سالمندی اگرچه بخش طبیعی مسیر زندگی است اما با تغییر نیازهای جسمی، روانی و اجتماعی افراد، ضرورت دسترسی مستمر به خدمات سلامت و حمایتهای اجتماعی را دوچندان میکند در این میان، تامین اجتماعی به عنوان یکی از مهمترین پشتوانههای دوران بازنشستگی، نقشی اساسی در کاهش دغدغههای درمانی و حفظ کیفیت زندگی سالمندان دارد.
به گزارش حیات، سالمندی یک مرحله طبیعی از چرخه زندگی است مرحلهای که بیش از آنکه صرفا با افزایش سن تعریف شود با تغییر تدریجی تواناییهای جسمی، نیازهای مراقبتی، شرایط اقتصادی و مناسبات اجتماعی افراد همراه است. هرچه فرد از دوران اشتغال و فعالیتهای اقتصادی فاصله میگیرد، اهمیت برخورداری از حمایتهای اجتماعی و دسترسی به خدمات سلامت برای حفظ استقلال و کیفیت زندگی او بیشتر میشود.
افزایش امید به زندگی به معنای آن است که بخش بیشتری از جمعیت فرصت تجربه سالهای طولانیتری از زندگی را پیدا میکنند موضوعی که خود یک دستاورد مهم اجتماعی و بهداشتی محسوب میشود اما در عین حال نیازمند بازنگری در شیوه ارائه خدمات به سالمندان است.
سالمندی جمعیت جدا از اینکه یک موضوع آماری باشد تغییری است که میتواند ساختار نظام سلامت، بازار کار، خانواده و نظامهای حمایتی را تحت تاثیر قرار دهد لذا در چنین شرایطی، مراقبت از سالمندان نمیتواند صرفا به درمان بیماری پس از بروز آن محدود شود.
پیشگیری، غربالگری، تشخیص زودهنگام، کنترل عوامل خطر، توانبخشی، آموزش خودمراقبتی و حمایت از سلامت روان، مجموعهای از خدماتی است که میتواند به سالمندان کمک کند سالهای بیشتری را با استقلال و مشارکت اجتماعی سپری کنند.
در این میان، بیماریهای مزمن جایگاه ویژهای در سلامت سالمندان دارند، بسیاری از بیماریهایی که در سالهای پایانی زندگی شایعتر میشوند نیازمند مراقبت و پایش طولانیمدت هستند و نمیتوان آنها را تنها با مداخلات مقطعی درمان کرد بنابراین، تداوم ارتباط سالمند با نظام سلامت و برخورداری از پرونده و برنامه مراقبتی منسجم، میتواند در مدیریت بیماری و جلوگیری از عوارض آن نقش داشته باشد.
از سوی دیگر، هزینههای درمان و کاهش درآمد در دوران بازنشستگی میتواند دسترسی سالمندان به خدمات مورد نیاز را تحت تاثیر قرار دهد اینجاست که نقش نظامهای بیمهای و حمایتی پررنگ میشود، پوشش بیمهای میتواند بخشی از بار مالی درمان را کاهش دهد و امکان استفاده منظمتر از خدمات پزشکی، دارویی، تشخیصی و توانبخشی را برای سالمندان فراهم کند.
سازمان تامین اجتماعی نیز به عنوان یکی از نهادهای اصلی حوزه بیمه و حمایت اجتماعی علاوه بر ایفای نقش در تامین مستمری و حمایتهای دوران بازنشستگی، در حوزه درمان نیز با مسئله سلامت سالمندان مواجه است.
توسعه خدمات پیشگیرانه، تقویت مراقبتهای اولیه، مدیریت بیماریهای مزمن و استفاده از پروندههای الکترونیک سلامت از جمله مسیرهایی است که میتواند پاسخ نظام تامین اجتماعی را به تغییرات جمعیتی و نیازهای سالمندان هدفمندتر کند.
