رویداد۲۴ | مازیار وکیلی: برخی رسانهها در روزهای اخیر پرونده سازی برای یک چهره مرتبط با شبکه خانگی را آغاز کردهاند. اقدامی که با توجه به سختگیریهای اخیر ساترا بر روی تولیدات شبکههای خانگی، به نظر پروژهای برای بی اعتبار کردن رقبای صداوسیماست. یک رسانه تخصصی حوزه شبکههای خانگی گزارشی منتتشر کرده و مدعی شده محمدجواد شکوریمقدم ارتباطی فکری یا تشکیلاتی با انجمن حجتیه دارد. این گزارش البته از این جهت عجیب است که چرا اساسا ارتباط داشتن با جریان فکری درون تشیع باید زمینه پرونده قضایی علیه یک فرد باشد؟
ماجرا به پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ و استقرار یک حکومت دینی در ایران بر می گردد؛ اتفاقی که فقط نظام سیاسی را دچار تغییر و تحول نکرد، بلکه مناسبات حاکم بر تشیع را نیز دستخوش تغییراتی بنیادین و انقلابی کرد؛ تغییراتی که در نهایت به تحولی عظیم در مناسبات حاکم بر دینداری مردم منجر شد. ولایت مطلقه فقیه، ایده عامی در بین علمای شیعه نبوده و از این رو طبیعی بود که با قدرت گرفتن این تفکر، سایر قرائتهای کلامی و فقهی تشیع بهتدریج به حاشیه رانده شوند و یا حتی با صاحبان این قرائتها، در جایگاه مخالفان سیاسی حکومت، برخورد امنیتی و قضایی صورت بگیرد.
این روند بهتدریج گسترش پیدا کرد و همه افراد، چهرهها و نهادهایی را که قرائتی متفاوت از تشیع، نسبت به آنچه حاکمیت بود، داشتند، در بر گرفت. موضوع فقط به گروههای خاصی مانند انجمن حجتیه محدود نبود. در تمام این سالها شاهد حبس، حصر و خلع لباس روحانیون منتقد، مقابله همهجانبه با دراویش و برخورد با نهادهای مدنی با تفکرات متفاوت حتی درون تشیع بودیم؛ نهادهایی که حاکمیت تفکرات آنها را «ضاله» تشخیص داده و با طرح اتهامات امنیتی، آنها را حذف و طرد کرده بود. انجمن حجتیه؛ مهمترین نهاد شیعی مغضوب
بیشتر بخوانید: آیتالله خویی؛ قدرتمندترین مرجع سنتی که نمیخواست حکومت کند شبکهای در سایه | چرا راه جمهوری اسلامی از انجمن حجتیه جدا شد؟
«دیروز حجّتیهایها مبارزه را حرام کرده بودند و در بحبوحهٔ مبارزات، تمام تلاش خود را نمودند تا اعتصاب چراغانی نیمه شعبان را بهنفع شاه بشکنند، امروز انقلابیتر از انقلابیون شدهاند! ولایتیهای دیروز که در سکوت و تحجّر خود آبروی اسلام و مسلمین را ریختهاند، در عمل پشت پیامبر و اهل بیت عصمت و طهارت را شکستهاند و عنوان ولایت برایشان جز تکسّب و تعیّش نبوده است، امروز خود را بانی و وارث ولایت نموده و حسرت ولایت دوران شاه را میخورند!»
این موضعگیری صریح بنیانگذار انقلاب اسلامی، آیتالله خمینی، نسبت به انجمن حجتیه بود؛ موضعی که باعث شد این انجمن شیعی، که در سالهای پیش از انقلاب اسلامی با انگیزه مبارزه با بهائیت تشکیل شده بود، پس از پیروزی انقلاب به حاشیه برود. هرچند در سالهای بعد همواره این ظن و اتهام وجود داشته است که تفکر انجمن حجتیه توانسته از راههای مختلف به ارکان حاکمیت نفوذ کند. انجمن حجتیه در سال ۱۳۳۲ توسط روحانی معممی به نام محمود تولایی، معروف به شیخ محمود حلبی، و با اجازه آیتالله بروجردی تشکیل شد.
