سیدحسن موسویچلک، رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران و معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» ضمن بیان این موضوع، تاکید میکند که اگر مدرسه به وظایف قانونی خود عمل میکرد و سوگند را به مراجع ذیصلاح ارجاع میداد، این اتفاق برای او نمیافتاد. چرا مدارس مددکار اجتماعی ندارند؟ «هیچ مدرسهای در ایران مددکار اجتماعی ندارد.» این را موسویچلک میگوید و از پیگیری بینتیجه این موضوع در نزدیک به سه دهه و نبودن ارادهای در آموزش و پرورش برای تحقق آن گلهمند است.
موسویچلک معتقد است علت اجرا نشدن قانون در مدارس این است که: «بسیاری از مدیران مدارس و معلمان اشراف کافی نسبت به تکالیف خود در قانون حمایت از اطفال و نوجوانان یا آییننامه اجرایی آن ندارند. این به معنای آن نیست که بگوییم آموزش و پرورش هیچ کاری نمیکند. من از تلاشهای دوستانم در این وزارتخانه تشکر میکنم؛
اما واقعیت این است که ما با وجود افزایش آمار آسیبهای اجتماعی، هنوز در مدارس خود مددکار اجتماعی نداریم.» او به این استدلال که آموزش و پرورش حضور مشاوران در مدارس را کافی میداند، اشاره کرده و میگوید: «اما مشاور، مشاور است و مددکار اجتماعی، مددکار اجتماعی است. هر کدام وظایف و اختیارات متفاوتی دارند. در نوع مداخلات، دانش و مهارتهای آنها تفاوت وجود دارد. اگر مشاور میتوانست جایگزین مددکار اجتماعی باشد، لازم نبود مددکاری اجتماعی یک رشته تخصصی تا مقطع دکترا باشد. مدارس مشاور و روانشناس دارند؛ اما مددکار اجتماعی هم نیاز دارند.
این مددکار اجتماعی است که میتواند سوگند و دانشآموزان شبیه به او را به نهادهای تخصصی ارجاع دهد.» او میگوید پیش از قتل سوگند در یک برنامه تلویزیونی به ضرورت حضور مددکار در مدارس اشاره کرده و 2ماه پیش، در همین رابطه و به عنوان رئیس انجمن مددکاری ایران نامهای به وزیر آموزش و پرورش ارسال کرده، اما همچنان بیپاسخ مانده است.
حمایتی که از سوگند دریغ شد موسویچلک با اشاره به قانون «حمایت از اطفال و نوجوانان» که محور آن حمایت از کودکانی است که در معرض خطر یا در وضعیت مخاطرهآمیز قرار دارند و در سال۱۳۹۹ تصویب شده، از وظایفی میگوید که در این رابطه به عهده سازمانهای مختلف از جمله آموزش و پرورش گذاشته شده و تاکید میکند: «در قانون شناسایی افراد و ارجاع این موارد به بهزیستی -و در صورت لزوم- مراجع قضایی به عهده آموزش و پرورش گذاشته شده و مدیر مدرسه موظف است چنین مواردی را به اورژانس اجتماعی اطلاع دهد.» اما موضوع مهمتر این است که نه تنها این تماس حاصل نشده که بعد از این اتفاق هم مدرسه تمایلی به دریافت خدمات تخصصی از سوی بهزیستی نداشته، موسویچلک میگوید: «بعد از این حادثه با مدیر بهزیستی استان کرمانشاه صحبت کردم.
گفتند که اصلا هیچ تماسی از طرف مدرسه با آنها گرفته نشده، بعد از حادثه هم مجددا مدیرکل نامهای به آموزش و پرورش ارسال و حتی تماس گرفته و اعلام کرده اگر کمک و حمایت تخصصی مددکاران بهزیستی برای مدرسه یا دانشآموزان دیگر لازم است، اعلام کنید. پاسخ مدرسه این بود که نه! ما خودمان کارها را انجام میدهیم.» این در حالی است که بسیاری از دانشآموزان آن مدرسه که همسالان سوگند هستند و از نزدیک شاهد این اتفاق بودند، دچار آسیب شده و نیاز به خدمات تخصصی و حمایتی دارند.
رئیس انجمن مددکاری ایران معتقد است: «با استقرار مددکار اجتماعی در مدرسه میتوانیم مخاطراتی را که این بچهها را تهدید میکند، زودتر شناسایی کنیم.