با این حال، سالمندی سالم تنها در گرو ارائه خدمات پزشکی نیست، کیفیت زندگی سالمندان به مجموعهای از عوامل از جمله وضعیت اقتصادی، سلامت روان، تغذیه، تحرک، امنیت، روابط خانوادگی و اجتماعی و امکان مشارکت در جامعه وابسته است. از این منظر، حمایت از سالمندان نیازمند نگاهی فراتر از درمان بیماری و توجه همزمان به کرامت، استقلال و مشارکت اجتماعی آنان است.
هفته سالمندی (چهارم تا دهم مهرماه ۱۴۰۵) فرصتی برای توجه دوباره به این واقعیت است که سالمندان تنها دریافتکنندگان خدمات نیستند بلکه بخش مهمی از سرمایه انسانی و اجتماعی جامعه به شمار میروند.
بررسی خدمات درمانی و مراقبتی ارائهشده به سالمندان در مجموعه تامین اجتماعی خراسان جنوبی نیز میتواند تصویری از تلاشهای انجامشده برای پاسخ به نیازهای این گروه و ضرورتهای پیشرو در مسیر سالمندی سالم ارائه دهد.
از سوی دیگر، تغییرات جمعیتی خراسان جنوبی نشان میدهد مسئله سالمندی در این استان تنها به حوزه درمان محدود نخواهد ماند و در سالهای آینده، بخشهای مختلف خدمات اجتماعی، شهری و حمایتی را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.
افزایش سهم سالمندان به معنای ضرورت توسعه همزمان خدمات سلامت، توانبخشی، مراقبت در منزل، مناسبسازی محیط، حمایتهای اجتماعی و برنامههای توانمندسازی است، موضوعی که برنامهریزی زودهنگام برای آن میتواند از تبدیل سالمندی جمعیت به یک چالش جدی در آینده جلوگیری کند.
در همین چارچوب، بررسی خدمات و برنامههای درمانی و مراقبتی تامین اجتماعی در خراسان جنوبی نشان میدهد که توجه به سلامت سالمندان، از مراقبت و پایش بیماریهای مزمن تا آموزش خودمراقبتی و ارائه خدمات تخصصی به یکی از محورهای مهم فعالیت مراکز درمانی این سازمان تبدیل شده است.
رئیس پلیکلینیک تامین اجتماعی شهید رحیمی بیرجند در گفت و گو با ایرنا با اشاره به اهمیت مراقبت و پایش سلامت سالمندان افزود: مدیریت درمان تامین اجتماعی خراسان جنوبی در بخش درمان مستقیم، مجموعهای از خدمات درمانی، مراقبتی و پیشگیرانه را با هدف ارتقای سلامت، حفظ استقلال عملکردی و بهبود کیفیت زندگی سالمندان ارائه میکند.
سهم ۴۹ درصدی سالمندان از پروندههای بیماریهای مزمن تامین اجتماعی
دکتر فاطمه افتخاری افزود: از مجموع ۱۵ هزار و ۱۵۶ پرونده بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن که از سال ۱۳۹۶ تا پایان شهریور امسال در مدیریت درمان تامین اجتماعی استان تشکیل شده، هفت هزار و ۴۲۶ پرونده مربوط به سالمندان است که حدود ۴۹ درصد مجموع پروندهها را شامل میشود.
وی ادامه داد: سالمندان در مراکز و بیمارستانهای تحت پوشش تامین اجتماعی از خدمات تخصصی و فوقتخصصی، بستری و جراحی و خدمات تشخیصی از جمله سیتیاسکن و سونوگرافی بهرهمند میشوند و در کنار آن، خدمات توانبخشی و فیزیوتراپی، مراقبتهای پرستاری و پانسمان نیز برای کمک به روند بهبودی و حفظ استقلال عملکردی آنان ارائه میشود.
