به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
برق پیش از آنکه به خانه‌ها و کارخانه‌ها برسد، از زنجیره‌ای عبور می‌کند که پایداری آن کمتر دیده می‌شود؛ زنجیره سازندگان تجهیزات، پیمانکاران، مشاوران و تأمین‌کنندگانی که روشن‌ماندن کشور به توان ادامه فعالیت آنها وابسته است. پیام نشست خبری سندیکای صنعت برق ایران، توجه به همین پشتوانه بود: عبور از ناترازی، علاوه بر ساخت نیروگاه، به حفظ بنگاه‌ها، بازگشت سرمایه و اصلاح قواعدی نیاز دارد که آینده این صنعت را شکل می‌دهند.
به گزارش «شرق»، نشست خبری سندیکای صنعت برق ایران امروز با حضور محمدهادی فقیه‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره، و مهدی مسائلی، دبیر سندیکا و جمعی از خبرنگاران در محل اتاق بازرگانی تهران برگزار شد. دو نماینده این تشکل، ضمن تشریح مشکلات مالی و اجرایی صنعت، بر ظرفیت بخش خصوصی جهت مشارکت در حل آنها تأکید کردند؛ ظرفیتی که به گفته آنان، برای اثرگذاری بیشتر به جایگاهی مستمر در تصمیم‌سازی، دسترسی به منابع و اجرای تعهدات دولت نیاز دارد.
تاب‌آوری شبکه از کارخانه‌ها آغاز می‌شود
فقیه‌زاده صنعت برق را ستون فقرات اقتصاد و امنیت انرژی را پیش‌شرط امنیت ملی توصیف کرد. از نگاه او، استمرار فعالیت بیمارستان‌ها، زیرساخت‌ها و واحدهای تولیدی، حاصل تلاش مجموعه‌ای گسترده از کارکنان صنعت برق، مهندسان، تکنیسین‌ها و سیم‌بانان، در کنار شرکت‌های دولتی و خصوصی است. او با اشاره به توان داخلی در ساخت و اجرای تأسیسات تولید، انتقال و توزیع، این توانمندی را یکی از دارایی‌های مهم کشور دانست. فقیه‌زاده همچنین از همراهی بخش خصوصی در تأمین تجهیزات و قطعات موردنیاز برای بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده در جریان جنگ سخن گفت؛
همراهی‌ای که به گفته او، با بسیج ظرفیت شرکت‌ها و تلاش کارکنان شبکه برای بازگرداندن سریع برق انجام شد. با این حال، تأکید رئیس هیئت‌مدیره سندیکا این بود که پایداری شبکه را باید در ارتباط با پایداری زنجیره تأمین دید. او اشتغال مستقیم این زنجیره را بیش از ۲۰۰ هزار نفر اعلام کرد و توضیح داد که مشکلات بنگاه‌ها می‌تواند به‌تدریج بر توان تأمین تجهیزات، اجرای پروژه‌ها و نگهداری شبکه اثر بگذارد. مسائلی نیز با معرفی سندیکا به‌عنوان تشکلی با ۲۷ سال سابقه و ۸۵۰ عضو، بر گستردگی فعالیت اعضای آن تأکید کرد؛ از سازندگان و پیمانکاران تا مشاوران و بازرگانان صنعت برق.
به گفته او، بخش خصوصی در حفظ تاب‌آوری صنعت نقش اساسی داشته، اما استمرار این نقش بدون حمایت عملی و اصلاح شرایط اقتصادی، با محدودیت روبه‌رو خواهد شد.
مطالبات معوق؛ سرمایه‌ای که تحلیل می‌رود
وصول مطالبات، یکی از محورهای اصلی نشست بود. فقیه‌زاده حجم مطالبات بخش خصوصی در صنعت برق را بالغ بر ۳۵۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرد و گفت با لحاظ افزایش نرخ ارز، برآوردهای بالاتری نیز مطرح است. تأکید او بر این بود که تأخیر در پرداخت، در شرایط تورمی، ارزش واقعی منابعی را که به تولیدکننده بازمی‌گردد کاهش می‌دهد. برای شرکت تأمین‌کننده یا پیمانکار، دریافت پول قرارداد پایان یک چرخه و آغاز چرخه بعدی تولید است. هنگامی که این بازگشت به تعویق می‌افتد، تأمین مواد اولیه، پرداخت حقوق و پذیرش سفارش‌های جدید نیز دشوار می‌شود.
فقیه‌زاده خواستار قرارگرفتن تسویه مطالبات در اولویت دولت شد و هشدار داد که آثار تصمیم‌های تکلیفی درباره قیمت یا دریافت هزینه برق، در نهایت به زنجیره تولید و تأمین منتقل می‌شود. مسائلی نیز گفت مطالبات شرکت‌های کوچک و متوسط این صنعت، بدون احتساب شرکت‌های بزرگ، نزدیک به ۲۵ هزار میلیارد تومان است. او توضیح داد که اقدامات انجام‌شده برای سامان‌دادن به پرداخت‌ها، در برابر حجم مطالبات انباشته کفایت نمی‌کند.
