سی‌امین یادروز بین‌المللی حافظ با حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران، نویسندگان و علاقه‌مندان به شعر و اندیشه حافظ شیرازی با محوریت «حافظ در آفرینش‌های هنری و ادبی» در شیراز برگزار شد؛رویدادی علمی که در آن، جلوه‌های گوناگون تأثیر شعر حافظ بر اندیشه،داستان‌نویسی، معماری، هنرهای نمایشی و موسیقی بررسی شد.
به‌گزارش خبرآنلاین، نشست‌های علمی سی‌امین یادروز بین‌المللی حافظ، روز دوشنبه ۲۰ مهرماه ۱۴۰۵، در سالن سینمافرهنگ کتابخانه ملی و مرکز اسناد فارس برگزار شد. این رویداد با هدف بررسی پیوند شعر حافظ با عرصه‌های گوناگون هنر و ادبیات و واکاوی ظرفیت‌های اندیشه و کلام او در آفرینش‌های هنری و ادبی شکل گرفت.
دکتر سعید حسام‌پور، دبیر علمی یادروز حافظ و رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز، در این نشست ضمن ارائه گزارشی از روند برگزاری یادروز، به تشریح بخشی از فعالیت‌ها و دستاوردهای سه‌دهه‌ای مرکز حافظ‌شناسی و ضرورت حمایت از ظرفیت‌های علمی و فرهنگی این حوزه پرداخت.
وی با اشاره به آثار رسیده به دبیرخانه سی‌امین یادروز حافظ گفت: امسال ۳۰ مقاله و اثر علمی به دبیرخانه این رویداد رسید که از میان آن‌ها، هشت اثر برای سخنرانی در این نشست علمی انتخاب شد.
به‌گفته دبیر علمی یادروز حافظ، هشت حافظ‌پژوه از استان‌های خراسان رضوی، گیلان، تهران و فارس، تازه‌ترین تحلیل‌ها و یافته‌های علمی و تخصصی خود را درباره آثار ادبی و هنری برآمده از اندیشه و قلم حافظ در این گردهمایی ارائه کردند.
دکتر حسام‌پور با تأکید بر جایگاه بی‌بدیل شعر حافظ در فرهنگ و هنر ایران و جهان اظهار کرد: شعر حافظ تنها مجموعه‌ای از واژه‌ها نیست، بلکه معماری باشکوهی از اندیشه، معنا و زیبایی‌شناسی است که مرزهای زبان را درنوردیده و به سرچشمه‌ای زاینده برای خلق آثار بدیع هنری و ادبی تبدیل شده است.
وی افزود: سخن حافظ در گذر سده‌ها، جان‌مایه بسیاری از اصیل‌ترین آفرینش‌های هنری بوده است؛ از جلوه‌های ماندگار خوشنویسی، نگارگری و تذهیب گرفته تا موسیقی اصیل ایرانی و ادبیات معاصر ایران و جهان، حضور و تأثیر شعر او به روشنی دیده می‌شود. از همین‌رو، بررسی بازتاب اندیشه حافظ در هنر و ادبیات، افزون بر شناخت میراث ادبی گذشته، می‌تواند زمینه‌ساز خوانش‌های تازه و آفرینش‌های خلاقانه در روزگار معاصر باشد.
استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز با بیان اینکه سی‌امین یادروز بین‌المللی حافظ با تمرکز بر این موضوع در پی واکاوی پیوند عمیق و چندسویه شعر حافظ با عرصه‌های مختلف هنر و ادبیات است، تصریح کرد: این رویداد فرصتی برای ارائه خوانشی تازه از حضور آشکار و پنهان حافظ در سپهر هنر و ادبیات و بررسی این پرسش است که چگونه اندیشه و کلام او پس از گذشت بیش از هفت قرن، همچنان الهام‌بخش آفرینش، تأویل و نوآوری در حوزه‌های مختلف هنری و ادبی باقی مانده است.
ضرورت تقویت زیرساخت‌های علمی حافظ‌پژوهی
دبیر علمی یادروز حافظ در ادامه، با اشاره به سه دهه فعالیت مرکز حافظ‌شناسی، دستاوردهای این مجموعه را حاصل تلاش جمعی استادان، پژوهشگران و اعضای آن دانست و از همراهی و همدلی افرادی که در سال‌های گذشته در پیشبرد فعالیت‌های علمی و فرهنگی مرکز نقش داشته‌اند، قدردانی کرد.
