سی‌ان‌ان نوشت: جنگ ایران قرار بود حمله‌ای کوتاه و برق‌آسا باشد که طی چند هفته به سرنگونی حکومت منجر شود. اما در عوض، ایالات متحده خود را درگیر جنگی می‌بیند که نظام انرژی جهان را دستخوش تحولات گسترده کرده است.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: با جهش قیمت نفت و گاز، تغییرات محسوسی در جهت حرکت به سمت انرژی پاک مشاهده می‌شود؛ موضوعی که پرسشی به‌شدت عجیب را مطرح کرده است: آیا ممکن است این جنگ، دونالد ترامپ را دست‌کم در عرصه جهانی، ناخواسته به رئیس‌جمهوری حامی اقلیم تبدیل کند؟
اگر چنین اتفاقی بیفتد، طنزی عمیق در آن نهفته خواهد بود. ترامپ برجسته‌ترین منکر تغییرات اقلیمی است. او گرمایش جهانی را «فریب» و انرژی پاک را «کلاهبرداری» خوانده، از سوخت‌های فسیلی حمایت کرده و مجموعه‌ای از تدابیر حفاظتی مرتبط با اقلیم و محیط زیست را از میان برده است.
اما اکنون که جنگ وارد هشتمین ماه خود شده، آسیب‌پذیری عظیم سوخت‌های فسیلی در برابر بی‌ثباتی‌های ژئوپلیتیکی را آشکار می‌کند. نشانه‌هایی از حرکت جهانی به سوی انرژی پاک دیده می‌شود؛ هرچند تصویر کلی پیچیده است و برخی کشورها در مقابل، برای تأمین انرژی به زغال‌سنگ روی آورده‌اند.
به گفته برخی کارشناسان، هرچه جنگ طولانی‌تر شود، تأثیر آن بر کاهش تقاضای جهانی نفت و گاز نیز می‌تواند بیشتر باشد.
سامانتا گراس، مدیر ابتکار امنیت انرژی و اقلیم در مؤسسه بروکینگز، گفت: «با وجود تمام تلاش‌های [ترامپ] برای تشویق مصرف سوخت‌های فسیلی، ممکن است در نهایت خودش روند کنار گذاشتن تدریجی آن‌ها را تسریع کند.»
بزرگ‌ترین شوک نفتی تاریخ
آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه، بزرگ‌ترین شوک نفتی تاریخ را رقم زد. ایران با مختل کردن عبورومرور از تنگه هرمز ــ گذرگاهی حیاتی که حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان از آن منتقل می‌شد ــ باعث شد قیمت هر بشکه نفت به بیش از ۱۰۰ دلار برسد.
بسیاری از تحلیلگران پیش‌بینی می‌کردند افزایش قیمت‌ها کوتاه‌مدت باشد، اما این وضعیت حتی پس از کاهش محدودیت‌های ایران بر تنگه هرمز نیز ادامه یافته است. هزینه انتقال نفت از این تنگه به‌شدت افزایش یافته و جبهه‌های جدیدی نیز در این درگیری گشوده شده‌اند؛ از جمله حملات حوثی‌های مورد حمایت ایران به تأسیسات نفتی و نفتکش‌های عربستان سعودی.
همه این تحولات بر تقاضا تأثیر گذاشته‌اند. آژانس بین‌المللی انرژی در ماه ژانویه پیش‌بینی کرده بود که تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ روزانه ۹۳۰ هزار بشکه افزایش یابد. اما تا ماه سپتامبر، تصویر به‌شدت تغییر کرده بود. این آژانس اکنون به دلیل «بن‌بست» در مذاکرات میان آمریکا و ایران، کاهش روزانه ۲.۵ میلیون بشکه‌ای تقاضای نفت را پیش‌بینی می‌کند.
نفت کمتر به معنای انتشار کمتر آلاینده‌های گرم‌کننده زمین است. بر اساس تحلیل نشریه غیرانتفاعی «کربن بریف» (Carbon Brief)، انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از سوخت‌های فسیلی در جهان در مسیر کاهش حدود ۰.۵ درصدی در سال ۲۰۲۶ قرار دارد. این نخستین کاهش از سال ۲۰۲۰ خواهد بود؛ سالی که همه‌گیری کووید-۱۹ بخش بزرگی از فعالیت‌های جهان را متوقف کرد.