هدف از تشکیل این انجمن، مبارزه با آیین بهائی بود که در آن زمان خطر گسترش آن در ایران احساس میشد. این انجمن فعالیتهای خود را بر مباحث کلامی، آموزشهای دینی و مناظره با بهائیان متمرکز کرد. با سقوط دولت ملیگرای محمد مصدق و بازگشت شاه به قدرت، محمود حلبی و اعضای انجمن حجتیه ترجیح دادند از ورود به سیاست خودداری کنند و تمام تمرکز خود را بر مبارزه با بهائیان بگذارند. انجمن حجتیه دارای ساختاری منظم و سلسلهمراتبی بود و اعضای آن بهصورت داوطلبانه در جلسات آموزشی شرکت میکردند.
این انجمن که با دریافت کمکهای مالی از جانب رهبران روحانیت امور خود را اداره میکرد، روزبهروز بر تواناییهای خود افزود و به شبکهای گسترده در سراسر ایران تبدیل شد. در سالهای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، انجمن حجتیه نهتنها یک تشکل سیاسی نبود، بلکه اعضای خود را از ورود به سیاست منع میکرد. اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، ماجرا تغییر کرد و انجمن حجتیه بهتدریج با انقلاب اختلاف پیدا کرد. اختلاف اصلی انجمن با آیتالله خمینی به مشروعیت و امکان تشکیل حکومت اسلامی در عصر غیبت، همراه با نقش سیاسی روحانیون، مربوط بود.
حلبی بعد از پیروزی انقلاب تلاش کرد جایگاه خود را در ساختار جدید پیدا کند، اما اختلافات بهقدری جدی بود که آیتالله خمینی تنها پنج سال پس از پیروزی انقلاب درباره انجمن حجتیه گفت:
«یک دسته دیگر هم تزشان ایناست که بگذارید معصیت زیاد شود تا حضرت صاحب بیاید. حضرت صاحب مگر برای چی میآید؟ حضرت صاحب میآید که معصیت را بردارد. ما معصیت میکنیم که او بیاید؟ این اعوجاجات را بردارید… در این موجی که الآن این ملت را بهپیش میبرد، در این موج خودتان را وارد کنید و برخلاف این موج حرکت نکنید که دست و پایتان خواهد شکست.»
بعد از این سخنان بود که حلبی در سال ۱۳۶۲ با انتشار پیامی کوتاه، تعطیلی انجمن حجتیه را بهطور رسمی اعلام کرد. اختلاف حلبی و آیتالله خمینی به اختلاف آشکار آنان درباره مفهوم موعودگرایی در اسلام، یا همان مهدویت، بازمیگشت. بهتدریج، انجمن حجتیه و گرایش به این قرائت به یک اتهام سیاسی تبدیل شد و افرادی از هر دو جناح چپ و راست، به مخالفان خود انگ حجتیهای بودن زدند. به این ترتیب، حتی بعد از تعطیلی انجمن حجتیه نیز نام آن در سپهر سیاسی ایران زنده ماند. محمدجواد شکوریمقدم؛
پرونده یک مدیر رسانهای محمدجواد شکوریمقدم یکی از چهرههای مطرح حوزه رسانه و بنیانگذار هلدینگ صباایده، یکی از شرکتهای مطرح در حوزه فناوری اطلاعات، است؛ هلدینگی که در سال ۱۳۸۳ تأسیس شد. وبسایتهای کلوب، میهنبلاگ، لنزور، صباویژن، آپارات، آپارات کودک، آپارات اسپرت، فیلیمو و فیلیمو مدرسه از محصولات شرکت صباایده هستند. سایتهای کلوب، میهنبلاگ و لنزور هر سه در دهه ۹۰ تعطیل شدند. این شرکت در اواخر سال ۱۳۹۸ با خرید سهام سینماتیکت، مالک مهمترین پلتفرم فروش آنلاین بلیت سینما در ایران شد.
محمدجواد شکوریمقدم متولد سال ۱۳۶۱ است و از شانزدهسالگی وارد فعالیت برنامهنویسی شد. اولین گام مهم شکوریمقدم در حوزه فناوری اطلاعات، تأسیس شبکه اجتماعی دوستیابی کلوب به تقلید از اورکات در سال ۱۳۸۳ بود. پس از جا افتادن کلوب، برای توسعه سرویسها، میهنبلاگ را در سال ۱۳۸۳ خرید. به درخواست کاربران، آنها تصمیم گرفتند سرویس ویدئو را به کلوب اضافه کنند، اما بعدتر به این نتیجه رسیدند که خود سرویس ویدئو میتواند بهصورت مستقل عمل کند. به این ترتیب، ایده اولیه راهاندازی آپارات در سال ۱۳۸۹ شکل گرفت.