وی اظهار کرد: مرکز حافظ‌شناسی در طول سالیان گذشته تلاش کرده است با انتخاب موضوعات محوری و متنوع، به فعالیت‌های حافظ‌پژوهی جهت دهد و زمینه‌های تازه‌ای برای مطالعه و شناخت شعر و اندیشه حافظ فراهم کند. تداوم این مسیر، علاوه‌بر تلاش پژوهشگران، به تقویت زیرساخت‌های علمی، گسترش ارتباطات پژوهشی و حمایت نهادهای مسئول نیاز دارد.
دکتر حسام‌پور یکی از فعالیت‌های مستمر مرکز حافظ‌شناسی را انتشار مجله «حافظ‌پژوهی» عنوان کرد و با اشاره به برگزاری نشست‌های علمی‌تخصصی در مرکز حافظ‌شناسی گفت: این مرکز در دو سال گذشته ۱۲ نشست تخصصی برگزار کرده که شش نشست آن داخلی و شش نشست دیگر بین‌المللی بوده است. این برنامه‌ها با هدف گسترش ارتباطات علمی میان پژوهشگران ایرانی و محققان و علاقه‌مندان زبان و ادبیات فارسی در دیگر کشورها برگزار شده‌اند و می‌توانند در توسعه مطالعات حافظ‌شناسی و ایجاد زمینه‌های تازه برای تبادل علمی نقش مؤثری ایفا کنند.
حافظ‌خوانی؛ پیوند پژوهش دانشگاهی با علاقه عمومی جامعه
دبیر علمی یادروز حافظ، برگزاری دوره‌های حافظ‌خوانی را از دیگر فعالیت‌های شاخص مرکز برشمرد و گفت: این دوره‌ها به‌صورت فصلی برگزار می‌شوند و در هر دوره بیش از ۶۰۰ نفر در آن‌ها شرکت می‌کنند؛ استقبالی که نشان‌دهنده ظرفیت بالای شعر حافظ برای برقراری ارتباط با مخاطبان گوناگون و فراتر رفتن از مرزهای محیط‌های دانشگاهی و تخصصی است.
وی ادامه داد: حتی در دوره‌ای که برگزاری کلاس‌های حافظ‌خوانی در حافظیه به‌دلیل تخریب بخشی از بنا با مشکلاتی مواجه شد، مرکز حافظ‌شناسی با همکاری دانشگاه شیراز تلاش کرد این برنامه‌ها متوقف نشوند و ارتباط علاقه‌مندان با جلسات حافظ‌خوانی استمرار یابد. تداوم این دوره‌ها نشان می‌دهد که شعر حافظ همچنان بخشی زنده از فرهنگ عمومی جامعه است و مخاطبان بسیاری خواهان شناخت عمیق‌تر اندیشه و جهان‌بینی او هستند.
بهره‌گیری از ظرفیت‌های نوین و گسترش مطالعات تطبیقی
رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از شیوه‌های متنوع برای معرفی حافظ به نسل جدید، فعالیت‌های انجام‌شده در زمینه پویانمایی و بازنمایی اندیشه و شعر این شاعر بزرگ را نمونه‌ای از تلاش مرکز برای استفاده از ظرفیت‌های هنری در انتقال میراث ادبی به مخاطبان امروز دانست.
وی همچنین با اشاره به پژوهش‌های انجام‌شده درباره بازتاب شخصیت حافظ در ادبیات عربی اظهار کرد: بررسی رمان‌های عربی درباره حافظ، زمینه‌ای برای گسترش مطالعات تطبیقی فراهم کرده است. در همین راستا، با هدایت پژوهشی دانشجویان رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه شیراز، پایان‌نامه‌هایی در این زمینه شکل گرفته و نتایج برخی از این پژوهش‌ها در برنامه‌ها و همایش‌های بین‌المللی، از جمله برنامه‌ای در تونس، ارائه شده است.
