رفتن به محتوای اصلی
فرهنگی هنریهمشهری5 دقیقه مطالعه

صاحب کتاب مفاتیح‌الجنان چگونه با کشف حجاب مبارزه کرد؟

نشست نقد و بررسی رمان «خاک‌نشین» نوشته فهیمه شاکری‌مهر، نویسنده اثر و میزبانی میثم رشیدی مهرآبادی، منتقد و کارشناس کتاب در محل کتاب‌فروشی بین‌الملل برگزار شد.

صاحب کتاب مفاتیح‌الجنان چگونه با کشف حجاب مبارزه کرد؟

نشست نقد و بررسی رمان «خاک‌نشین» نوشته فهیمه شاکری‌مهر، نویسنده اثر و میزبانی میثم رشیدی مهرآبادی، منتقد و کارشناس کتاب در محل کتاب‌فروشی بین‌الملل برگزار شد.

به گزارش همشهری آنلاین،‌ نشست نقد و بررسی رمان «خاک‌نشین» نوشته فهیمه شاکری‌مهر، نویسنده اثر و میزبانی میثم رشیدی مهرآبادی، منتقد و کارشناس کتاب در محل کتاب‌فروشی بین‌الملل برگزار شد. در ابتدای این نشست، فهیمه شاکری‌مهر به تجربه نگارش رمانی با محوریت زندگی شیخ عباس قمی اشاره کرد و گفت: علاقه من به این شخصیت از دوران کودکی و زمانی شکل گرفت که مفاتیح‌الجنان را در کنار قرآن در خانه می‌دیدم. همیشه برایم این پرسش وجود داشت که نویسنده این کتاب ارزشمند چه کسی بوده و چه مسیری را برای تألیف آن طی کرده است. بعدها که به نویسندگی روی آوردم، علاقه‌ام به معرفی شخصیت‌های بزرگ و کمتر شناخته‌شده قم بیشتر شد و در نهایت به سراغ شیخ عباس قمی رفتم.

وی یکی از دشواری‌های اصلی این اثر را کمبود منابع درباره زندگی شخصی شیخ عباس قمی دانست و توضیح داد: با وجود آثار فراوانی که از ایشان به جا مانده، اطلاعات درباره جزئیات زندگی‌شان بسیار محدود است. در آغاز پژوهش، مطالب موجود به چند صفحه بیشتر نمی‌رسید. در جریان بازنویسی نیز به کتاب «مفاخر اسلام» اثر علی دوانی دست پیدا کردم که کمک زیادی به تکمیل برخی روایت‌ها کرد.

سادگی و تواضع شیخ عباس قمی در عنوان رمان

نویسنده «خاک‌نشین» درباره انتخاب شخصیت سلمان برای پیشبرد داستان گفت: نمی‌خواستم مخاطب با یک زندگی‌نامه صرفاً اطلاعاتی روبه‌رو شود. سلمان را به‌عنوان جوانی جویای علم خلق کردم تا از دریچه نگاه او، زندگی شیخ عباس و اتفاقات تاریخی و اجتماعی آن دوره روایت شود. این شخصیت به من امکان داد موضوعاتی مانند اهانت به حرم حضرت معصومه(س) و ماجرای کشف حجاب در دوره پهلوی را نیز در بستر داستان مطرح کنم. شاکری‌مهر با اشاره به تأثیر این تجربه بر زندگی شخصی خود افزود: در طول نگارش کتاب، ارتباط من با شخصیت شیخ عباس قمی فقط به مطالعه و تحقیق محدود نماند.

سبک زندگی و توجه ایشان به عمل، باعث شد خودم نیز بیشتر به رفتار و شیوه زندگی‌ام توجه کنم. به تعبیری، دوره نگارش «خاک‌نشین» برای من یک دوره طلایی بود. وی همچنین درباره عنوان کتاب گفت: انتخاب نام برایم بسیار زمان‌بر بود و عنوان‌های مختلفی را بررسی کردم. یکی از ویژگی‌هایی که دوست داشتم در عنوان دیده شود، سادگی و تواضع شیخ عباس قمی بود؛ شخصیتی که با وجود تأثیر گسترده آثارش در زندگی مردم، زندگی ساده‌ای داشت. در نهایت عنوان «خاک‌نشین» با توجه به این ویژگی‌ها و مضامین مرتبط با ابوتراب انتخاب شد.

