مرگ ناگهانی دکتر حبیب‌الله سالارزهی، رئیس پارک علم و فناوری سیستان و بلوچستان، پیش از هر چیز یک فقدان انسانی و علمی است؛ اما هم‌زمان، نحوه انتشار خبر و روایت‌های متفاوتی که پس از آن شکل گرفته، پرسش‌هایی را در فضای عمومی ایجاد کرده است که نمی‌توان با شایعه به آنها پاسخ داد و نمی‌توان با سکوت نیز از کنارشان گذشت.
روایت رسمی پارک از بروز عارضه قلبی هنگام بازدید از پروژه‌های عمرانی و ناموفق بودن عملیات احیاست. در مقابل، روایت‌هایی در برخی رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که درباره علت و شرایط این مرگ تردیدهایی مطرح می‌کنند.
در چنین شرایطی اولین وظیفه یک تحلیلگر، تفکیک «خبر» از «ادعا» و «شایعه» است.
من نه دلیلی برای تأیید وقوع قتل دارم و نه قرار است در جایگاه بازپرس، قاتلی پیدا کنم. پرسش مهم‌تری وجود دارد: چرا یک واقعه ناگهانی در یک نهاد علمی و فناوری، به‌سرعت بستری برای شکل‌گیری چنین حجم بزرگی از سوءظن و روایت‌های غیررسمی می‌شود؟
به گمان من پاسخ را باید بیش از آنکه در حادثه جست‌وجو کرد، در ساختار جست.
من سال‌ها بخشی از زیست‌بوم کارآفرینی، فناوری و صنایع خلاق سیستان و بلوچستان بوده‌ام و از نزدیک با بخشی از سازوکارهای حمایتی و اداری این حوزه مواجه شده‌ام. تجربه شخصی من از این مواجهه، پرسش‌ها و انتقادهای جدی درباره بوروکراسی، نحوه دسترسی به فرصت‌ها، توزیع حمایت‌ها و میزان شفافیت برخی تصمیمات ایجاد کرده است.
پارک علم و فناوری صرفاً یک ساختمان اداری نیست. منابع مالی، تسهیلات، زیرساخت‌های آزمایشگاهی، اراضی، قراردادها، حمایت از شرکت‌ها، صندوق‌ها و فرصت‌های سرمایه‌گذاری در چنین نهادی متمرکز می‌شود. هرجا منابع عمومی و قدرت تصمیم‌گیری وجود دارد، نبود شفافیت می‌تواند زمینه شکل‌گیری تعارض منافع، رانت و فساد را فراهم کند؛ همان‌گونه که شفافیت می‌تواند از مدیران و مجموعه‌های سالم نیز در برابر اتهامات بی‌اساس محافظت کند.
از همین رو مسئله امروز برای من «شناسایی قاتل» نیست.
حتی اگر بررسی‌های رسمی و پزشکی به‌طور قطعی نشان دهد که مرگ دکتر سالارزهی کاملاً طبیعی بوده است، پرسش درباره سلامت حکمرانی زیست‌بوم فناوری استان همچنان پابرجاست.
چرا دوره‌های مدیریتی پارک باید محل این حجم از مناقشه و شایعه باشد؟
سازوکار تخصیص منابع و تسهیلات چگونه است؟
شرکت‌ها و افراد برخوردار از حمایت‌ها بر اساس چه شاخص‌هایی انتخاب می‌شوند؟
قراردادها، واگذاری‌ها و پروژه‌های زیرساختی تا چه اندازه برای جامعه فناوری استان قابل مشاهده‌اند؟
تعارض منافع مدیران، شرکت‌ها و مجموعه‌های وابسته چگونه کنترل می‌شود؟
و مهم‌تر از همه، آیا کارآفرین یا شرکت فناور می‌تواند بدون برخورداری از شبکه روابط، مسیر رشد طبیعی خود را طی کند؟
این پرسش‌ها اتهام نیستند؛ مطالبه شفافیت‌اند.
به همین دلیل معتقدم بهترین واکنش به حاشیه‌های امروز نه دامن‌زدن به روایت قتل و توطئه است و نه بستن پرونده با چند خط اطلاعیه.
راه سوم، شفافیت است.
انتشار نتیجه روشن بررسی پزشکی و قضایی درباره علت مرگ، ارائه گزارش عملکرد مدیریتی و مالی پارک، شفاف‌سازی قراردادها و حمایت‌های عمده، اعلام شاخص‌های تخصیص تسهیلات، بررسی تعارض منافع و فراهم‌کردن امکان ارزیابی مستقل فعالان زیست‌بوم می‌تواند بخش مهمی از ابهامات را برطرف کند.
اگر فسادی وجود ندارد، شفافیت بهترین دفاع از مدیران پارک است؛ و اگر تخلف یا شبکه‌ای از منافع ناسالم شکل گرفته باشد، باز هم شفافیت نخستین قدم برای اصلاح آن است.
مرگ دکتر حبیب‌الله سالارزهی نباید به خوراکی برای بازار شایعه تبدیل شود؛ اما نباید اجازه داد پرسش‌های مشروع درباره ساختاری که او مدیریت می‌کرد نیز همراه او دفن شود.
برای من مسئله این نیست که با حدس و گمان بپرسیم «قاتل چه کسی است؟»
پرسش اساسی‌تر این است:
چه سازوکاری می‌تواند دست رانت، تعارض منافع و روابط غیرشفاف را ـ هرجا که وجود داشته باشد ـ از زیرساخت علم، فناوری و کارآفرینی سیستان و بلوچستان کوتاه کند؟
پاسخ به این پرسش، نه در شایعه، بلکه در شفافیت، حسابرسی مستقل، پاسخگویی مدیران و امکان نظارت جامعه فناوری استان نهفته است