وام بدون بهره بخش خصوصی برق به دولت
دبیر سندیکا وضعیت موجود را چنین توصیف کرد: بخش خصوصی عملا به تأمین‌کننده مالی بدون بهره برای بخش دولتی تبدیل شده است. از نگاه او، بازپرداخت مطالبات باید به‌گونه‌ای باشد که منابع تولید، با توجه به خسارت تأخیر، به بنگاه‌ها بازگردد؛ زیرا ادامه کار صنعت به گردش همین سرمایه وابسته است.
برق کالای اساسی است؛ ارز تجهیزاتش هم باید اولویت داشته باشد
تأمین ارز، مطالبه مهم دیگر سندیکا بود. فقیه‌زاده گفت اگر برق کالایی اساسی و راهبردی شناخته می‌شود، تأمین قطعات و تجهیزات آن نیز باید متناسب با همین اهمیت صورت گیرد. به اعتقاد او، قرارگرفتن نیازهای صنعت برق در مسیر عمومی تخصیص ارز، زمان تأمین را طولانی و هزینه فعالیت شرکت‌ها را بیشتر می‌کند. پیشنهاد سندیکا، تعیین سهمیه ارزی مشخص برای وزارت نیرو و مدیریت ثبت سفارش و تخصیص ارز تجهیزات صنعت برق با نظارت این وزارتخانه است.
فقیه‌زاده تأکید کرد که وجود ذخیره کافی تجهیزات، به‌ویژه هنگام وقوع حوادث، بخشی از الزامات پایداری شبکه است و نمی‌توان تأمین آن را به فرایندهای طولانی و نامطمئن وابسته کرد. مسائلی نیز از پیگیری‌های سندیکا برای رفع مشکلات ثبت سفارش و تخصیص ارز خبر داد و گفت تغییر مقررات و ناهماهنگی میان دستگاه‌ها، اثربخشی این پیگیری‌ها را محدود کرده است. به گفته او، درخواست ایجاد مسیر ارزی اختصاصی برای صنعت برق هنوز عملیاتی نشده و تداوم این وضعیت می‌تواند تأمین مواد اولیه و تجهیزات را دشوارتر کند.
در این بخش، مطالبه سندیکا روشن بود: تسهیل تأمین ارز با قواعد مشخص و نظارت تخصصی، تا شرکت‌ها بتوانند تعهدات خود را در زمان مناسب اجرا کنند.
سرمایه‌گذار به قوانین پایدار نیاز دارد
اصلاح اقتصاد برق، محور مشترک سخنان دو نماینده سندیکا بود. فقیه‌زاده توضیح داد که قیمت‌گذاری تکلیفی، همراه با تأخیر در پرداخت، انگیزه سرمایه‌گذاری را تضعیف می‌کند. از نگاه او، هنگامی که هزینه نهاده‌ها افزایش می‌یابد اما درآمد تولیدکننده با سازوکاری متناسب اصلاح نمی‌شود، ادامه سرمایه‌گذاری دشوار خواهد شد. او توسعه بازار برق و افزایش سهم معاملات رقابتی را یکی از مسیرهای اصلاح دانست و بر استفاده از علامت‌های قیمتی برای مدیریت مصرف تأکید کرد.
تفاوت قیمت برق در ساعات اوج و کم‌باری، به اعتقاد او، می‌تواند صنایع را به جابه‌جایی مصرف و استفاده بهتر از ظرفیت شبکه ترغیب کند. مسائلی نیز تعدد تعرفه‌ها و تغییر مقررات را از عوامل پیچیدگی محیط کسب‌وکار صنعت برق دانست. جمله او درباره ضرورت ثبات تصمیم‌ها، از تأکیدهای برجسته نشست بود: «سرمایه‌گذار موش آزمایشگاهی نیست». این دغدغه در بحث نیروگاه‌سازی صنایع نیز مطرح شد. فقیه‌زاده گفت صنایع با انتظار تأمین پایدار برق و سوخت وارد سرمایه‌گذاری شده‌اند، اما تحقق‌نیافتن کامل این انتظارات، بر پیشرفت طرح‌ها اثر گذاشته است.
پیام این بخش از نشست آن بود که جذب سرمایه، علاوه بر مشوق اولیه، به اجرای تعهدات و قابل پیش‌بینی‌بودن شرایط فعالیت نیاز دارد.
