به گزارش برنا از چهارمحال و بختیاری؛روستاها تنها سکونتگاه بخشی از جمعیت نیستند، بلکه بخش مهمی از ظرفیت‌های تولید، امنیت غذایی، اشتغال، حفظ منابع طبیعی و هویت فرهنگی هر منطقه در همین نقاط شکل می‌گیرد. در چهارمحال و بختیاری نیز روستاها سهم قابل توجهی از جمعیت استان را در خود جای داده‌اند و بخش مهمی از فعالیت‌های کشاورزی، دامداری و صنایع مرتبط با تولید در این مناطق انجام می‌شود.
با این حال، روستاهای استان در دهه‌های گذشته با چالش‌هایی همچون مهاجرت، کاهش جمعیت برخی سکونتگاه‌ها، تنش آبی، محدودیت‌های توسعه کالبدی، کمبود فرصت‌های شغلی و مسائل مرتبط با مدیریت پسماند روبه‌رو بوده‌اند. از سوی دیگر، توسعه زیرساخت‌ها، بهسازی مسکن، اجرای طرحهای هادی و افزایش اعتبارات دهیاری‌ها در سال‌های اخیر، شرایط زندگی در بسیاری از روستاها را بهبود داده و تلاش شده است زمینه ماندگاری جمعیت و رونق اقتصادی در این مناطق فراهم شود.
در چنین شرایطی، حفظ جمعیت روستایی تنها با اجرای طرحهای عمرانی محقق نمی‌شود و تامین آب، ایجاد اشتغال، دسترسی به خدمات و استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی و محیطی روستاها نیز درد ماندگی جمعیت نقش دارد؛ موضوعی که ضرورت توجه همزمان به توسعه کالبدی و کیفیت زندگی در روستاها را دوچندان می‌کند. در همین راستا، بررسی وضعیت مدیریت روستایی، میزان اعتبارات اختصاص یافته، چالش‌های پیش‌روی روستاها و برنامه‌های استان برای تقویت زیرساخت‌ها و ماندگاری جمعیت، موضوع گفت وگوی ایرنا با محمد کهرانی مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری است.
محمد کهرانی اظهار داشت: ۱۳ هزار و ۱۷۰ میلیارد ریال اعتبار از محل اعتبارات ملی، مالیات بر ارزش افزوده و سایر ظرفیت‌های قانونی به دهیاری‌های استان اختصاص یافته که به طور تقریبی معادل مجموع اعتباراتی است که در سال‌های ۱۴۰۱، ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به دهیاری‌ها پرداخت شده است. وی افزود: همچنین در نیمه نخست امسال نیز ۶ هزار و ۳۵۰ میلیارد ریال اعتبار در حوزه مدیریت روستایی استان اعتبار تخصیص یافته است.
مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری گفت: با وجود افزایش هزینه‌ها و تورم، در هفته دولت سال ۱۴۰۴ حدود ۲ هزار میلیارد ریال پروژه در روستاهای دارای دهیاری استان افتتاح یا عملیات اجرایی آن‌ها آغاز شد و در سال جاری نیز حدود ۶ هزار میلیارد ریال پروژه عمرانی و سرمایه‌گذاری در این روستاها به بهره‌برداری رسید یا عملیات اجرایی آن‌ها آغاز شد.
مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری گفت: این روند نشان‌دهنده توجه بیشتر دولت‌ها و مسوولان به اهمیت توسعه روستایی است، چرا که بی‌توجهی به روستاها می‌تواند مشکلاتی مانند مهاجرت جمعیت روستایی به شهرها را تشدید کند. وجود بیش از ۸۰۰ روستا در چهارمحال و بختیاری مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری گفت: جمعیت استان حدود یک میلیون نفر است که حدود ۳۴۰ هزار نفر آن در مناطق روستایی، ۵۰۰ هزار نفر در مناطق شهری و ۱۲۵ هزار نفر نیز جمعیت عشایری هستند.
