شینا انصاری صبح امروز یکشنبه در نخستین همایش بین‌المللی «اکوساید؛ جنایت جنگی خاموش» با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد محیط‌زیستی مخاصمات مسلحانه اظهار کرد: اکوساید امروز فراتر از یک موضوع تخصصی محیط زیستی بوده و به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های اخلاقی، انسانی و حقوقی جهان معاصر تبدیل شده است؛ اینکه می‌توان از امنیت، صلح و توسعه سخن گفت در حالی که بنیان‌های طبیعی حیات انسان و سایر موجودات زنده در جریان جنگ‌ها و منازعات مسلحانه ویران می‌شود؟
او با گرامیداشت یاد شهدای کشور، به‌ویژه فرماندهان، دانشمندان، زنان، کودکان و شهدای محیط‌زیست افزود: جنگ صرفاً رویارویی نظامی میان دولت‌ها نیست بلکه پیامدهای آن از میدان نبرد فراتر می‌رود و خاک، آب، هوا، جنگل‌ها، تالاب‌ها، دریاها و تنوع زیستی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در بسیاری از موارد با پایان درگیری‌ها، آسیب‌های محیط‌زیستی خاتمه نمی‌یابد و آثار آن برای سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی می‌ماند.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به پیامدهای محیط‌زیستی جنگ‌های تحمیلی اخیر علیه کشور تصریح کرد: این جنگ‌ها صرفاً یک تنش یا منازعه نظامی نبودند، بلکه پیامدهای مخرب محیط‌زیستی آن‌ها می‌تواند تا دهه‌ها در حافظه خاک، آب و هوای این سرزمین باقی بماند. انصاری ادامه داد: هنگامی که پالایشگاه‌ها و تأسیسات گازی مورد حمله قرار می‌گیرند، تنها دارایی‌های اقتصادی آسیب نمی‌بینند بلکه سلامت و امنیت تنفسی مردم نیز به خطر می‌افتد.
انتشار گسترده ذرات معلق، ترکیبات سمی در خاک، آب و هوا و آزاد شدن حجم قابل توجهی از گازهای گلخانه‌ای از جمله پیامدهای مستقیم چنین حوادثی است. او بااشاره به برآوردهای ارائه‌شده درباره میزان انتشار آلاینده‌ها در جریان حملات به مخازن سوخت و تأسیسات عسلویه گفت: در بازه زمانی کوتاهی، حدود ۹۰۴ تن ذرات معلق، چهار هزار و ۷۰۰ تن ترکیبات آلی فرار و بیش از ۱۳ هزار تن اکسیدهای گوگرد منتشر شد.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست افزود: حجم آلاینده‌های منتشرشده به اندازه‌ای بود که در صورت انتقال گسترده به لایه تنفسی، می‌توانست کیفیت هوای کلان‌شهر تهران را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد با این حال به گفته وی، ارتفاع بالای لایه مرزی جو موجب شد بخش عمده این آلودگی به سطح تنفسی در تهران نرسد. انصاری با اشاره به انتشار گازهای گلخانه‌ای در پی این حوادث اظهار کرد: علاوه بر آلاینده‌های هوا، حدود یک‌ونیم میلیون تن معادل دی‌اکسید کربن نیز وارد جو شد؛ رقمی که ابعاد قابل توجه پیامدهای اقلیمی تخریب زیرساخت‌های انرژی را نشان می‌دهد.
او ادامه داد: برای درک بهتر مقیاس این میزان انتشار، می‌توان آن را با مقدار کربنی مقایسه کرد که حدود ۶۶ میلیون درخت بالغ طی یک سال جذب می‌کنند. این حجم از انتشار همچنین با انتشار سالانه کربن ناشی از فعالیت ده‌ها هزار خانوار شهری و تردد صدها هزار خودروی سواری قابل مقایسه است. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: این ارقام صرفاً داده‌هایی در یک گزارش کارشناسی نیستند بلکه نشان‌دهنده ابعاد یک فاجعه محیط‌زیستی و اقلیمی‌اند که در مدت چند روز رخ داده است.