توسعه خورشیدی، پشتوانه می‌خواهد
توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، بخش مهم دیگری از نشست بود. فقیه‌زاده رشد ظرفیت خورشیدی را حاصل توجه به اقتصاد این حوزه و ایجاد سازوکارهایی مانند تابلوی برق سبز دانست. به اعتقاد او، تجربه تجدیدپذیرها نشان می‌دهد که توجه به بازگشت سرمایه می‌تواند زمینه حرکت سرمایه‌گذاران را فراهم کند؛ توجهی که باید در دیگر بخش‌های صنعت برق نیز وجود داشته باشد. در‌عین‌حال او بر توسعه متوازن تأکید کرد: افزایش ظرفیت خورشیدی باید با سرمایه‌گذاری در انتقال و توزیع و توجه به منابع پشتیبان و ذخیره‌سازی همراه شود.
تولید وابسته به تابش، برای ایفای نقش در تأمین پایدار برق، به برنامه‌ریزی هماهنگ در کل شبکه نیاز دارد. فقیه‌زاده همچنین خواستار توجه به بومی‌سازی تجهیزات و فناوری شد. از نگاه او، برنامه توسعه تجدیدپذیرها باید فرصت رشد صنعت داخلی را نیز فراهم کند تا افزایش ظرفیت تولید، با کاهش تدریجی وابستگی فناوری و ارزی همراه باشد. مسائلی با اشاره به مشکلات تأمین پنل، ارز و حمل‌ونقل، بر ضرورت پیش‌بینی مسیرهای جایگزین در برنامه‌های توسعه تأکید کرد. او همچنین در توضیح وضعیت بازار برق سبز، از اثر ورود نیروگاه‌های بزرگ بر سردشدن نسبی بازار سخن گفت.
در مجموع، تأکید سندیکا بر همراه‌کردن توسعه خورشیدی با زیرساخت، تأمین مالی و ثبات مقررات بود.
آینده نامعلوم سرمایه‌گذاری تجدیدپذیرها در پی عرضه سنگین برق در بورس انرژی
همچنین مسائلی، در پاسخ به پرسش «شرق» درباره دلایل افت قیمت برق در بورس انرژی، ورود نیروگاه‌های بزرگ و افزایش چشمگیر عرضه را از عوامل اصلی این کاهش دانست. به گفته او، خریداران با هدف تأمین برق و کاهش خطر قطع آن وارد بورس می‌شوند و هنگامی که امکان خرید ارزان‌تر از مسیرهای مختلف فراهم باشد، به طور طبیعی گزینه کم‌هزینه‌تر را انتخاب می‌کنند؛ رقابتی که به کاهش قیمت‌ها انجامیده است. مسائلی با تأکید بر اهمیت صرفه اقتصادی برای مصرف‌کننده، زمان‌بندی ورود نیروگاه‌های بزرگ را نیازمند بازنگری دانست.
او توضیح داد که امکان فروش برق در بورس، با هدف تسریع بازگشت سرمایه، پیش‌روی نیروگاه‌های تجدیدپذیر قرار گرفت، اما افزایش سنگین عرضه پیش از آنکه این کسب‌وکارها فرصت تثبیت پیدا کنند، بازار را با سردی مواجه کرد. دبیر سندیکا تصریح کرد که اصل ورود نیروگاه‌های بزرگ را اشتباه نمی‌داند، اما معتقد است اجرای تدریجی یا با تأخیر این سیاست می‌توانست فرصت بیشتری برای تقویت نیروگاه‌های پراکنده و تجدیدپذیر فراهم کند.
او با اشاره به نیاز این پروژه‌ها به تأمین مالی، پیشنهاد داد زمان‌بندی اجرای سیاست بازبینی شود تا کاهش قیمت، بازگشت سرمایه و ادامه فعالیت بنگاه‌ها را با مشکل مواجه نکند.
ظرفیت پنهان نیروگاه‌ها برای عبور از زمستان
با نزدیک‌شدن به زمستان، موضوع تأمین سوخت نیروگاه‌ها نیز در نشست مطرح شد. مسائلی با اشاره به اتکای گسترده برق کشور به نیروگاه‌های حرارتی، هشدار داد که محدودیت سوخت می‌تواند تأمین برق را با مشکل روبه‌رو کند. فقیه‌زاده نیز استمرار بحران‌های فصلی را نشانه ضرورت تصمیم‌گیری بلندمدت دانست؛ تابستان با افزایش تقاضا و زمستان با محدودیت عرضه سوخت. یکی از پیشنهادهای مشخص فقیه‌زاده، تبدیل نیروگاه‌های گازی سیکل ساده به سیکل ترکیبی بود.