تغییر در حمل‌ونقل و افزایش استقبال از خودروهای برقی
این وضعیت همچنین تغییرات بزرگی در بخش حمل‌ونقل ایجاد می‌کند؛ بخشی که بیشترین سهم مصرف نفت جهان را به خود اختصاص می‌دهد. مردم کمتر رانندگی می‌کنند و کمتر با هواپیما سفر می‌روند، اما به گفته سوره آل‌ویک، معاون و مدیر چشم‌انداز گذار انرژی در شرکت مشاوره‌ای نروژی «دی‌ان‌وی» (DNV)، این تغییرات احتمالاً موقتی خواهند بود. تغییراتی که می‌توانند ماندگارتر باشند، به خودروهایی مربوط می‌شوند که مردم خریداری می‌کنند.
بر اساس آمار آژانس بین‌المللی انرژی، فروش جهانی خودروهای برقی در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ چهار درصد افزایش یافت. این آژانس اعلام کرد بحران خاورمیانه «به‌وضوح بر اهمیت خودروهای برقی به‌عنوان راهکاری برای پاسخ به نگرانی‌های مربوط به امنیت انرژی و هزینه سوخت افزوده است».
استرالیا و بخش‌هایی از آسیا شاهد رونق بازار خودروهای برقی بوده‌اند؛ اروپا نیز با ثبت رکوردهای جدید فروش در سال ۲۰۲۶ به این روند پیوسته است. این موضوع در گزارشی از گروه غیرانتفاعی حامی حمل‌ونقل پاک، «ترنسپورت اند انوایرونمنت» (Transport & Environment)، مطرح شده است.
قیمت سوخت یکی از عوامل اصلی این روند بوده است؛ به‌ویژه آنکه قیمت گازوئیل از زمان آغاز جنگ ۳۸ درصد افزایش یافته و فشار قابل‌توجهی بر مصرف‌کنندگان وارد کرده است.
با این حال، ایالات متحده برخلاف این روند حرکت می‌کند. فروش خودروهای برقی در این کشور کاهش شدیدی داشته است؛ زیرا دولت ترامپ حمایت‌های خود از این خودروها را کاهش داده و عملاً ورود مدل‌های ارزان‌تر چینی را ممنوع کرده است. بر اساس آمار شرکت تحقیقاتی «موتور اینتلیجنس» (Motor Intelligence)، فروش خودروهای برقی در آمریکا از ابتدای سال جاری تاکنون بیش از ۳۰ درصد کاهش یافته است.
وضعیت گاز طبیعی نیز مشابه است. آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده که این درگیری «شوک بزرگی به عرضه» در بازارهای جهانی گاز وارد کرده و پیش‌بینی می‌کند تقاضای جهانی گاز در سال ۲۰۲۶ حدود ۰.۵ درصد کاهش یابد.
پیش‌بینی هواشناسی تنها نقطه آغاز است. ما گزارش‌های کارشناسی و داستان‌های پشت تحولات جوی را برای شما ارسال می‌کنیم تا فراتر از اعداد و ارقام بدانید چه اتفاقی در حال رخ دادن است. در خبرنامه ثبت‌نام کنید.
حرکت کشورها به سوی انرژی‌های پاک
کشورها در جست‌وجوی جایگزین‌هایی برای سوخت‌های فسیلی هستند و از زمان آغاز جنگ، ده‌ها کشور سیاست‌هایی را برای جایگزینی این سوخت‌ها با انرژی پاک به اجرا گذاشته‌اند. استفاده از انرژی خورشیدی و بادی، برخلاف نفت و گاز، به تعداد محدودی از گلوگاه‌های راهبردی و آسیب‌پذیر وابسته نیست.
ایمی مایرز جافه، مدیر آزمایشگاه جهانی انرژی، اقلیم و پایداری در دانشگاه نیویورک، گفت: «ژئوپلیتیک جدید انرژی، راهکارهای انرژی پاک و برقی‌سازی را به پیش می‌راند.»
برای مثال، بر اساس داده‌های گروه تحقیقاتی مستقل «رودیوم گروپ» (Rhodium Group)، سرمایه‌گذاری در ظرفیت انرژی خورشیدی در کشورهای جنوب شرق آسیا طی دو فصل نخست سال جاری تقریباً چهار برابر شده است.