به گفته وی، شناسایی زمینه‌های کمتر بررسی‌شده و هدایت هدفمند پژوهش‌ها می‌تواند افق‌های تازه‌ای در حافظ‌پژوهی بگشاید و ابعاد گوناگون تأثیرگذاری این شاعر را در فرهنگ‌ها و زبان‌های مختلف آشکارتر کند. چنین رویکردی، در کنار پژوهش‌های تخصصی درباره شعر حافظ، می‌تواند به شناخت گسترده‌تر جایگاه جهانی او و تقویت گفت‌وگوهای فرهنگی میان ملت‌ها کمک کند.
حمایت از حافظ‌پژوهی؛ سرمایه‌گذاری برای انتقال میراث فرهنگی به نسل‌های آینده
دبیر علمی یادروز حافظ در جمع‌بندی سخنان خود، حمایت از فعالیت‌های حافظ‌پژوهی، تقویت نشست‌های تخصصی و بین‌المللی، استمرار دوره‌های حافظ‌خوانی و پشتیبانی از تولیدات فرهنگی متناسب با نیاز و زبان نسل جدید را از ضرورت‌های پیش‌روی این حوزه برشمرد.
وی تأکید کرد: مرکز حافظ‌شناسی در سه دهه فعالیت خود کوشیده است از مسیر پژوهش‌های علمی، نشست‌های تخصصی، دوره‌های آموزشی، آثار مکتوب و بهره‌گیری از ابزارهای نوین، مخاطبان گوناگون را با شعر و اندیشه حافظ آشنا کند. تداوم و گسترش این فعالیت‌ها نیازمند توجه جدی‌تر نهادهای مسئول و حمایت از ظرفیت‌های علمی و فرهنگی موجود است.
دکتر حسام‌پور در پایان با قدردانی از همکاران مرکز حافظ‌شناسی و همراهی استادان، پژوهشگران و علاقه‌مندان ابراز امیدواری کرد که در سی‌امین سال فعالیت این مرکز، زمینه گسترش پژوهش‌های حافظ‌شناسی، تقویت جایگاه علمی این حوزه و معرفی مؤثرتر اندیشه و شعر حافظ به نسل‌های آینده بیش از گذشته فراهم شود. وی از مسئولان ملی و استانی خواست با حمایت از فعالیت‌های این مرکز و به‌ویژه تلاش برای تأسیس ساختمان مرکز حافظ‌شناسی، زمینه فعالیت‌های هرچه بیشتر این مرکز را فراهم کنند.
حافظ؛ سرحلقه آزاداندیشان و شاعر خردورزی و مهرآفرینی
دکتر علیرضا قیامتی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه فرهنگیان مشهد، در سخنرانی خود با عنوان «حافظ سرحلقه آزاداندیشان؛ جهان‌بینی مهرورزانه حافظ» با تأکید بر جایگاه اندیشه و خردورزی در شعر حافظ، او را از اندیشمندترین و خردورزانه‌ترین شاعران جهان دانست و اظهار کرد: حافظ پیش از آنکه شاعر عشق و عرفان باشد، شاعر خردورزی، مهرآفرینی و آزاداندیشی است.
به گفته وی، آنچه حافظ را در نگاه جهانیان ارج و اعتبار می‌بخشد، آزادگی، آزادمنشی، وارستگی از قید تعصبات و خرافات خردسوز و، از همه گرانبهاتر، روی‌آوردن به فضایل انسانی، دوری از غرور و خودپسندی و پرهیز از آزار دیگران است.
دکتر قیامتی با اشاره به استقلال فکری حافظ افزود: حافظ در باورهای خود تعصب ندارد و خود را حق مطلق نمی‌پندارد؛ از هرگونه مطلق‌گرایی به دور است و نمی‌تواند آنچه را جامعه و اطرافیان به او قبولانده‌اند، بی‌چون‌وچرا به‌عنوان اندیشه پایدار خویش بپذیرد. او خود درباره بنیاد هستی، آفریدگار و وجود خویش می‌اندیشد و از مسیر این اندیشه به یقین دست می‌یابد.