او گفت بیش از ۱۷ هزار مگاوات ظرفیت گازی سیکل ساده، قابلیت چنین تبدیلی دارد و برآورد کرد که از این مسیر می‌توان حدود هشت هزار مگاوات ظرفیت تولید برق، بدون نیاز به افزایش مصرف سوخت، ایجاد کرد. به گفته او، فناوری مورد نیاز این کار در داخل وجود دارد و اجرای آن می‌تواند با نیاز ارزی کمتر، بخشی از مشکل تأمین برق را پوشش دهد. این پیشنهاد، اهمیت استفاده بیشتر از ظرفیت‌های موجود را در کنار ساخت نیروگاه‌های جدید برجسته کرد.
بهینه‌سازی؛ ظرفیت بزرگی که کمتر دیده می‌شود
مسائلی بر ضرورت قراردادن بهینه‌سازی مصرف در اولویت برنامه‌ها تأکید کرد. از نگاه او، اصلاح تجهیزات پرمصرف، ارتقای بهره‌وری صنایع و حمایت از فناوری‌های کم‌مصرف می‌تواند فشار بر شبکه و نیاز به سرمایه‌گذاری‌های بزرگ را کاهش دهد. او تعویض موتورهای قدیمی کولرهای آبی با موتورهای کم‌مصرف را از نمونه‌های قابل پیگیری دانست و پرسید حمایت از شرکت‌هایی که در این حوزه سرمایه‌گذاری کرده‌اند، تا چه اندازه با اهمیت صرفه‌جویی تناسب دارد. دبیر سندیکا تأکید کرد که مدیریت مصرف به برنامه عملیاتی و سرمایه‌گذاری نیاز دارد. به اعتقاد او، اولویت‌بندی درست میان توسعه تولید، تقویت شبکه و بهینه‌سازی، می‌تواند با منابع محدودتر نیز بخشی از ناترازی را کاهش دهد.
بخش خصوصی برق به‌عنوان شریک راهبردی، سهمی در تصمیم‌سازی می‌خواهد
در بخش راهکارها، مسائلی خواستار تعریف جایگاه رسمی بخش خصوصی در سطوح عملیاتی، راهبردی و حکمرانی صنعت برق شد. او گفت بخش خصوصی سهم بزرگی از اجرا را بر‌عهده دارد، اما حضور آن در شکل‌گیری تصمیم‌ها متناسب با این مسئولیت نیست. به گفته دبیر سندیکا، هدف، حضور مستمر در تصمیم‌سازی پیش از ابلاغ مقررات است؛ حضوری که امکان بررسی قابلیت اجرا و آثار تصمیم‌ها بر بنگاه‌ها را فراهم کند. او بر دریافت نظر تشکل‌های تخصصی تأکید کرد و گفت ارتباط با بخش خصوصی باید از مشورت‌های مقطعی به مشارکتی پیوسته تبدیل شود.
امکان تهاتر مطالبات با بدهی‌های مالیاتی و استفاده از ظرفیت واگذاری دارایی‌ها نیز از راهکارهای مطرح‌شده برای تسویه بدهی‌ها بود. با این حال، مسائلی یادآور شد که پرداخت به‌موقع تعهدات، بسیاری از نیازهای بعدی به سازوکارهای جبرانی را کاهش می‌دهد. فقیه‌زاده نیز سندیکا را شریک راهبردی دولت معرفی کرد و آمادگی این تشکل را برای همکاری در تدوین و اجرای برنامه جامع صنعت برق اعلام کرد.
پیام پایانی نشست، دعوت به استفاده از همین ظرفیت بود: صنعتی که توان ساخت، اجرا و نگهداری زیرساخت‌های کشور را پرورش داده، برای ادامه این نقش به سرمایه در گردش، قواعد پایدار و مشارکت مؤثر در تصمیم‌ها نیاز دارد. حفظ این پشتوانه، بخشی از سرمایه‌گذاری برای روشن‌ماندن کشور است.
راهبرد سندیکا برای توسعه متوازن صنعت برق
فقیه‌زاده توسعه متوازن صنعت برق را یکی از مطالبات اصلی سندیکا دانست و تأکید کرد پروژه‌های تولید، انتقال و توزیع باید در چارچوب برنامه‌ای جامع و هماهنگ تعریف شوند. به گفته او، توسعه‌‌‌بخشی می‌تواند زنجیره صنعت برق را با اختلال مواجه کند و امکان برنامه‌ریزی را از بنگاه‌ها بگیرد. او نبود نقشه جامع و تأخیر در تعریف پروژه‌های توسعه‌ای را از عوامل کاهش رونق فعالیت شرکت‌ها عنوان کرد. رئیس هیئت‌مدیره سندیکا همچنین آمادگی این تشکل را برای همکاری با وزارت نیرو در تدوین و اجرای برنامه جامع اعلام کرد؛ برنامه‌ای که نیازهای تمام حلقه‌های زنجیره برق را هم‌زمان در نظر بگیرد.
منبع: شبکه شرق