در مورد سوگند اگر مدیر مدرسه قانون را میدانست و آن را اجرا میکرد، از اینکه این خبر از مدرسه او بیرون برود هم ترسی نداشت و با اورژانس اجتماعی یا 1570خط مشاوره فوریتهای روانی و اجتماعی دانشآموزان تماس میگرفت، شاید این اتفاق نمیافتاد.» او بهعنوان موسس اورژانس اجتماعی با تاکید بر اینکه این مرکز تاسیس شد تا مداخله بهنگام انجام دهد، میگوید: «اگر این دانشآموز در مقطعی با پیگیری بهزیستی و حکم سیستم قضایی از آن محیط خارج میشد، شاید میشد با مداخلاتی که مددکاران اجتماعی و روانشناسان در داخل و خارج از مدرسه انجام میدادند، شرایط را بهتر مدیریت کرد.
نمیگوییم مانند برخی کشورها که به ازای هر ۳۰دانشآموز یک مددکار اجتماعی در نظر بگیریم؛ اما بپذیریم که استقرار مددکار اجتماعی در مدارس در شرایط موجود یک ضرورت اجتنابناپذیر است.» تجارب جهانی در استقرار مددکاران اجتماعی بیبهره بودن مدارس ایران از حضور مددکار اجتماعی در حالی است که در بسیاری از کشورها این امر یکی از ارکان اصلی محسوب میشود.
موسویچلک درخصوص تجارب جهانی در این زمینه میگوید: «حدود یک ماه پیش، نشستی در همین رابطه توسط بهزیستی، انجمن مددکاران اجتماعی ایران و با همکاری فدراسیون جهانی مددکاران اجتماعی، انجمن جهانی مددکاران اجتماعی مدارس و تشکلهای بینالمللی دیگر برگزار شد. در این نشست با شنیدن تجارب کشورهای دیگر، شاهد بودیم که جایگاه مددکاری اجتماعی در مدارس دنیا چگونه است. فردی که از ژاپن در این برنامه سخنرانی کرد، تقریبا سال سیام خدمت خود را میگذراند؛ یعنی ۳۰سال در مدرسه مددکار اجتماعی بود و میگفت ما در ۱۰هزار مدرسه مددکار اجتماعی مستقر داریم.
همین شرایط در هند، استرالیا، کانادا و کشورهای مختلف وجود دارد؛ اما ما از سال ۱۳۷۸ پیگیر این مساله هستیم و هنوز به نتیجه نرسیدهایم.» آگاهی جامعه تنها راه پایان زنکشی است در پرونده سوگند به جز نقش نهاد آموزشی در وقوع این فاجعه، مساله باورهای اشتباه و سنتی هم مطرح است.
امانالله قرائیمقدم، جامعهشناس که تجربه سالها مطالعه و پژوهش در مورد قتلهای ناموسی و رسوم قبیلهای را دارد، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» میگوید: «علاوه بر ضرورت وضع قوانین بازدارنده، بالا رفتن سطح آگاهی عمومی در مورد اعتقادات و باورهای اشتباه، در کاهش زنکشی و دخترکشی که متاسفانه در نقاط مختلف ایران وجود دارد، تاثیرگذار هستند.» او به رسومی مثل «نهوه» و «فصل» و «خونبس» اشاره میکند که هر کدام به نوعی جان و زندگی زنان را به خطر میاندازد و هنوز در برخی مناطق کشور اجرا میشوند.
قرائیمقدم درخصوص پرونده سوگند صیادی و نقشی که مدیر مدرسه در وقوع این اتفاق داشت، میگوید: «مدیر مدرسه هم تحت تاثیر همین فرهنگ و باورهای اشتباه است. این فرهنگ در بخشهایی از جامعه رسوب کرده و عقاید و باروهای آنها را تحت تاثیر قرار داده است. متاسفم که این را میگویم اما هنوز هم کسانی هستند که تحت تاثیر همین باورها معتقدند که این دختر حقش بود که کشته شود. چهبسا مدیر مدرسه ترجیح میداده که این دختر برای کاری که کرده، تنبیه شود. شاید فکر نمیکرده که این تنبیه به قتل او منجر شود؛
اما تحت تاثیر باورهایش خواسته او را تنبیه کند.» قرائیمقدم معتقد است آگاهی جامعه تنها راهی است که میتواند این مسائل را کمرنگ کند، او با اشاره به بازتاب گسترده این وقایع در افکار عمومی و اینکه هر بار جامعه بیشتر این باورها را پس میزند و به اشتباه بودن آنها پی میبرد: «اینکه مطالبات عمومی در زمینه وضع قوانین وجود دارد و جامعه نسبت به این مسائل واکنش نشان میدهد و درباره آن صحبت میکند، اتفاق اثرگذاری است و بهمرور باعث میشود این موارد در جامعه کمرنگ شود.» اما کسی نمیداند تا رسیدن آن روز نام چند زن دیگر به فهرست زنان قربانی نبود قانون و وجود سنتها و باورهای غلط، اضافه خواهد شد.
منبع: دنیای اقتصاد