بخش عمده گاز طبیعی مایع‌شده مورد نیاز این منطقه از خلیج فارس تأمین می‌شود؛ بنابراین، کشورهای منطقه ناچار شدند «با سرعت بیشتری مسیر خود را تغییر دهند». این مطلب را تس کارتر، معاون مدیر بخش انرژی و اقلیم در گروه رودیوم، بیان کرد.
گراس گفت برای مشاهده شواهد واقعی از شتاب گرفتن روند فاصله گرفتن از نفت و گاز، به زمان نیاز است. گذار گسترده به خودروهای برقی و ایجاد تغییرات فراگیر در شبکه‌های برق، فرایندهایی زمان‌بر هستند.
او افزود: «اما انتظار دارم که این اتفاق در راه باشد.»
بازگشت زغال‌سنگ؛ روی دیگر ماجرا
با این حال، یک نکته منفی نیز وجود دارد. گذار به گزینه‌های جایگزین انرژی صرفاً به معنای استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر نبوده است؛ برخی کشورها به زغال‌سنگ، آلاینده‌ترین سوخت فسیلی، روی آورده‌اند.
اکنون پیش‌بینی می‌شود تقاضای جهانی زغال‌سنگ در سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۲ درصد افزایش یابد. این رقم در تضاد با پیش‌بینی‌های قبلی است که از کاهش اندک تقاضا حکایت داشتند.
همچنین این احتمال وجود دارد که تقاضای نفت و گاز بار دیگر به‌شدت افزایش یابد. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند تقاضای نفت در سال ۲۰۲۷ بهبود پیدا کند.
جهان پیش‌تر نیز چنین وضعیتی را در پی بحران‌های بزرگ تجربه کرده است. برخی فعالان محیط زیست امیدوار بودند همه‌گیری کرونا موجب گذار به انرژی پاک شود، اما در عوض، تقاضا برای سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۱ افزایش یافت.
ماندگاری این تغییرات ممکن است به مدت‌زمان ادامه جنگ بستگی داشته باشد. بر اساس تحلیل شرکت دی‌ان‌وی، با گذشت هر ماه از جنگ، احتمال تخریب دائمی تقاضای نفت افزایش می‌یابد؛ اصطلاحی که به کاهش ساختاری و پایدار تقاضا اشاره دارد.
آل‌ویک از شرکت دی‌ان‌وی گفت: «برای مثال، اگر جنگ چهار سال طول بکشد، تحلیل ما نشان می‌دهد که تقاضای نفت دیگر هرگز به سطح سال ۲۰۲۵ بازنخواهد گشت.»
جهانی که دیگر نمی‌تواند آسیب‌پذیری نفت و گاز را نادیده بگیرد
برخی امیدوارند صرف‌نظر از آنچه در ادامه رخ می‌دهد، تغییرات ماندگارتری از همین حالا در جهان شکل گرفته باشند.
ایران نشان داده است که برای مختل کردن یک گذرگاه آبی، تنها به پهپادها و موشک‌ها نیاز است و لزوماً به نیروی دریایی قدرتمند احتیاجی نیست.
گراس از مؤسسه بروکینگز گفت: «جهان دیگر نمی‌تواند آنچه را رخ داده نادیده بگیرد و به نظر می‌رسد عرضه نفت و گاز طبیعی نسبت به قبل از جنگ بسیار ناامن‌تر شده است.»
راب جکسون، دانشمند اقلیم‌شناس دانشگاه استنفورد، گفت این درگیری «می‌تواند تأثیری پایدار داشته باشد، زیرا اکنون ده‌ها کشور مشوق‌های خرید خودروهای برقی، زیرساخت‌های شارژ و برقی‌سازی به‌طور کلی را ترویج می‌کنند».
با این حال، او تصور تبدیل شدن ترامپ به رئیس‌جمهوری که ناخواسته به نفع اقلیم عمل می‌کند را «مضحک» می‌داند.
به گفته جکسون، ترامپ ممکن است روند پذیرش انرژی پاک در خارج از آمریکا را تسریع کرده باشد، اما در داخل ایالات متحده، زیرساخت‌ها و برنامه‌های انرژی سبز را به‌شدت تضعیف کرده و «ما را چندین دهه به عقب رانده است».
او در پایان گفت: «نیروهایی که انرژی سبز را در سراسر جهان به پیش می‌برند ــ یعنی سوخت‌های پاک‌تر و ارزان‌تر ــ در نهایت، با وجود ترامپ، پیروز خواهند شد.»
منبع: انتخاب