رئیس پلیکلینیک تامین اجتماعی شهید رحیمی بیرجند با اشاره به اجرای برنامه مدیریت بیماریهای مزمن عنوان کرد: پایش مستمر بیماران مبتلا به بیماریهایی مانند فشار خون بالا و دیابت از جمله برنامههای این حوزه است و در بخش پیشگیری و ارتقای سلامت نیز غربالگری، فعالیت تیمهای سلامت جامعه و آموزش سلامت با رویکرد پیشگیری از معلولیت و مدیریت عوامل خطر دنبال میشود.
وی یادآور شد: فشار خون بالا و دیابت نوع ۲ از شایعترین بیماریهای مزمن ثبتشده در پروندههای موجود هستند به طوری که از مجموع ۱۵ هزار و ۱۵۶ پرونده بیماری مزمن، ۶ هزار و ۶۳۵ پرونده مربوط به فشار خون بالا و چهار هزار و ۱۹۲ پرونده مربوط به دیابت نوع ۲ است.
افتخاری با تاکید بر اهمیت مدیریت مصرف دارو در سالمندان افزود: دسترسی به داروهای ضروری و نظارت بر پروتکلهای دارویی با هدف جلوگیری از تداخلات دارویی و کمک به مصرف صحیح داروها مورد توجه قرار دارد و آموزش و مراقبت مستمر میتواند در کنترل بهتر بیماریهای مزمن مؤثر باشد.
وی درباره نقش پرونده الکترونیک در مدیریت بیماران مزمن نیز گفت: تشکیل پرونده بیمار مزمن براساس یک فرآیند چندمرحلهای شامل دریافت شرح حال، بررسی سوابق تشخیصی و درمانی، نتایج آزمایشها، معاینات بالینی و اندازهگیری علائم حیاتی انجام میشود و پس از تأیید پزشک، وضعیت بیمار در سامانه HIS به عنوان بیمار مزمن ثبت خواهد شد.
رئیس پلیکلینیک تامین اجتماعی شهید رحیمی بیرجند افزود: ثبت الکترونیکی پرونده امکان نظارت مستمر بر روند درمان را فراهم میکند و با اعمال محدودیتهای سیستمی، انجام پایشهای ضروری را نیز پیگیری میکند برای نمونه، در مدیریت بیماران مبتلا به فشار خون بالا تا زمانی که شاخص فشار خون ثبت و پایش نشود سیستم اجازه اتمام فرآیند ویزیت را نمیدهد.
وی برخورداری سالمندان از پوشش بیمهای را یکی از مولفههای مهم امنیت اجتماعی دانست و بیان کرد: پوشش بیمهای علاوه بر تسهیل دسترسی سالمندان به خدمات سلامت و حفظ کرامت انسانی، میتواند در کاهش هزینههای درمان حاد و کنترل هزینههای بلندمدت سلامت موثر باشد و امکان پایش و مدیریت عوامل خطر را فراهم کند.
افتخاری با اشاره به روند سالخوردگی جمعیت در کشور اظهار کرد: افزایش جمعیت سالمندان، ضرورت توجه بیشتر به مراقبتهای مستمر، پیشگیری، تشخیص بهموقع بیماریهای مزمن و مدیریت عوامل خطر را دوچندان کرده و نظام سلامت باید متناسب با این تغییر جمعیتی، خدمات خود را توسعه دهد.
وی تاکید کرد: سلامت سالمندان تنها به درمان بیماریها محدود نمیشود و توجه همزمان به سلامت جسمی، روانی و اجتماعی اهمیت دارد از این رو فعالیت بدنی متناسب، تغذیه متعادل، پیگیری منظم وضعیت سلامت، توجه به سلامت روان، حفظ ارتباطات اجتماعی، خواب منظم و ایجاد محیط ایمن از جمله اقداماتی است که میتواند به حفظ استقلال و کیفیت زندگی سالمندان کمک کند.
پایش سلامت و خودمراقبتی؛ محور خدمات سالمندان در بیمارستان حضرت ابوالفضل(ع)
رئیس بیمارستان حضرت ابوالفضل(ع) بیرجند هم با اشاره به افزایش جمعیت سالمندی و امید به زندگی گفت: پایش منظم سلامت سالمندان و ارائه خدمات پزشکی و پیراپزشکی به این گروه، ضرورتی مهم برای ارتقای سلامت و همچنین تامین منافع سازمان تأمین اجتماعی است.
