باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی – یک مطالعه بالینی اخیر نشان داده است که پیروی از یک رژیم غذایی کم‌چرب و گیاه‌پایه به مدت ۱۶ هفته می‌تواند به کاهش یک‌سومیِ تجمع چربی در کبد و بهبود پاسخ بدن به انسولین — و همچنین عملکرد سلول‌های لوزالمعده (پانکراس) که انسولین تولید می‌کنند — در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ کمک کند؛ آن هم بدون نیاز به شمارش کالری یا رعایت محدودیت‌های خاص کالری. بر اساس بیانیه‌ای که در ۸ اکتبر ۲۰۲۶ توسط «کمیته پزشکان برای پزشکی مسئولانه» (PCRM) منتشر شد، این مطالعه در نشریه *BMJ Open Diabetes Research & Care* به چاپ رسیده است.
تمرکز این پژوهش بر اندازه‌گیری تغییرات در تجمع چربی در کبد، عضلات و اطراف اندام‌های داخلی، و همچنین بررسی شاخص‌های مقاومت به انسولین و عملکرد سلول‌های بتای لوزالمعده بوده است. کاهش چربی کبد و بهبود شاخص‌های قند خون نتایج مطالعه نشان داد که شرکت‌کنندگان طی ۱۶ هفته به‌طور میانگین ۶ کیلوگرم (معادل تقریباً ۶.۶ درصد از وزن بدن خود) کاهش وزن داشتند؛ بخش عمده‌ای از این کاهش وزن ناشی از کم شدن حدود ۴.۲ کیلوگرم از توده چربی بدن بود.
علاوه بر این، حجم چربی احشایی — چربی انباشته‌شده در اطراف اندام‌های داخلی شکم — به میزان ۲۹۰ سانتی‌متر مکعب کاهش یافت و میزان چربی درون سلول‌های کبد نیز ۳۳ درصد افت کرد. بر اساس نتایج منتشرشده، شاخص‌های مقاومت به انسولین و حساسیت به آن بهبود یافتند و چندین شاخص مربوط به عملکرد سلول‌های بتا — سلول‌هایی که مسئول ترشح انسولین در پاسخ به افزایش سطح قند خون هستند — نیز ارتقا پیدا کردند. میانگین سطح HbA۱c (هموگلوبین گلیکوزیله) یک درصد کاهش یافت و کاهش قابل‌توجهی در کلسترول کل و کلسترول LDL (کلسترول بد) مشاهده شد.
رژیم غذایی کم‌چرب و گیاه‌پایه شامل چه غذا‌هایی است؟ رژیم غذایی مورد استفاده در این مطالعه بر پایه مواد غذایی گیاهی و با محدودیت مصرف چربی تنظیم شده بود؛ این رژیم شامل سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل و حبوبات بود و هیچ‌گونه محدودیت خاصی برای کالری یا کنترل سخت‌گیرانه حجم وعده‌های غذایی اعمال نمی‌کرد. به گفته «کمیته پزشکان برای پزشکی مسئولانه»، ترکیب کالری این رژیم غذایی تقریباً شامل ۷۵ درصد کربوهیدرات، ۱۵ درصد پروتئین و ۱۰ درصد چربی بود.
با این حال، این توزیع نشان‌دهنده رژیم غذایی خاصی است که در این مطالعه بررسی شده، نه یک توصیه تغذیه‌ای مناسب برای همه افراد مبتلا به دیابت؛ چرا که هنگام برنامه‌ریزی برای رژیم غذایی، باید وضعیت سلامت فرد، دارو‌ها و نیاز‌های تغذیه‌ای خاص او در نظر گرفته شود. چربی کبد چه ارتباطی با مقاومت به انسولین دارد؟ تجمع چربی در سلول‌های کبد می‌تواند با کاهش پاسخ بدن به انسولین مرتبط باشد؛ هورمونی که وظیفه آن کمک به سلول‌ها برای استفاده از گلوکز خون است.
هنگامی که حساسیت سلول‌ها به انسولین کاهش می‌یابد، بدن برای حفظ سطح قند خون به مقادیر بیشتری از این هورمون نیاز پیدا می‌کند؛ در برخی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، ممکن است لوزالمعده (پانکراس) برای تأمین این نیاز با دشواری فزاینده‌ای رو‌به‌رو شود. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که کاهش چربی کبد — همراه با کاهش وزن و بهبود شاخص‌های متابولیک — ممکن است یکی از راه‌های کمک به بهبود کنترل قند خون باشد. آیا رژیم غذایی گیاه‌پایه می‌تواند نیاز به دارو‌های دیابت را از بین ببرد؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، این مطالعه به این معنا نیست که رژیم غذایی گیاه‌پایه و کم‌چرب، دیابت را به‌طور کامل درمان می‌کند یا امکان قطع مصرف دارو را فراهم می‌سازد. علاوه بر این، یافته‌ها ثابت نمی‌کنند که رژیم غذایی به‌تنهایی عامل تمام تغییرات مشاهده‌شده بوده است. شایان ذکر است که این مطالعه یک کارآزمایی بالینی ۱۶ هفته‌ای بوده و نه یک کارآزمایی تصادفی‌سازی و کنترل‌شده؛ بنابراین، برای تأیید یافته‌ها و ارزیابی تداوم بلندمدت این فواید، به تحقیقات بیشتری نیاز است.
افراد مبتلا به دیابت باید پیش از ایجاد تغییرات عمده در رژیم غذایی — به‌ویژه اگر از انسولین یا دارو‌هایی استفاده می‌کنند که ممکن است باعث افت قند خون شوند — با پزشک خود مشورت کنند تا نیاز به تغییر در روند درمان ارزیابی شده و سطح گلوکز خون پایش شود. منبع: الیوم السابع
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