تناسب آثار داستانی با ذائقه مخاطبان جوان و نوجوان

یکی از محورهای دیگر این نشست، تناسب آثار داستانی با ذائقه مخاطبان جوان و نوجوان بود. شاکری‌مهر با تأکید بر اینکه مخاطب اصلی «خاک‌نشین» جوانان هستند، گفت: هدفم این بود که نسل جوان از طریق داستان با زندگی عالمان دینی آشنا شود. البته نوجوانانی هم این کتاب را خوانده‌اند و بازخوردهای جالبی داشته‌اند.

وی با اشاره به تجربه حضور در یکی از کتابخانه‌های قم و گفت‌وگو با دختران نوجوانی که کتاب را خوانده بودند، بیان کرد: برای این نوجوانان جالب بود که زندگی علما نیز فراز و نشیب‌های انسانی داشته و آن‌ها هم در موقعیت‌هایی شبیه دیگر انسان‌ها زندگی کرده‌اند. بعضی از آن‌ها پس از خواندن کتاب، درباره دیگر عالمان دینی سؤال می‌کردند و علاقه‌مند شده بودند آثار بیشتری در این زمینه بخوانند. این نویسنده معتقد است برای ایجاد چنین علاقه‌ای باید آثار داستانی متناسب با مخاطب امروز تولید شود.

او با اشاره به تغییر ذائقه نوجوانان گفت: نوجوان امروز لزوماً به دنبال کتاب‌های کم‌حجم یا طرح جلدهای پررنگ و رنگارنگ نیست. حتی گاهی کتاب‌های حجیم را با علاقه می‌خواند. ما نویسندگان و ناشران باید این تغییر ذائقه را بشناسیم و متناسب با آن اثر تولید کنیم.

کتاب خوب بدون رسانه دیده نمی‌شود

میثم رشیدی مهرآبادی، میزبان نشست، نیز با اشاره به ظرفیت‌های مغفول زندگی عالمان دینی برای تولید آثار داستانی گفت: بسیاری از مردم شیخ عباس قمی را با مفاتیح‌الجنان می‌شناسند، اما از شخصیت و دشواری‌هایی که پشت تألیف این اثر قرار داشته، اطلاعات چندانی ندارند. همین فاصله میان شناخت یک اثر و شناخت صاحب آن، فرصتی برای روایت داستانی زندگی چنین شخصیت‌هایی فراهم می‌کند. وی با اشاره به ظرفیت مجموعه «دیدار با ابرار» و ضرورت بازآفرینی آثار این حوزه برای نسل جدید افزود: درباره بسیاری از عالمان دینی هنوز آثار داستانی کافی نداریم.

برای مثال، زندگی آیت‌الله مرعشی نجفی و سال‌ها تلاش ایشان برای گردآوری کتاب‌ها و شکل‌گیری کتابخانه ارزشمندشان، ظرفیت فراوانی برای روایت دارد؛ اما همچنان بخش زیادی از این زندگی برای مخاطب عمومی ناشناخته مانده است.

رشیدی مهرآبادی در بخش دیگری از سخنانش به مسئله زمان‌بر بودن تولید آثار پژوهشی و داستانی درباره علما پرداخت و گفت: حساسیت نویسندگان در این حوزه قابل درک است؛ زیرا نمی‌خواهند مطلب نادرستی درباره شخصیت‌های دینی مطرح کنند و همین مسئله گاهی باعث می‌شود سال‌ها برای یک اثر وقت بگذارند. با این حال، ناشر نیز باید فرایند تولید را به‌گونه‌ای مدیریت کند که شوق اولیه نویسنده برای انتشار و معرفی کتاب از بین نرود.

وی با اشاره به تجربه برخی کتاب‌های ارزشمند که پس از سال‌ها پژوهش منتشر شده‌اند، تأکید کرد: گاهی کتابی با زحمت فراوان تولید می‌شود، اما هنگام انتشار، نه نویسنده انگیزه و شور اولیه را دارد و نه ناشر برنامه رسانه‌ای متناسبی برای معرفی آن تدارک دیده است. در چنین شرایطی، ممکن است اثری ارزشمند به‌سادگی از کنار مخاطبان عبور کند. همراهی ناشر با نویسنده از مرحله تولید تا معرفی و جریان‌سازی رسانه‌ای، ضرورتی جدی است.

منبع: همشهری

منبع خبرهمشهری