وی افزود: این جمعیت روستایی در بیش از ۸۰۰ روستا سکونت دارند و براساس قانون، روستاهای بالای ۲۰ خانوار از نهاد دهیاری برخوردارند و در روستاهای کمتر از ۲۰ خانوار، دهیاری و شورای اسلامی روستا تشکیل نمی‌شود. کهرانی ادامه داد: در حال حاضر ۵۷۰ روستای استان دارای دهیاری هستند و مدیریت مباحثی مانند امور عمرانی، کالبدی و طرحهای توسعه روستایی در این روستاها انجام می‌شود.
وی یادآور شد: تلاش می‌شود با سرشماری عمومی نفوس و مسکن و مشخص شدن وضعیت جمعیتی روستاها، تعداد روستاهای برخوردار از نهاد دهیاری افزایش یابد تا این روستاها نیز بتوانند از اعتبارات ملی، مالیات بر ارزش افزوده و سایر ظرفیت‌های قانونی بهره‌مند شوند.
خالی شدن ۱۲۰ روستا در دهه‌های اخیر مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری گفت: در دهه‌های ۵۰ و ۶۰ حدود ۹۷۱ روستا در استان وجود داشت که اکنون تعداد روستاها به بیش از ۸۰۰ روستا رسیده و حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ روستا نیز خالی از سکنه شدند. کهرانی تاکید کرد: بی‌توجهی به روستاها می‌تواند مهاجرت جمعیت روستایی به شهرها را افزایش دهد و این مهاجرت نیز پیامدهایی مانند حاشیه‌نشینی و مشکلات ناشی از ناآشنایی با فرهنگ شهرنشینی به دنبال دارد.
وی افزود: اگر امکانات زیربنایی مانند آب شرب، امکانات آموزشی، راه و زمینه اشتغال در روستاها فراهم شود، رضایت‌مندی افزایش می‌یابد و زمینه ماندگاری جمعیت بیشتر می‌شود. کهرانی ادامه داد: البته نمی‌توان در روستاهای کوچک همه امکانات آموزشی و خدماتی را به شکل کامل ایجاد کرد و به همین دلیل مهاجرت به شکل‌های مختلف رخ می‌دهد، اما نباید اجازه داد روستاها تخلیه و خالی از سکنه شوند. وی گفت: در حال حاضر روستاهای بالای ۲۰ خانوار استان به‌طور کامل از آب، برق و راه برخوردارند و اجرای طرحهای بهسازی مسکن نیز به بهبود کیفیت زندگی در روستاها کمک کرده است.
۱۳۴ روستا با تنش آبی روبه‌رو هستند کهرانی درباره وضعیت آب روستاهای استان اظهار داشت: با وجود برخورداری چهارمحال و بختیاری از حدود هفت تا ۱۰ درصد آب‌های سطحی کشور، ۱۳۴ روستای استان با تنش آبی روبه‌رو هستند. وی افزود: روستاهای منطقه سردشت با مشکلات تامین آب روبه‌رو هستند و آبرسانی به برخی از این روستاها با تانکر انجام می‌شود. مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری ادامه داد: معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری سال گذشته سفری به استان داشت و در پی آن، مطالعات و اقدامات اجرایی ۲ طرح مهم در حوزه تامین آب انجام شد.
کهرانی گفت: انتقال آب چشمه سفید به شهرستان‌های لردگان، خانمیرزا و بروجن در حال انجام است و انتظار می‌رود با اجرای این طرح، بخشی از مشکلات تامین آب شرب روستاهای این مناطق برطرف شود. وی افزود: شرکت آب و فاضلاب نیز طرح‌هایی برای تامین آب روستاها دارد و پیگیری‌هایی در حال انجام است تا مشکلات روستاهای حاشیه زاینده‌رود در زمینه حریم رودخانه و فاضلاب با اجرای طرحهای استاندارد برطرف شود.