انصاری با اشاره به تلاش‌های جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای گفت: انتشار چنین حجمی از کربن در شرایطی رخ می‌دهد که جامعه بین‌المللی در نشست‌های اقلیمی، به‌ویژه کنفرانس‌های تغییر اقلیم سازمان ملل متحد، بخش قابل توجهی از ظرفیت و منابع خود را برای مهار انتشار کربن و کاهش ردپای کربن بسیج کرده است. او افزود: این شرایط ضرورت طرح جدی مطالبه عدالت اقلیمی را نشان می‌دهد.
چگونه می‌توان از کشورها خواست به سمت گذار انرژی و اقتصاد کم‌کربن حرکت کنند در حالی که حملات نظامی می‌تواند حاصل سال‌ها تلاش ملی، پژوهش علمی و سرمایه‌گذاری برای مدیریت انتشار کربن را در مدت چند روز از بین ببرد؟ رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر ضرورت حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی انرژی خاطرنشان کرد: آسیب به این زیرساخت‌ها، افزون بر پیامدهای اقتصادی و اجتماعی می‌تواند دستاوردهای محیط‌زیستی کشورها را نیز تحت تأثیر قرار دهد و اهداف جهانی در زمینه کاهش آلاینده‌ها و مقابله با تغییر اقلیم را با چالش مواجه کند.
انصاری با بیان اینکه پیامدهای محیط‌زیستی جنگ به آلودگی‌های کوتاه‌مدت محدود نمی‌شود، گفت: جنگ می‌تواند روند اجرای طرح‌های راهبردی کشور در حوزه محیط زیست و انرژی را نیز مختل کند؛ طرح‌هایی مانند جمع‌آوری گازهای مشعل، کاهش انتشار آلاینده‌های هوا و گازهای گلخانه‌ای، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر خورشیدی و ارتقای استانداردهای واحدهای صنعتی و پالایشی.
او ادامه داد: برای کشوری مانند ایران که از تنوع گسترده زیست‌بوم‌ها، تالاب‌ها، پهنه‌های ساحلی ارزشمند، جنگل‌ها و زیستگاه‌های منحصربه‌فرد برخوردار است حفاظت از محیط زیست در برابر آثار مخاصمات مسلحانه اهمیت دوچندان دارد. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: هرگونه آسیب به زیرساخت‌های صنعتی و انرژی، پهنه‌های دریایی و زیستگاه‌های طبیعی باید با رویکردی دقیق، علمی و مسئولانه بررسی شود. مستندسازی خسارات محیط‌زیستی جنگ‌های اخیر، پایش مستمر کیفیت آب، خاک و هوا، ارزیابی آثار کوتاه‌مدت و بلندمدت و اطلاع‌رسانی شفاف از الزامات مدیریت این مخاطرات است.
انصاری با تأکید بر فرامرزی بودن پیامدهای تخریب محیط زیست گفت: محیط زیست مرزهای سیاسی را به رسمیت نمی‌شناسد و آلودگی هوا، جریان‌های آبی، اکوسیستم‌های دریایی و پیامدهای تخریب تنوع زیستی می‌توانند از مرزهای ملی عبور کنند. از این رو، همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای پیشگیری از خسارات محیط‌زیستی، تبادل داده‌های علمی، توسعه همکاری‌های تخصصی و بازسازی اکوسیستم‌های آسیب‌دیده ضرورتی انکارناپذیر است. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: حفاظت از محیط زیست باید بخشی جدایی‌ناپذیر از تلاش‌های جهانی برای دستیابی به صلح پایدار باشد.
صلح صرفاً به معنای نبود درگیری نظامی نیست بلکه صلح پایدار مستلزم برخورداری انسان‌ها از آب سالم، هوای پاک، امنیت غذایی و محیطی است که بتوانند در آن با کرامت و آرامش زندگی کنند. انصاری در پایان با تأکید بر ضرورت پاسخ‌گویی در قبال تخریب محیط زیست در جریان جنگ‌ها گفت: اگر تخریب طبیعت بدون ارزیابی، پاسخ‌گویی و جبران خسارت رها شود، نمی‌توان از تحقق عدالت سخن گفت.
عدالت محیط‌زیستی اقتضا می‌کند هزینه‌های تخریب بر دوش مردمی قرار نگیرد که کمترین نقش را در ایجاد بحران داشته‌اند و عدالت بین‌نسلی نیز ایجاب می‌کند منابع طبیعی و زیست‌بوم‌های حیاتی برای نسل‌های آینده حفظ شوند.
منبع: آوش