دکتر محمدصدیق عطاییبجد افزود: در بیمارستان حضرت ابوالفضل(ع) برنامههای مختلفی برای ارائه خدمات و مراقبت از سالمندان در نظر گرفته شده که از جمله آنها میتوان به فعالیت کلینیک بیماریهای غیرواگیر و مزمن، آموزش خودمراقبتی، مشاوره و خدمات تغذیه اشاره کرد.
وی ادامه داد: به منظور تقویت برنامههای پیشگیرانه، ایستگاه پایش سلامت نیز برپا شده که در سال جاری تاکنون در ۲ نوبت فعالیت داشته است و در صورت نیاز، بیماران شناساییشده برای دریافت خدمات تخصصی به واحدهای شنواییسنجی، بیناییسنجی و متخصص داخلی ارجاع میشوند.
رئیس بیمارستان حضرت ابوالفضل(ع) بیرجند آموزش و توانمندسازی سالمندان را بخش دیگری از برنامههای این مرکز دانست و بیان کرد: پمفلتهای آموزشی در اختیار سالمندان قرار میگیرد و برای سالمندان مبتلا به بیماریهای مزمن نیز دفترچه خودنظارتی ارائه میشود تا بتوانند وضعیت سلامت خود را بهتر پیگیری کنند.
صدور کارت بحران برای سالمندان بستری و سرپایی تامین اجتماعی
وی عنوان کرد: برای تمامی بیماران سالمند بستری و سرپایی نیز کارت بحران در نظر گرفته شده و تکریم همکاران سالمند از دیگر اقداماتی است که در این بیمارستان مورد توجه قرار دارد.
عطاییبجد درباره وضعیت بیماران مزمن در بیمارستان اظهار کرد: در مجموع یک هزار و ۳۶۷ پرونده بیماری مزمن تشکیل شده که ۳۲۵ پرونده مربوط به سالمندان است. بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن ابتدا توسط پزشکان درمانگاه شناسایی و سپس برای آنها در کلینیک بیماریهای مزمن پرونده تشکیل میشود.
دیابت و فشار خون از مهمترین بیماریهایی هستند که در میان بیماران مزمن و سالمندان مورد توجه و پایش قرار دارند و مدیریت منظم این بیماریها نیازمند استمرار مراقبت و مراجعه دورهای است
وی یادآور شد: دیابت و فشار خون از مهمترین بیماریهایی هستند که در میان بیماران مزمن و سالمندان مورد توجه و پایش قرار دارند و مدیریت منظم این بیماریها نیازمند استمرار مراقبت و مراجعه دورهای است.
رئیس بیمارستان حضرت ابوالفضل(ع) بیرجند با تاکید بر اهمیت پوشش بیمهای سالمندان افزود: با توجه به کاهش درآمد افراد در سنین سالمندی، افزایش پروندههای بیماریهای مزمن و افزایش تعرفههای درمانی، برخورداری از پوشش بیمهای موثر برای سالمندان یک نیاز جدی است.
وی با اشاره به افزایش جمعیت سالمندان و امید به زندگی در این گروه اظهار کرد: نیاز سالمندان به پایش منظم و دریافت خدمات پزشکی و پیراپزشکی در حال افزایش است و توسعه برنامههای پایش سلامت این گروه میتواند اقدامی موثر در جهت ارتقای سلامت و منافع سازمان باشد.
وی نقش سبک زندگی را در حفظ سلامت سالمندان مهم دانست و گفت: تغذیه مناسب، پرهیز از مصرف دخانیات، تحرک و ورزش منظم، استفاده از رژیم غذایی سرشار از کلسیم و مراجعه منظم برای انجام چکاپهای دورهای از جمله اقداماتی است که میتواند به حفظ سلامت سالمندان کمک کند.