شکوریمقدم در سال ۱۳۸۵ صباویژن، یکی از معتبرترین آژانسهای تبلیغات دیجیتال، را تأسیس کرد. او در سال ۱۳۸۹، به تقلید از یوتیوب، آپارات را راهاندازی کرد؛ پلتفرمی که بسیار مورد توجه کاربران قرار گرفت و در میان ۵۰ شرکت منتخب نوپای سال ۲۰۱۵ از نگاه مؤسسه کارآفرینی گوگل قرار گرفت.
بیشتر بخوانید: دیوانعالی کشور تکلیف شکایت صدا و سیما از مدیر و مؤسس آپارات را مشخص کرد: آپارات تبرئه شد + متن حکم در خدمت و خیانت فیلترینگ/ انحصار پخش محتوای تصویری و صوتی در دستان کیست؟
در سال ۱۳۹۲، یعنی زمانی که اینستاگرام هنوز چندان میان کاربران ایرانی شناختهشده نبود، شکوریمقدم لنزور را تأسیس کرد که در میان کاربران به اینستاگرام ایرانی مشهور شد؛ برنامهای که البته به دلیل سختگیری بیش از حد درباره محتوا و عکسها، کاربران را سرخورده کرد و باعث شد کاربران این برنامه به اینستاگرام کوچ کنند. اما مناقشه اصلی شکوریمقدم با حاکمیت از زمانی آغاز شد که صداوسیما تصمیم گرفت نظارت سختگیرانهتری بر پلتفرمهای آنلاین اعمال کند.
در همین چارچوب، صداوسیما به دلیل پخش محتواهایی که آنها را متعلق به خود میدانست، علیه او شکایت کرد که در نهایت شکوریمقدم به پرداخت جریمه نقدی محکوم شد. اما درگیری اصلی مدتی بعد آغاز شد. شکوریمقدم در آذرماه سال ۱۳۹۸ توسط پلیس اطلاعات و امنیت، به اتهام «اشاعه فحشا»، برای چند ساعت بازداشت و با وثیقه نیممیلیاردتومانی آزاد شد. عوامل ساخت گزارش نیز با دستور بازپرس دادسرای ارشاد تهران بازداشت شدند و ویدئویی از «اعترافات» و «عذرخواهی» آنها پخش شد. در پی این اتهام، شکوریمقدم به ۱۲ سال حبس محکوم شد که در نهایت ۱۰ سال آن قابل اجرا بود؛
در حالی که خود او در انتشار محتوای آن برنامه، که درباره نحوه بچهدار شدن از کودکان سؤال میپرسید، نقشی نداشت. شکوریمقدم سرانجام با قید وثیقه آزاد شد. بعدها محمدجواد آذری جهرمی، وزیر وقت ارتباطات، در برنامهای از شکوریمقدم دفاع کرد و گفت: «اگر یک نفر محتوای مجرمانهای را در پیامرسان داخلی بارگذاری کرد، شما مالک پیامرسان را به زندان میاندازید؟ این حمایت از تولید داخل نیست.» حالا دوباره شکوری مقدم مرکز یک سیبل قرار گرفته و برخی رسانهها سعی دارند با اتهاماتی مبنی بر گرایش او به انجمن حجتیه، او را به حاشیه برانند.