وی با بیان اینکه شعر حافظ بازتاب‌دهنده یک صدا، یک اندیشه و یک باور خاص نیست، بلکه منادی اندیشه‌ها و باورهای گوناگون و نمونه‌ای کامل از چندصدایی است، اظهار کرد: حافظ حقیقت مطلق را در کمال انسانی، شناخت نفس و شناخت خدای خویش می‌داند؛ چنان‌که می‌سراید: «جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه/ چو ندیدند حقیقت ره افسانه زدند»
این پژوهشگر با اشاره به جایگاه عشق در جهان‌بینی حافظ گفت: در نگاه خواجه رندان، عشق رمز جاودانه هستی و برتر از هر کفر و ایمانی است و حریم آن فراتر از مرزبندی‌ها و دیوارهایی است که انسان‌ها برای خود ساخته‌اند. حافظ مدافع راستین آزادی باور و اندیشه است.
دکتر قیامتی همچنین تأکید کرد که حافظ را با کرامات و خرافات کاری نیست و در اندیشه او، روح آموزه‌های ایرانی و حکمت خسروانی به‌روشنی دیده می‌شود. حافظ به‌جای باورهای کهنه و پندارهای قطعی، اندیشه و تفکر را جایگزین می‌کند و همه دیده‌ها و شنیده‌ها را از صافی خرد می‌گذراند تا از تعصب و سخت‌گیری رهایی یابد. از همین رو، در برابر ریاکاران و جزم‌اندیشان استوار می‌ایستد.
«حافظ‌خوانی خصوصی»؛ متنی آینه‌وار برای بازتولید معنا
علیرضا محمودی حامدی، نویسنده و پژوهشگر، در سخنرانی خود با عنوان «حافظ‌خوانی خصوصی؛ بازتاب حافظ در داستان‌نویسی معاصر فارسی»، به ویژگی آینه‌وار شعر حافظ و ظرفیت آن برای شکل‌گیری خوانش‌های متعدد پرداخت.
وی با بیان اینکه حافظ به یکی از بزرگ‌ترین آرزوهای هر سخنوری دست یافته است، گفت: حافظ متنی آفریده که هرکس می‌تواند تصویری از خویشتن را در آن ببیند؛ متنی که در آن هم معنا حضور دارد و هم از معنای نهایی و ثابت فراتر می‌رود و در هر دوره، متناسب با ضرورت‌های زمانه، معنایی تازه از آن بازتاب می‌یابد.
محمودی حامدی با اشاره به طرح ویژگی آینه‌وار ادبیات در اندیشه متفکرانی از عین‌القضات همدانی تا استاندال و ارنست همینگوی، اظهار کرد: هرچند درباره این ویژگی ادبیات سخن گفته شده، کمتر کسی مانند حافظ توانسته است آن را در عمل محقق کند و این ظرفیت را قرن‌ها زنده نگه دارد. دلبستگی عمیق فارسی‌زبانان به حافظ و قرائت‌های گوناگون از شعر او، سرمایه‌ای بزرگ برای بازتولید معنا و شکل‌گیری رابطه‌ای چندوجهی میان فرهنگ ایرانی و غزل‌های حافظ پدید آورده است.
وی در ادامه، با اشاره به دیدگاه نظریه‌پردازان معاصر درباره این کیفیت ادبی، توضیح داد: یوری لوتمان این ویژگی را به‌مثابه انفجاری در متن می‌بیند که از شدت تراکم معنا رخ می‌دهد. رولان بارت در نظریه «درجه صفر نوشتار»، آن را همچون آرمان‌شهری زبانی مطرح می‌کند که متن در آن به شفافیت می‌رسد و پل ریکور و دیگر نظریه‌پردازان نیز بر هرمنوتیک متن و خوانش معطوف به خواننده تأکید دارند.
به‌گفته‌ی این پژوهشگر، همه این ویژگی‌ها در سخن حافظ و رابطه فارسی‌زبانان با شعر او آشکار است؛ ظرفیتی که می‌توان آن را «خوانش خصوصی حافظ» نامید. با این حال، ادبیات معاصر فارسی کمتر توانسته است به شکلی کاربردی از این امکان بهره بگیرد.
محمودی حامدی در پایان، رمان «حافظ‌خوانی خصوصی» را حاصل تلاشی پانزده‌ساله برای بهره‌گیری از این ظرفیت کم‌نظیر در جهان معاصر و در قالب رمان مدرن دانست؛ تلاشی برای بازآفرینی تجربه ایرانیان از حافظ‌خوانی به شیوه‌ای خصوصی.
