نورنیوز-گروه اجتماعی: سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۱، یازدهم اکتبر را به‌عنوان روز جهانی دختر نام‌گذاری کرد تا توجه جهانیان را به چالش‌های پیش‌روی دختران، حقوق آنان و ضرورت توانمندسازی‌شان جلب کند. اصل توجه به حقوق دختران و فراهم‌کردن زمینه رشد و شکوفایی آنان، مسئله‌ای قابل دفاع است؛ اما پرسش مهم اینجاست که چه کسی و بر اساس کدام مبانی، معیارهای این رشد و شکوفایی را تعریف می‌کند؟در نگاه اسلامی، زن پیش از آنکه با شاخص‌هایی مانند اشتغال، درآمد یا میزان حضور در عرصه‌های رسمی سنجیده شود، انسانی برخوردار از کرامت ذاتی است.
ارزش و توانمندی او نیز به معنای نادیده‌گرفتن نقش‌های خانوادگی یا تقلید از الگوهای مسلط جهانی نیست. از این منظر، دختر باید فرصت آموختن، انتخاب‌کردن، رشد معنوی و علمی و مشارکت اجتماعی داشته باشد؛ بی‌آنکه برای اثبات توانمندی‌اش ناچار شود از هویت فرهنگی و دینی خود فاصله بگیرد.مسئله از جایی آغاز می‌شود که یک تعریف خاص از پیشرفت زن، به معیار جهانی و نسخه‌ای یکسان برای همه جوامع تبدیل شود.
برای مثال، اگر مشارکت اقتصادی و اشتغال رسمی به مهم‌ترین شاخص توانمندی زنان تبدیل شود، نقش‌های مهمی مانند مادری، تربیت نسل، مراقبت از اعضای خانواده و فعالیت‌های اجتماعیِ غیررسمی ممکن است کم‌ارزش یا نامرئی شوند. این در حالی است که در فرهنگ و دین ما، کرامت زن به یک نقش محدود نمی‌شود و فعالیت اجتماعی او نیز الزاماً در برابر مسئولیت‌های خانوادگی قرار نمی‌گیرد. همسان‌سازی فرهنگی تنها به ترویج چند مفهوم یا واژه مشترک محدود نمی‌ماند.
هنگامی که زبان سیاست‌گذاری، شاخص‌های ارزیابی، منابع مالی و شبکه‌های کنشگری در سطح جهانی به یکدیگر پیوند می‌خورند، ممکن است اولویت‌های خاصی برجسته و مسائل دیگر کم‌رنگ شوند. در چنین شرایطی، جوامع به‌تدریج به‌جای آنکه مسائل زنان خود را بر اساس نیازها، تجربه تاریخی و ارزش‌هایشان تعریف کنند، به دنبال تطبیق وضعیت خود با معیارهایی می‌روند که در جایی دیگر شکل گرفته‌اند.این نگرانی به معنای نفی گفت‌وگوی جهانی یا انکار مسائل مشترک دختران نیست؛ بلکه به معنای دفاع از حق ملت‌ها برای مشارکت در تعریف مسئله و انتخاب راه‌حل است.
استقلال فرهنگی یعنی جامعه بتواند درباره معنای کرامت زن، نسبت میان خانواده و اجتماع، شکل‌های مشارکت و مسیر پیشرفت خود بیندیشد و تصمیم بگیرد؛ نه اینکه صرفاً مصرف‌کننده الگوهای آماده باشد.در اینجا می‌توان از ایده شهید مرتضی مطهری در کتاب آزادی معنوی نیز الهام گرفت. مطهری در بحث آزادی اجتماعی بر این نکته تأکید می‌کند که انسان‌ها نباید مانع رشد یکدیگر شوند یا زمینه بهره‌کشی و سلطه بر هم را فراهم کنند.
با الهام از این نگاه، می‌توان پرسید: اگر آزادی و رشد انسان ارزشمند است، آیا ملت‌ها نیز نباید از حق اندیشیدن، انتخاب‌کردن و پیمودن مسیر فرهنگی خود برخوردار باشند؟ احترام به کرامت زن، اگر با نادیده‌گرفتن حق جوامع برای تعریف مستقل ارزش‌ها و نیازهایشان همراه شود، ممکن است در عمل به نوعی تحمیل فرهنگی بینجامد. اهمیت این مسئله برای جامعه ایرانی، تنها از دغدغه حفظ سنت‌ها ناشی نمی‌شود؛ بلکه به نوع نگاه فرهنگ و دین ما به زن بازمی‌گردد.
در این نگاه، زن انسانی صاحب کرامت و اراده است که می‌تواند در خانواده و جامعه نقش‌آفرینی کند و رشد یابد، بی‌آنکه ناچار باشد میان هویت دینی خود و حضور اجتماعی یکی را انتخاب کند. بنابراین، استقلال فرهنگی فرصتی برای حفظ محدودیت‌ها به هر قیمت نیست؛ بلکه امکان بازاندیشی و اصلاح مسائل زنان از درون یک منظومه ارزشی مستقل است؛ منظومه‌ای که بتواند میان حقوق، مسئولیت‌ها، آزادی و کرامت زن پیوند برقرار کند.البته دفاع از استقلال فرهنگی نباید بهانه‌ای برای نادیده‌گرفتن آسیب‌های واقعی باشد.
خشونت علیه دختران، محرومیت از آموزش، ازدواج اجباری و سلب فرصت‌های رشد، مسائلی نیستند که بتوان با استناد به تفاوت فرهنگی از کنارشان گذشت. همان‌طور که دفاع از حقوق دختران نیز نباید به تحمیل یک سبک زندگی یا یک تعریف واحد از زن توانمند منجر شود. چالش اصلی، جمع میان دو ضرورت است: پاسداشت کرامت و حقوق دختران و احترام به تنوع فرهنگی و حق جوامع برای انتخاب مسیر خود.اسناد جهانی نیز در سطح رسمی، از یکسان‌سازی سخن می‌گویند. پس باید مراقب بود که در مرحله اجرا، شاخص‌های جهانی به معیار نهایی داوری درباره همه فرهنگ‌ها تبدیل نشوند.
تفاوت مهمی وجود دارد میان توافق بر سر ضرورت حمایت از دختران و توافق بر سر یکسان‌بودن تعریف پیشرفت، خانواده و زندگی مطلوب در همه جوامع. روز جهانی دختر می‌تواند فرصتی برای گفت‌وگو درباره فرصت‌های ازدست‌رفته و موانع رشد دختران باشد؛ اما این گفت‌وگو زمانی به احترام واقعی نزدیک‌تر می‌شود که دختران و زنان، هم از حق برخورداری از کرامت و فرصت‌های رشد بهره‌مند باشند و هم جامعه‌شان بتواند بدون فشار برای تقلید از یک الگوی مسلط، راه خود را انتخاب کند.استقلال فرهنگی یعنی یک ملت بتواند از تجربه جهان بیاموزد، بی‌آنکه حق اندیشیدن و انتخاب‌کردن را واگذار کند؛
و کرامت زن زمانی پاس داشته می‌شود که رشد او نه بهانه‌ای برای تحمیل یک الگوی واحد، بلکه فرصتی برای شکوفایی انسان در متن فرهنگ و ارزش‌های جامعه‌اش باشد.
منبع: نورنیوز