وقتی تمام این موارد را کنار هم میگذاریم، نمیتوان اتهام جدید شکوریمقدم را خارج از درگیریهای سالیان اخیر او با صداوسیما دانست و این تصور را نداشت که اتهام تازه نیز شکلی از پروندهسازی برای بیاعتبار کردن او نزد دستگاههای امنیتی و قضایی است. جمعیت امام علی؛ خیریهای که متهم به سیاهنمایی شد
بیشتر بخوانید: پروندهسازیهای رسانههای امنیتی چگونه به نتیجه میرسد؟ نهادهای مدنی؛ منحرف یا یاریرسان جامعه/ موافقان و مخالفان جمعیت امام علی چه میگویند؟ مدیران جمهوری اسلامی و مجمع خیریهها/ یک سر و هزار سودای موسسات خیریه در کشور +اسناد
جمعیت خیریه امام علی (ع) یکی از معتبرترین و مهمترین نهادهای خیریه ایران بود؛ نهادی مدنی و غیردولتی که در سال ۱۳۷۸ تأسیس شد و عمده فعالیتهای خیریه خود را بر زنان و کودکان آسیبدیده متمرکز کرده بود. شهرت جمعیت امام علی بهمرور از مرزهای ایران فراتر رفت و از سال ۲۰۱۰ در شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد، با مقام مشورتی عضویت داشت. مؤسس این خیریه امدادی و دانشجویی، شارمین میمندینژاد بود؛
نمایشنامهنویس و فارغالتحصیل کارشناسی ارشد ادبیات نمایشی از دانشکده هنر دانشگاه تهران که در همین دانشگاه تئاتر و تئاتردرمانی تدریس میکرد و سابقه فعالیت در حوزه تئاتر در صداوسیمای ایران را نیز داشت. در مرامنامه این سازمان، هدف از تأسیس مجموعه خیریه، نوآوری در استفاده از آیینها و سنتهای ملی و مذهبی موجود در جامعه و سازگار کردن آنها با نیازهای روز برای کاهش معضلات اجتماعی عنوان شده بود. به این معنا که یک آیین ملی یا مذهبی ممکن است در جامعه وجود داشته باشد، اما به دلیل گذر زمان، کارکرد خود را از دست داده و به نوعی روزمرگی تبدیل شده باشد؛
حتی در بسیاری از موارد، بهجای آنکه به جامعه سود برساند، زیان وارد کند. این مؤسسه طرحهای بزرگی مانند «کوچهگردان عاشق»، «کعبه کریمان»، «طفلان مسلم»، «یلدا در کوچه فقیران»، «شام عیاران» و «بوی عیدی» را سازماندهی کرد. حتی رهبر شهید انقلاب نیز در یکی از سخنرانیهای خود، بدون آنکه نامی از این مؤسسه ببرد، از اقدامات آنان تقدیر کرد. اما یکی از موضوعاتی که باعث حساسیت حاکمیت نسبت به جمعیت امام علی شد، برگزاری سمینارهایی درباره اعتیاد، فقر و کودکان کار بود.
روزنامه کیهان در اقدامی که بیشتر به پروندهسازی امنیتی علیه جمعیت امام علی شباهت داشت، با انتشار مقالهای، این جمعیت را به رواج خرافات، سیاهنمایی علیه انقلاب و همچنین توهین به آیتالله روحالله خمینی، رهبر قبلی جمهوری اسلامی، متهم کرد. برخی از کاربران حامی حکومت نیز اقدامات جمعیت امام علی را به فعالیتهای مجاهدین خلق تشبیه کردند. مشخص نیست پروندهسازان امنیتی طرح چه مسائل و موضوعاتی را انحراف می دانستند یا اساسا عنوان نمی کردند که جمعیت امام علی و اعضای آن دست به ترویج چه افکار یا موضوعاتی زده اند که آنها را منحرف میخواندند.
اما توییت یکی دیگر از افراد موافق و خوشحال از بازداشت موسس جمعیت میتوان میزان تااندازهای به جواب این ابهام رسید. این کاربر در توییتی در همان زمان نوشته بود: «ورودی دانشگاه که بودم، این جمعیت به شدت دنبال جذب ورودیها بود و من رو هم گفتن بیا دفتر صحبت کنیم. روی حساب اسم این انجمن رفتم دفترشون و دیدم دختر و پسر خیلی راحت بگو و بخند. از تناقض بین اسم و فضای حاکم به دفتر، به کلیت این انجمن شک کردم و هیچ وقت هم سمت شون نرفتم.» موضوع دیگری که باعث افزایش حساسیتها نسبت به جمعیت امام علی شد، برگزاری کلاسهایی تحت عنوان «رهیافتی به درون» در دانشگاهها بود.