دهیاری‌ها؛ مدیران بحران در روستاها کهرانی با اشاره به نقش دهیاری‌ها در مدیریت بحران گفت: چهارمحال و بختیاری استانی حادثه‌خیز و در معرض سیلاب و دیگر حوادث طبیعی است و به همین دلیل باید آمادگی لازم در روستاها وجود داشته باشد. وی افزود: طی یک‌سال گذشته حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ دستگاه ماشین‌آلات راهسازی، عمرانی و خدماتی با اعتبار ۲۱۰ میلیارد تومان خریداری و در اختیار دهیاری‌های استان قرار گرفت و چهارمحال و بختیاری در زمینه خرید ماشین‌آلات در رتبه نخست قرار گرفت.
مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری ادامه داد: با توجه به شرایط جوی و احتمال وقوع حوادث طبیعی، آماده‌باش لازم به دهیاری‌ها داده شده است تا ضمن غافلگیر نشدن، از خسارت‌های احتمالی کاسته شود.کهرانی گفت: تجهیزات دهیاری‌ها نسبت به گذشته وضعیت بهتری پیدا کرده است. وی درباره تعداد روستاهای در معرض خطر رانش نیز اظهار کرد: آمار دقیقی در این زمینه ندارم، اما پیش‌بینی می‌شود حدود ۵۰ تا ۷۰ روستا در معرض خطر رانش و ریزش قرار داشته باشند.
بهسازی یک‌چهارم معابر روستایی در یک سال کهرانی گفت: در یک سال گذشته یک میلیون و ۱۷ هزار مترمربع از معابر روستایی استان زیرسازی و بهسازی شده و عملیات آسفالت، اجرای جوی و جدول نیز در این معابر انجام گرفته است. وی افزود: مجموع معابر روستایی استان حدود ۴.۵ میلیون مترمربع است و به این ترتیب طی یک سال حدود یک‌چهارم کل معابر روستایی استان بهسازی شده است. مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری ادامه داد: بخش بیشتری از این اقدامات در شهرستان لردگان انجام شده است، چرا که این شهرستان تعداد روستاها و حجم معابر بیشتری دارد.
کهرانی گفت: در همین مدت حدود ۲۰۰ هزار مترمربع دیوار حائل و مسیل نیز در روستاهای استان اجرا شده است، چرا که بسیاری از روستاها با خطر رانش و دیگر مسائل طبیعی مواجه هستند.
اولویت توسعه روستاها؛ زیرساخت و مقاوم‌سازی کهرانی درباره مهم‌ترین اولویت‌های حوزه روستایی در سال جاری اظهار کرد: بهسازی و مقاوم‌سازی مسکن، بهسازی معابر و تجهیز دهیاری‌ها به ماشین‌آلات از اولویت‌های اصلی است. وی افزود: دهیاری یک نهاد مدیریت محلی و خودکفاست و تا زمانی که این نهاد از امکانات، تجهیزات و زیرساخت‌های لازم برخوردار نباشد، نمی‌توان به توسعه روستاها دست یافت. مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری ادامه داد: لایحه مدیریت شهری و روستایی در سطح مجلس در حال تهیه است.
در حوزه شهرداری‌ها قانون شهرداری‌ها وجود دارد، اما در سطح دهیاری‌ها هنوز قانون منسجمی وجود ندارد و پیگیری برای تدوین آن در حال انجام است. کهرانی گفت: انتظار می‌رود قانون منسجمی برای دهیاری‌ها تدوین شود تا این نهاد مدیریت محلی از چارچوب قانونی مشخص و امکانات لازم برای انجام وظایف خود برخوردار شود.