۶۷۸۷ پرونده بیماری مزمن در تامین اجتماعی قاین
رئیس پلیکلینیک تامین اجتماعی قاین هم با تشریح خدمات این مرکز به سالمندان و بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن گفت: بیماران ابتدا توسط پزشک عمومی ویزیت میشوند و در صورت نیاز برای دریافت خدمات تخصصی به پزشک متخصص ارجاع خواهند شد، بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن نیز هر ۲ ماه یکبار ویزیت و شاخصهای مرتبط با بیماری آنها بررسی میشود.
دکتر فاطمه محمدپور افزود: فشار خون، قند خون، هورمونهای تیروئید، عملکرد کبد و کلیه، علائم حیاتی، نوار قلب و اسپیرومتری، متناسب با شرایط بیمار، از جمله شاخصهای مورد بررسی است.
وی اظهار کرد: از ابتدای سال ۱۳۹۵ تا ابتدای مهرماه امسال، ۶ هزار و ۷۸۷ پرونده مربوط به بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن در این مرکز تشکیل شده که حدود ۲۵ درصد آنها مربوط به سالمندان است.
رئیس پلیکلینیک تامین اجتماعی قاین ادامه داد: شناسایی بیماران مزمن براساس نتایج آزمایشهای غربالگری، سابقه خانوادگی، علائم بالینی و شرح حال انجام میشود و در صورت نیاز آزمایشهای تکمیلی درخواست خواهد شد، همچنین برای افراد بالای ۳۰ سال، اندازهگیری فشار خون در فرآیند غربالگری مورد توجه قرار میگیرد.
وی تصریح کرد: دیابت، فشار خون، بیماریهای قلبی و عروقی، اختلالات تیروئید، آسم، بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) و برخی اختلالات اعصاب و روان از مهمترین بیماریهایی هستند که در فرآیند مراقبت از بیماران مورد توجه قرار دارند.
بیمه میتواند با کاهش هزینههای درمانی، دسترسی سالمندان به خدمات را تسهیل کند و از طریق غربالگری و شناسایی بیماران پرخطر، زمینه تشخیص و مداخله بهموقع را فراهم آورد
محمدپور با تاکید بر نقش پوشش بیمهای در سلامت سالمندان افزود: بیمه میتواند با کاهش هزینههای درمانی، دسترسی سالمندان به خدمات را تسهیل کند و از طریق غربالگری و شناسایی بیماران پرخطر، زمینه تشخیص و مداخله بهموقع را فراهم آورد.
وی همچنین با تاکید بر ضرورت پایداری منابع سازمان تامین اجتماعی یادآور شد: توسعه خدمات مراقبت از سالمندان، پیشگیری و کاهش هزینههای درمانی و استفاده از فناوری و پرونده الکترونیک سلامت، در کنار اصلاح منابع و مصارف سازمان، باید در مسیر توسعه خدمات مورد توجه قرار گیرد.
رئیس پلیکلینیک تامین اجتماعی قاین توجه به سبک زندگی سالم را نیز در حفظ سلامت سالمندان موثر دانست و گفت: تغذیه مناسب، ورزش منظم، پایش فشار خون و قند خون، خواب منظم، کاهش وزن و ترک مصرف سیگار از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش عوامل خطر و ارتقای کیفیت زندگی سالمندان کمک کند.
اما در کنار خدمات درمانی و مراقبتی، آمارهای بهزیستی خراسان جنوبی نیز ابعاد گستردهتری از مسئله سالمندی در استان را نشان میدهد، آماری که از تغییر تدریجی ساختار جمعیتی و ضرورت آمادهسازی زیرساختهای اجتماعی برای سالهای پیشرو حکایت دارد.