در این کلاسها مباحثی مانند تطبیق ادیان، آگاهی، اسطورهشناسی، نشانهشناسی، زبانشناسی، روانشناسی، نظریات فیزیک درباره چیستی جهان، خودشناسی، دیگرخواهی و… مطرح میشد. این کلاسها از سوی دستگاههای امنیتی، مصداق ترویج خرافات و انحراف تشخیص داده شدند و سرانجام در شامگاه اول تیرماه ۱۳۹۹، شارمین میمندینژاد، مؤسس جمعیت خیریه امام علی، به همراه کتایون افرازه و مرتضی کیمنش، دو عضو دیگر این سازمان، بازداشت شدند. جمعیت امام علی بعدها اعلام کرد که شاکی آنها یکی از دستگاههای نظامی بوده است.
انحلال جمعیت امام علی را میتوان یکی دیگر از موارد قربانی شدن یک مؤسسه معتبر به پای تفسیری متفاوت از تشیع دانست. تلاش برای ارائه قرائتی متفاوت از تشیع باعث شد حاکمیت فعالیتهای این گروه را برنتابد و این مؤسسه خیریه را منحل کند. چهرههای دیگری که بهواسطه قرائت متفاوت از مکتب تشیع دچار مشکل شدند
بیشتر بخوانید: دراویش کیستند؟ نورعلی تابنده؛ درویش عزلت گزیدهای که اپوزیسیون حاکمیت شد +تصاویر
یکی از مهمترین چهرههایی که بهواسطه رد سنتهای حدیثی شیعه و ارائه تفسیری متفاوت از قرآن متهم شد، سیدمصطفی حسینی طباطبایی بود که به اتهاماتی مانند «انکار ولایت امیرالمؤمنین علی»، «انکار ولایت مطلقه فقیه»، «نسبت شرک دادن به کسانی که ولایت اهلبیت را پذیرفتهاند»، «نفی زیارت قبور»، «نفی توسل»، «غالی دانستن شیعیان»، «نفی علم غیب معصومین»، «نفی شهادت حضرت زهرا»، «نفی تقلید» و «رد اعتقاد به امام زمان» محکوم شناخته شد. دسته دوم، دراویش گنابادی بودند که به تصوف گرایش داشتند و از همان سالهای ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی تحت فشار قرار گرفتند.
دراویش گنابادی تفاوت زیادی با سایر فرقههای دراویش داشتند. آنها عزلت را نمیپسندند و حضور در اجتماع را بر آن ترجیح میدهند، سخت مخالف استعمال حشیش و اعتیاد از این نوع هستند و معتقدند درویشان نعمتاللهی باید به کاری مشغول باشند و بیکاری در این طریق نهی شده است. دراویش از دهه هفتاد تحت فشارهای حاکمیتی قرار داشتهاند.سعید امامی، معاون علی فلاحیان، وزیر سابق اطلاعات ایران، در یکی از سخنرانیهای خود در سال ۱۳۷۵، سوءظن حکومت به دراویش و قصد نهادهای اطلاعاتی برای برخورد با آنان را نشان داده بود.
او از دراویش بهعنوان یکی از «گروهکهای» چهارگانه خطرناک برای نظام نام برده بود که از «تفکرات وحشتناک» برخوردارند و «دارند رشد میکنند». به گفته او، وزارت اطلاعات در آن زمان عدهای از آنان را به همین دلیل دستگیر کرده بود. این فشارها ادامه داشت تا اینکه به فاجعه خیابان گلستان هفتم و درگیری میان دراویش گنابادی و نیروهای امنیتی ختم شد. دسته سوم، روحانیونی هستند که یا قرائت رسمی از تشیع سیاسی را نپذیرفتند یا بعدها تغییر عقیده دادند و در دادگاه ویژه روحانیت متهم شدند.
آیتالله منتظری، محسن کدیور و در سالهای اخیر، تقی اکبرنژاد و حتی عبدالرحیم سلیمانی اردستانی از مهمترین این چهرهها بودهاند. ماجرای اتهام به شکوریمقدم یک بار دیگر نشان داد که متهم کردن دیگران به داشتن قرائتهای متفاوت از تشیع هنوز کارکرد دارد و میتوان از آن بهعنوان ابزاری برای پروندهسازی و اتهامزنی استفاده کرد؛ به شکلی که فرد متهم از صحنه خارج شود و دیگر نتواند هیچ فعالیت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی داشته باشد.
منبع: رویداد 24



