل و مطالباتشان شنیده می‌شود و در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با زندگی و آینده خود نقش واقعی دارند.
این نماینده مردم در مجلس با بیان اینکه در ابتدای اجرای طرح، برخی همکاران نیز ادامه کار را دشوار می‌دانستند، گفت: با این حال، بر ضرورت استمرار ارتباط با مردم و پیگیری این تجربه تأکید کردم؛ چراکه معتقد بودم بدون گفت‌وگو و ایجاد اعتماد متقابل، نمی‌توان به مشارکت واقعی جامعه محلی دست یافت.
وی خاطرنشان کرد: به‌تدریج و با استمرار جلسات، فضای تعامل تغییر کرد و زمینه برای شناسایی مسائل، بررسی راهکارها و تدوین برنامه‌های مشترک فراهم شد.
شورای راهبری محلی؛ بستری برای مشارکت مردم
رئیس فراکسیون کشاورزی مجلس با تشریح سازوکار اجرای طرح جوادآباد گفت: برای تقویت نقش مردم در مدیریت محلی، شورای راهبری محلی تشکیل دادیم و نمایندگان جوامع روستایی را در کنار کارشناسان بخش‌های مختلف وزارت جهاد کشاورزی قرار دادیم. جلسات هفتگی با حضور این افراد برگزار می‌شد تا مسائل روستاها به‌صورت مستقیم مطرح و برای آن‌ها راهکارهای عملی تدوین شود.
وی با تأکید بر ضرورت تغییر نقش دولت در فرآیند توسعه روستایی اظهار کرد: تمرکززدایی به این معنا نیست که دستگاه دولتی با صدور یک بخشنامه، مسئولیت را به مردم واگذار کند و خود کنار برود. این فرآیند به حضور مستمر کارشناسان، همراهی دستگاه‌های اجرایی و ایجاد ظرفیت لازم برای تصمیم‌گیری و اقدام در سطح محلی نیاز دارد.
فلسفی افزود: در این تجربه تلاش کردیم نقش دولت را به تسهیل‌گری محدود کنیم و از مداخله در تصمیمات جامعه محلی بپرهیزیم. هدف این بود که مردم بتوانند مسائل خود را شناسایی کنند، درباره اولویت‌هایشان به توافق برسند و برای حل مشکلات برنامه‌ریزی کنند.
وی با اشاره به اهمیت دانش بومی در برنامه‌ریزی توسعه روستایی گفت: در این طرح، حتی نقشه روستاها و منابع آن‌ها، از جمله مزارع، محل سکونت و فضاهای عمومی، با مشارکت مستقیم مردم ترسیم شد تا شناخت و تجربه ساکنان منطقه، مبنای برنامه‌ریزی قرار گیرد.
به گفته وی، حاصل این جلسات و تعاملات، تدوین برنامه جامع اقدام برای توسعه دهستان جوادآباد بود که با مشارکت زنان و مردان روستایی و کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی تهیه شد و موضوعاتی همچون مدیریت منابع آب، تعاونی‌های تولیدی، دامداری، زراعت و باغبانی را دربر می‌گرفت.
تداوم فعالیت‌های اقتصادی پس از پایان طرح
رئیس فراکسیون کشاورزی مجلس با تأکید بر اینکه موفقیت برنامه‌های توسعه‌ای باید در نتایج بلندمدت آن‌ها ارزیابی شود، گفت: ارزش واقعی فعالیت‌های توسعه‌ای زمانی مشخص می‌شود که پس از خروج مجریان و کارشناسان دولتی، جامعه محلی بتواند برنامه‌های مورد توافق را ادامه دهد و برای حل مسائل خود به ظرفیت‌های ایجادشده تکیه کند.
وی در تشریح نتایج تجربه جوادآباد به فعالیت‌های اقتصادی برخی از مشارکت‌کنندگان محلی اشاره کرد و گفت: یکی از زنان روستایی که در جریان اجرای طرح فعال بود، بعدها فعالیت خود را در زمینه بوم‌گردی و تولید محصولات محلی توسعه داد و در این زمینه به فعالیت ادامه داد.
فلسفی همچنین به تجربه کشت زعفران در منطقه اشاره کرد و افزود: در جریان اجرای طرح، کشت این محصول به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های اقتصادی منطقه مورد توجه قرار گرفت و این فعالیت در سال‌های بعد نیز ادامه یافت.
وی با اشاره به تجربه یکی از دامداران منطقه اظهار کرد: یکی از دامداران محلی که در مقطعی با مشکلات اقتصادی و ورشکستگی مواجه شده بود، با برنامه‌ریزی و همراهی صورت‌گرفته توانست فعالیت خود را احیا کند.
وی ادامه داد: در دیداری که پس از حدود ۲۰ سال با برخی از فعالان محلی داشتم، این دامدار اعلام کرد که فعالیتش را به حدود ۲۰ واحد دامداری در نقاط مختلف منطقه گسترش داده است.
رئیس فراکسیون کشاورزی مجلس خاطرنشان کرد: چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهد که اگر برنامه‌ریزی با مشارکت واقعی مردم انجام شود و ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی هر منطقه مورد توجه قرار گیرد، آثار آن می‌تواند سال‌ها پس از پایان یک طرح نیز در جامعه باقی بماند.
فلسفی در پایان با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه تعامل دولت با روستاییان و عشایر گفت: مسئولان باید بیش از گذشته در میان مردم حضور یابند، مسائل را از زبان خود جوامع محلی بشنوند و به‌جای تصمیم‌گیری از فاصله دور، زمینه مشارکت مردم در فرآیند توسعه را فراهم کنند.
وی با اشاره به اهمیت مستندسازی تجربه‌های موفق در حوزه توسعه روستایی افزود: تجربه‌های ارزشمندی در کشور وجود دارد که می‌تواند در اختیار مدیران، کارشناسان، پژوهشگران و سیاست‌گذاران قرار گیرد و زمینه اصلاح روش‌های اجرایی را فراهم سازد.
فلسفی همچنین به تألیفات خود در زمینه مشارکت مردم و تسهیل‌گری اشاره کرد و گفت: بخشی از مطالعات و تجربیات این حوزه را در قالب آثاری درباره سازمان‌های کشاورزان، مشارکت مردم در ترویج کشاورزی و اصول و فنون مشارکت و تسهیل‌گری تدوین کرده‌ام.
وی تأکید کرد: توسعه پایدار روستایی زمانی محقق می‌شود که مردم از جایگاه مخاطب برنامه‌های دولتی خارج شوند و به بازیگران اصلی شناسایی مسائل، تصمیم‌گیری، اجرا و پیگیری برنامه‌های توسعه‌ای تبدیل شوند.
منبع: خانه ملت