غزل حافظ و معماری ایران؛ اشتراک در جهان‌بینی و سازمان‌دهی معنا
مهندس محمدرضا حائری مازندرانی، معمار و نویسنده، در سخنرانی «روایتی دیگر از مهرازی در غزل‌های حافظ شیرازی»، بحث خود را با طرح دو پرسش آغاز کرد: آیا غزل‌های حافظ می‌توانند حافظ معماری ایران باشند؟ و آیا معماری ایران می‌تواند حافظ غزل‌های حافظ باشد؟
وی با اشاره به نسبت این دو حوزه با جامعه ایرانی اظهار کرد: اگر این پرسش‌ها را با معیار آرای اجتماعی جامعه بسنجیم، پاسخ آن است که حافظ برای ماندگاری به معماری ایران نیاز ندارد؛ زیرا غزل‌های او عمیقاً در زندگی روزمره و دیروز و امروز جان جامعه ایرانی ریشه دوانده‌اند. اما معماری ایران، به‌ویژه معماری معاصر، به‌شدت نیازمند محافظت است؛ آن هم محافظتی از جنس نگاه حافظانه.
این معمار و پژوهشگر با اشاره به روایت‌های رایج درباره ارتباط معماری ایران و شعر حافظ افزود: این روایت‌ها کمتر به اشتراک جهان‌بینی و شبکه‌های مفهومی میان معماری ایران و غزل‌های حافظ پرداخته‌اند و بیشتر به واژگان و اصطلاحاتی در شعر او، مانند شاه‌نشین، طنبی، عمارت، آب و گل، توجه کرده‌اند.
حائری مازندرانی با تأکید بر تمایز ساختن و معماری خاطرنشان کرد: هر آنچه ساخته می‌شود، لزوماً به معماری ختم نمی‌شود. اگرچه معماری با ساختن عجین است، هر ساختمانی الزاماً وارد ساحت معماری نمی‌شود.
وی توضیح داد که روایت پیشنهادی او از الگوی شکل‌گیری غزل‌های حافظ آغاز می‌شود و به جست‌وجو در زمینه‌ها و لایه‌های پیش از سرایش غزل می‌پردازد؛ یعنی جهان‌بینی و شبکه‌ای مشخص از مفاهیم که با آگاهی تاریخی و اجتماعی از زبان و واژگان فارسی، بر ساختارهای عروضی و افاعیل مشخصی استوار شده‌اند.
به گفته وی، این سخن می‌کوشد چگونگی گردآمدن و سازمان‌یافتن معانی در غزل‌های حافظ را با روایتی مبتنی بر شباهت آن با نحوه سازمان‌یابی فضا و سازه در معماری ایران توضیح دهد.
حافظ در صحنه ایام؛ نقاب میان پنهان‌سازی و آشکارسازی حقیقت
دکتر حمیدرضا شعیری، عضو هیئت‌علمی دانشگاه تربیت مدرس نیز، در سخنرانی خود با عنوان «حافظ در صحنه ایام: از نقاب تا نقاب»، با رویکرد نشانه‌معناشناسی گفتمانی، به بررسی جایگاه نقاب در شعر حافظ و نسبت آن با هویت، حقیقت و نمایش پرداخت.
وی با بیان اینکه نقاب یکی از کهن‌ترین عناصر گفتمانی و اجرایی در تاریخ نمایش است، توضیح داد: نقاب بر دو وجه پنهان‌سازی و آشکارسازی استوار است و همزمان با پنهان‌کردن و برملاساختن چهره انسان، بخش ناشناخته‌ای از وجود او را در دسترس قرار می‌دهد؛ بخشی که می‌تواند کلید ورود به چندگونگی روایت باشد.
این پژوهشگر تأکید کرد که نقاب صرفاً شیئی پوشاننده یا ابزاری برای دگرگون‌کردن چهره نیست، بلکه واسطه‌ای میان سوژه، بازیگر، شخصیت، تماشاگر و جهان به شمار می‌رود. این واسطه‌گری، رابطه‌ای دور و نزدیک میان انسان و خویشتن ایجاد می‌کند و با برهم‌زدن نسبت حضور و غیاب، جهانی پویا پدید می‌آورد که در آن مرز میان حقیقت و دروغ پیوسته جابه‌جا می‌شود.