توسعه منظومه‌های روستایی برای جلوگیری از بخشی‌نگری وی درباره طرح منظومه‌های روستایی گفت: در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ در استان ۲ منظومه روستایی در بخش بلداجی شهرستان بروجن و ناغان شهرستان کیار معرفی شد. کهرانی افزود: در این طرح، همه دستگاه‌های اجرایی مرتبط با روستا از جمله میراث فرهنگی، آب و فاضلاب، جهاد کشاورزی، امور روستایی و بنیاد مسکن، اعتبارات خود را در راستای یک برنامه مشخص تنظیم می‌کنند تا توسعه روستا به شکل هماهنگ دنبال شود.
وی ادامه داد: این طرح امسال با عنوان «پیشرفت و توسعه روستایی ۴۰۴۰» دنبال می‌شود و چهار هزار و ۴۰ منظومه روستایی در سراسر کشور در حال مطالعه است که تعدادی از این منظومه‌ها متعلق به چهارمحال و بختیاری است. کهرانی گفت: در این طرح، دستگاه‌های خدمات‌رسان اعتبارات خود را برای یک محدوده روستایی همسو می‌کنند و با تدوین یک برنامه منسجم، توسعه روستا بدون بخشی‌نگری دنبال می‌شود.
۲۵ واحد بوم‌گردی در روستاهای استان ایجاد شد مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری با اشاره به ظرفیت گردشگری روستاها گفت: اقدامات مناسبی برای ایجاد بوم‌گردی در دهیاری‌های استان انجام شده و تاکنون ۲۵ واحد اقامتی در روستاها ایجاد شده است. وی افزود: توسعه بوم‌گردی می‌تواند زمینه ایجاد درآمد و اشتغال و استفاده از ظرفیت‌های گردشگری روستاها را فراهم کند.
۲هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال برای اشتغال روستایی کهرانی گفت: در سال ۱۴۰۴ از محل اعتبارات جزء ۷ قانون بودجه در حوزه امور روستایی استانداری، یک‌هزار و ۵۴۰ میلیارد ریال اعتبار برای ایجاد و توسعه اشتغال در روستاها تخصیص یافت. وی افزود: برای سال جاری نیز ۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال اعتبار در حوزه ایجاد و توسعه اشتغال روستایی پیش‌بینی شده است.
کهرانی ادامه داد: یکی از اولویت‌های دولت در حوزه اشتغال روستایی، توسعه انرژی خورشیدی است و برای طرح‌هایی که در حوزه پنل‌های خورشیدی یا بوم‌گردی زمینه ایجاد اشتغال پایدار را فراهم کنند، تا سقف ۵۰ میلیارد ریال تسهیلات بلندمدت با نرخ سود چهار درصد پرداخت می‌شود. مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری گفت: در سال ۱۴۰۴ از محل اعتبارات جزء ۷ قانون بودجه در حوزه امور روستایی استانداری، هزار و ۵۴۰ میلیارد ریال اعتبار تخصیص یافت که برای ایجاد و توسعه اشتغال در روستاها جذب و اختصاص داده شد.
وی گفت: هدف از این حمایت‌ها ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمد خانوارهای روستایی و فراهم کردن زمینه ماندگاری جمعیت در مناطق روستایی است. کهرانی درباره وضعیت نیروی انسانی دهیاری‌ها گفت: براساس قانون، دهیار توسط شورای اسلامی روستا انتخاب می‌شود و همانند شهردار، استخدامی در دهیاری ندارد. وی افزود: در سال ۱۴۰۴ نخستین آزمون به‌کارگیری نیرو در دهیاری‌ها در کشور و استان برگزار شد و ۳۴ نفر از طریق این آزمون در دهیاری‌های استان جذب شدند.
تفکیک پسماند از مبدا در روستاهای استان مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری درباره مدیریت پسماند روستایی گفت: مدیریت پسماند از وظایف اصلی دهیاری‌ها و بخشداری‌هاست و تاکنون طرح جامع پسماند چهار شهرستان استان تصویب و در کارگروه پسماند استان تایید شده است. وی افزود: نخستین گام در طرحهای جامع پسماند، تفکیک زباله از مبدا است و در حال حاضر این طرح به صورت آزمایشی در یک تا ۲ روستای شهرستان سامان در حال اجراست.