سالمندی ۳۳ درصدی؛ چشمانداز جمعیتی خراسان جنوبی
اکنون ۹۱ هزار سالمند در استان زندگی میکنند که ۱۰.۵۶ درصد جمعیت خراسان جنوبی را تشکیل میدهند
مدیرکل بهزیستی خراسان جنوبی با اشاره به روند افزایش جمعیت سالمندان گفت: اکنون ۹۱ هزار سالمند در استان زندگی میکنند که ۱۰.۵۶ درصد جمعیت خراسان جنوبی را تشکیل میدهند و در صورت تداوم روند کنونی، این سهم تا سال ۱۴۳۰ به حدود ۳۳ درصد خواهد رسید به این معنا که از هر سه نفر در استان، یک نفر سالمند خواهد بود.
حمیدرضا گازرانی افزود: از مجموع سالمندان استان، چهار هزار و ۳۷۶ نفر سالمند تنها، ۲ هزار و ۲۱۳ نفر مستمریبگیر، ۱۱ هزار و ۷۸۲ نفر عضو خانوارهای زیرپوشش بهزیستی، ۶۸۱ نفر زن سالمند سرپرست خانوار و سه هزار و ۳۶۷ نفر دارای معلولیت هستند و در مجموع ۱۷ هزار و ۴۸۰ سالمند تحت حمایت بهزیستی قرار دارند.
وی با تاکید بر ضرورت تغییر نگاه به سالمندی اظهار کرد: سالمندان نباید صرفا دریافتکننده خدمات حمایتی باشند و استفاده از تجربه و توانمندی آنان، تقویت مشارکت اجتماعی و حرکت به سمت توانمندسازی باید در سیاستهای این حوزه مورد توجه قرار گیرد.
مدیرکل بهزیستی خراسان جنوبی، توانمندسازی، تقویت ارتباط نسلی، مناسبسازی محیط و توسعه شهرهای دوستدار سالمند را از محورهای مهم برنامههای این حوزه عنوان کرد و گفت: طرح شهر دوستدار سالمند در بشرویه اجرا شده و شهرهای نیمبلوک و قاین نیز برای اجرای این طرح اعلام آمادگی کردهاند.
وی بیان کرد: اکنون ۱۸ مرکز اقامتی، پنج مرکز روزانه، پنج مرکز شبانهروزی سالمندان، ۲ مرکز ویژه بانوان، ۲ مرکز مراقبت در منزل و چهار مرکز توانبخشی و مراقبتی در منزل در استان فعال است و طراحی اپلیکیشن ارائه خدمات سالمندی نیز در دست اجراست.
گازرانی با اشاره به سند استانی سالمندان گفت: این سند که در سال ۱۴۰۲ تصویب شده، دارای ۶ هدف، ۱۳ راهبرد و ۱۴۶ برنامه عملیاتی است و موضوعاتی مانند ارتقای سلامت جسمی، روانی و اجتماعی، توانمندسازی سالمندان، توسعه زیرساختها و تامین منابع پایدار را دنبال میکند.
وی تاکید کرد: با توجه به پیشبینی افزایش سهم سالمندان استان به حدود یکسوم جمعیت در سال ۱۴۳۰، برنامهریزی برای توسعه خدمات، مناسبسازی محیط و حفظ استقلال و مشارکت اجتماعی سالمندان باید از هماکنون مورد توجه قرار گیرد.
مجموع این اقدامات نشان میدهد که مواجهه با سالمندی جمعیت تنها به ارائه خدمات درمانی محدود نیست و مجموعهای از خدمات بیمهای، مراقبتی، توانبخشی، حمایتی و اجتماعی را طلب میکند.
با توجه به پیشبینی افزایش سهم سالمندان خراسان جنوبی به حدود ۳۳ درصد جمعیت تا سال ۱۴۳۰، توسعه خدمات پیشگیرانه، حفظ استقلال و کیفیت زندگی سالمندان، مناسبسازی محیط و
تقویت مشارکت اجتماعی این گروه از جمله ضرورتهایی است که برنامهریزی برای آنها باید همزمان با روند تغییرات جمعیتی استان دنبال شود.
منبع: حیات