دکتر شعیری با اشاره به اینکه نقاب مسئله هویت، دیگری، نقش‌پذیری و دوگانگی صورت و باطن را به عرصه اجرا می‌آورد، افزود: نقاب می‌تواند هم ابزار پنهان‌سازی و هم سازوکار افشا باشد؛ زیرا با پوشاندن چهره فردی، امکان ظهور هویتی جمعی، نمادین، ناخودآگاه یا پویا را فراهم می‌کند.
وی با اشاره به بررسی تاریخی و نشانه‌شناختی نقاب در آیین‌های نمایشی، تئاتر یونان، نمایش‌های آیینی و سنت‌های نمایشی شرق، اظهار کرد: نقاب همواره در مرز میان انسان و جهان، حضور را بازنمایی کرده و بسیاری از ویژگی‌های خفته را بازپردازی می‌کند.
این عضو هیئت‌علمی دانشگاه تربیت مدرس با پیوند دادن این بحث به شعر حافظ بیان کرد: حافظ از این جهت که نقاب‌ها را برای برملاساختن رازهای وجودی و نهفته انسان‌ها به کار می‌گیرد، مخاطب را درون صحنه‌های نمایشی قرار می‌دهد که تجلی رابطه انسان و جهان‌اند.
دکتر شعیری در ادامه، دو پرسش بنیادی را مطرح کرد: چگونه نقاب خود بخشی از حقیقت پنهان انسان است؟ و آیا نقاب انسان را به حقیقت خویش نزدیک می‌کند یا از آن دور می‌سازد؟
وی با طرح این فرض که نقاب در نگاه حافظ نه پایان یک حضور و نه آغاز آن، بلکه چالشی وجودی است که از دل زمان‌ها می‌گذرد و تا حال و آینده استمرار می‌یابد، افزود: جنبه نمایشی گفتمان حافظ، نقاب را در مرز میان بودن و شدن قرار می‌دهد تا نشان دهد که انسان در هیچ زمانی به‌طور کامل در جایگاه حقیقی خود قرار ندارد و همواره میان «حضور و غیاب» و «این و آن» در حال جابه‌جایی است.
حافظ و موسیقی؛ اجرا به‌مثابه تفسیر شعر
دکتر معین کاظمی‌فر، عضو هیئت‌علمی دانشگاه شیراز، در سخنرانی «حافظ و موسیقی: اجرا به‌مثابه تفسیر»، رابطه شعر و موسیقی را با تمرکز بر غزل «زلف بر باد مده» حافظ بررسی کرد. محور اصلی این پژوهش، بررسی این مسئله بود که اجرای موسیقایی تا چه اندازه می‌تواند بدون تغییر متن شعر، شیوه دریافت و معنای شنیده‌شده آن را دگرگون کند.
وی با اشاره به روش پژوهش خود توضیح داد: نوآوری این مطالعه در تمرکز بر یک غزل واحد و مقایسه چند اجرای متفاوت از همان متن است؛ روشی که امکان می‌دهد تأثیر عوامل اجرایی، مستقل از تفاوت‌های موجود در خود شعر، بررسی شود.
در این پژوهش، اجراهای داریوش رفیعی، سالار عقیلی، محسن نامجو، همایون شجریان و Metava با یکدیگر مقایسه شده‌اند. نتایج تحلیل نشان می‌دهد که انتخاب یا حذف ابیات، تغییر ترتیب آن‌ها، تکرار، کشش و زمان‌بندی، جنس صدا و شکل‌گیری پرسونا، همچنین تغییر ژانر و سازبندی، می‌توانند سلسله‌مراتب توجه شنونده را بازآرایی کنند.
دکتر کاظمی‌فر با اشاره به مقایسه اجرای یک بیت واحد از سوی محسن نامجو و همایون شجریان، نقش صدا در شکل‌دادن به گوینده شعر را تشریح کرد. همچنین، بررسی اجرای Metava فرصتی برای مطالعه ورود ابزارهای مولد هوش مصنوعی به فرایند تفسیر موسیقایی فراهم آورد.