کهرانی ادامه داد: از تجربه استان مازندران در این زمینه الگوبرداری شده و تلاش می‌شود تفکیک پسماند از مبدا در روستاهای حاشیه زاینده‌رود در شهرستان سامان اجرا و در صورت موفقیت به دیگر شهرستان‌های دارای شرایط مشابه، از جمله مناطق حاشیه رودخانه کارون، تعمیم داده شود. وی تاکید کرد: با توجه به محدودیت‌های جغرافیایی و طبیعی استان، امکان ایجاد محل دفن پسماند به تعداد روستاها و شهرها وجود ندارد و به همین دلیل باید پسماندها تجمیع و تفکیک از مبدا انجام شود.
توسعه روستاهای حاشیه زاینده‌رود در چارچوب قانون کهرانی درباره محدودیت‌های توسعه روستاهای حاشیه زاینده‌رود گفت: در این مناطق هم محدودیت‌های طبیعی و هم ممنوعیت‌های قانونی وجود دارد و مسیر رودخانه دارای بستر و حریم قانونی است. وی افزود: بسیاری از روستاهای حاشیه زاینده‌رود از یک طرف به رودخانه و از طرف دیگر به کوه محدود می‌شوند و امکان بارگذاری و توسعه بیشتر در این محدوده‌ها وجود ندارد. مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری تاکید کرد: نمی‌توان حریم و بستر رودخانه را کاهش داد یا به بستر رودخانه تجاوز کرد و باید استانداردها و ضوابط قانونی رعایت شود.
کهرانی ادامه داد: تلاش می‌شود در تهیه و اجرای طرحهای هادی، میان محدودیت‌های طبیعی و الزامات قانونی توازن ایجاد شود؛ به‌گونه‌ای که هم ملاحظات زیست‌محیطی رعایت شود و هم روستاهایی که محل زندگی و معیشت مردم هستند از امکان توسعه متناسب محروم نشوند.
طرح هادی مبنای توسعه روستاهای بالای ۲۰ خانوار کهرانی افزود: روستاهای بالای ۲۰ خانوار دارای طرح هادی هستند که در بنیاد مسکن تهیه می‌شود و در این طرح‌ها، بافت کالبدی روستا، نقشه‌های جغرافیایی و ضوابط عمرانی مشخص شده و توسعه و ساخت‌وساز در چارچوب آن هدایت می‌شود. وی اضافه کرد: در روستاهای کمتر از ۲۰ خانوار تنها محدوده روستا مشخص است و به دلیل نداشتن شرایط قانونی تشکیل دهیاری، مدیریت روستا به شکل روستاهای دارای دهیاری انجام نمی‌شود.
مدیرکل امور روستایی استانداری چهارمحال و بختیاری با اشاره به نقش روستاها در توسعه پایدار اظهار کرد: روستاها در خودکفایی، امنیت غذایی و حفظ هویت فرهنگی و تاریخی نقش مهمی دارند و روستاییان و عشایر استان با وجود سختی‌های موجود، بخش مهمی از فرهنگ اصیل ایرانی و بختیاری را حفظ کرده‌اند. کهرانی افزود: توسعه پایدار زمانی محقق می‌شود که همه نقاط استان قابلیت زیست داشته باشند و اگر یک نقطه جمعیتی از سکنه خالی شود، به این معناست که نتوانسته‌ایم قابلیت‌های زندگی را در آن نقطه حفظ کنیم.
وی در پایان گفت: توسعه پایدار باید به گونه‌ای باشد که توانمندی‌های محیطی، اجتماعی و فرهنگی برای نسل‌های آینده نیز حفظ شود و استفاده امروز از ظرفیت‌های محیطی، توان نسل‌های آینده را کاهش ندهد.
منبع: خبرگزرای برنا
