رویداد۲۴| اقتصاد ایران در یک دهه اخیر سه موج اصلی نوسان نرخ ارز را پشت سر گذاشته که شامل سال‌های ۱۳۹۷، ۱۳۹۹ و ۱۴۰۵ بوده است؛ در هر سه این دوره‌ها ابتدا تشدید محدودیت‌ها یا کاهش چشم‌انداز صادرات نفت رخ داده و سپس با سرعت اثر خود را بر بازار ارز آن هم با جهش نرخ‌ها نشان داده است. موضوعی که در سال جاری نیز پس از اعمال محاصره دریایی آمریکا علیه ایران خود را به روشنی نشان داده است.
هرچند عوامل مختلفی بر بازار ارز و جهش نرخ‌های آن اثرگذار هستند، اما نمی‌توان از اثرگذاری بالای صادرات نفت بر این بازار چشم پوشی کرد، زیرا بخش عمده‌ای از درآمد‌های ارزی کشور و بخصوص نهاد دولت از این مسیر تامین می‌شود.
با اینکه بین صادرات نفتی و بازار ارز یک رابطه مستقیم و خطی وجود ندارد، اما واقعیت این است که در بسیاری از مواقع، نرخ دلار پیش از آنکه کاهش صادرات در آمار‌های رسمی و برآورد‌های اقتصادی منعکس شود، به تحولات واکنش نشان می‌دهد به این معنا که حتی در صورت احتمال محدود شدن فروش نفت و یا کاهش دسترسی به درآمد‌های ارزی، فعالان اقتصادی آن را به منزله کاهش ارز در دسترس تلقی کرده و با تشدید انتظارات تورمی به پیشواز افزایش قیمت می‌روند و رفتار بازار را تغییر می‌دهند.
البته این گزاره برای تبیین بخشی از رفتار نرخ‌ها در بازار ارز قابل استفاده است، زیرا در بلندمدت، بازار ارز از شاخص‌های کلانی، چون تورم و رشد نقدینگی اثرپذیری بیشتری دارد و این دو گزاره از عوامل اصلی تعیین‌کننده مسیر نرخ ارز هستند، اما در مقاطع کوتاه‌مدت، شوک‌های بیرونی و تغییر انتظارات می‌توانند نقش پررنگ‌تری در نوسان‌های بازار داشته باشند که مرور رویداد‌های یک دهه اخیر بازار ارز ایران، نمونه‌های متعددی از این الگو را نشان می‌دهد.
اردیبهشت ۹۷ و ثبت نخستین جهش با خروج آمریکا از برجام خروج آمریکا از برجام در اردیبهشت ۱۳۹۷ نقطه آغاز یکی از مهم‌ترین موج‌های ارزی در یک دهه اخیر به شمار می‌رود؛ در زمان اعلام این تصمیم، صادرات نفت ایران بیش از ۲.۳ میلیون بشکه در روز بود و آثار کامل بازگشت تحریم‌ها هنوز در میزان فروش نفت نمایان نشده بود؛
با این وجود، بازار ارز به سرعت به تغییر چشم‌انداز سیاسی واکنش نشان داد به طوری که در شهریورماه آن سال میانگین نرخ دلار به حدود ۱۴ هزار تومان رسید که از رشد ۲۷۴ درصدی نسبت به ماه مشابه سال قبل (شهریور ۹۶) حکایت داشت و بالاترین میزان رشد در دوره مورد بررسی بود.
منبع: رویداد 24