وی در جمع‌بندی تأکید کرد که اجرا، انتقال خنثای متن شعر نیست؛ بلکه یکی از شیوه‌های بالفعل‌کردن امکانات تفسیری شعر حافظ است؛ به این معنا که شیوه خواندن و اجرای موسیقایی می‌تواند لایه‌های متفاوتی از معنا را در شعر او آشکار کند.
حافظ و حدیث جان؛ نگاهی به پیوند شعر و جان آدمی
در بخش دیگری از این نشست، دکتر منیژه عبدالهی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با موضوع «حافظ و حدیث جان» سخنرانی کرد.
حافظِ خوشنویس؛ بازتاب غزل‌ها در هنر خوشنویسی
همچنین دکتر حسین صالحی موحد، عضو هیئت‌علمی دانشگاه هنر مشهد، در سخنرانی خود با عنوان «حافظِ خوشنویس؛ خوشنویسان و حافظ»، به موضوع پیوند شعر حافظ با هنر خوشنویسی و بازتاب غزل‌های او در آثار خوشنویسان پرداخت.
حضور دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی در نشست‌های علمی یادروز حافظ
از بخش‌های دیگر نشست‌های علمی سی‌امین یادروز بین‌المللی حافظ، حضور دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی، استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی و پژوهشگر نام‌آشنای ادبیات ایران، به دعوت مرکز حافظ‌شناسی بود. حضور این چهره برجسته ادبی در جمع استادان، پژوهشگران و حافظ‌پژوهان، از بخش‌های شاخص نشست امسال به شمار می‌رفت. دکتر شفیعی کدکنی در این برنامه به‌عنوان یکی از حاضران در نشست‌های علمی، شنونده سخنرانی‌های ارائه‌شده بود.
حافظ؛ سرچشمه‌ای زاینده برای آفرینش‌های هنری و ادبی
نشست‌های علمی سی‌امین یادروز حافظ با طرح موضوعاتی در حوزه‌های اندیشه و آزاداندیشی، داستان‌نویسی، معماری، نشانه‌شناسی و نمایش و موسیقی، گستره تأثیر شعر حافظ و امکان خوانش آن از منظرهای گوناگون را به نمایش گذاشت. بررسی این موضوعات نشان داد که غزل‌های حافظ نه‌تنها بخشی ماندگار از میراث ادبی فارسی‌اند، بلکه همچنان ظرفیت الهام‌بخشی به پژوهش‌های علمی و آفرینش‌های تازه هنری و ادبی را دارند.
این رویداد به‌همت مرکز حافظ‌شناسی، با همکاری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز، اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس و سازمان اسناد و کتابخانه ملی فارس برگزار شد.
معرفی مرکز حافظ‌شناسی و یادروز حافظ
مرکز حافظ‌شناسی، نهادی مستقل فرهنگی و علمی است که از سال ۱۳۷۵ با هدف توسعه پژوهش‌های تخصصی درباره زندگی، اندیشه و شعر حافظ در شیراز فعالیت می‌کند. این مرکز با گردآوری منابع تخصصی، حمایت از پژوهش‌های حافظ‌پژوهی، برگزاری نشست‌های علمی، انتشار آثار پژوهشی و فعالیت‌های علمی و فرهنگی، نقش مهمی در گسترش مطالعات حافظ‌شناسی ایفا کرده است.
همزمان با تأسیس مرکز حافظ‌شناسی، بیستم مهرماه با عنوان «یادروز حافظ» نام‌گذاری و در تقویم ملی ایران ثبت شد. نخستین همایش بین‌المللی «یادروز حافظ» نیز سال ۱۳۷۶ در شیراز برگزار شد و پس از آن، هر سال در بیستم مهرماه، مراسم بین‌المللی یادروز حافظ همزمان در شیراز و دیگر شهرهای مهم ایران و جهان برگزار می‌شود.
یادروز حافظ یکی از مهم‌ترین رویدادهای علمی و فرهنگی کشور به شمار می‌رود که در آن حافظ‌پژوهان و استادان حافظ‌شناس از ایران و دیگر نقاط جهان گردهم می‌آیند تا تازه‌ترین دستاوردهای پژوهشی خود را در قالب موضوع محوری هر دوره ارائه کنند.
منبع: خبرآنلاین
