نورنیوز_گروه سیاسی: در روزهای اخیر، انتشار گسترده اخبار درباره احتمال اعزام کاروان نفتکشهای ایرانی به سمت مقاصد صادراتی و شکستن محاصره دریایی آمریکا، فراتر از یک خبر معمولی درباره تحرکات تجاری و دریایی، حامل پیامهای مهمی درباره مرحله جدید تقابل تهران و واشنگتن بود. اگرچه هیچ مقام رسمی ایرانی تصمیمی برای اعزام کاروان نفتکشها اعلام نکرد و گزارشهای منتشرشده نیز بعداً با تکذیبهایی همراه شد، اما اهمیت این موج خبری را نباید صرفاً با معیار تأیید یا عدم تأیید یک عملیات سنجید. محاصره؛
ادامه جنگ با ابزار متفاوت تغییر رویکرد ترامپ از جنگ مستقیم به محاصره دریایی، پس از آشکار شدن هزینههای نظامی، اقتصادی و سیاسی تقابل با ایران، به معنای پایان جنگ نیست؛ بلکه تلاشی برای ادامه همان جنگ با ابزارهایی متفاوت و هزینهای کمتر برای واشنگتن است. ترامپ که تجربه شکست عملیاتی و سیاسی در تقابل نظامی با ایران را دارد، میخواهد بدون ورود به یک درگیری گسترده جدید، شریانهای اقتصادی ایران را هدف قرار دهد و با فرسایش منابع مالی، فشار بر تجارت خارجی و محدود کردن درآمدهای نفتی، ظرفیت تابآوری کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
در واقع، ترامپ به این جمعبندی رسیده که شاید نتواند از مسیر جنگ نظامی به اهداف خود برسد، اما میتواند با محاصره، همان اهداف را در یک بازه زمانی طولانیتر و با انتقال بخش مهمی از هزینهها به ایران دنبال کند. این همان نقطهای است که محاصره را به یک تهدید راهبردی تبدیل میکند؛ زیرا برخلاف جنگ نظامی که هزینههای آن برای هر دو طرف آشکار و فوری است، فشار اقتصادی میتواند بهتدریج و در سکوت، آثار عمیقتری بر ظرفیت ملی و معیشت جامعه بر جای بگذارد.
ساعت شنی تصمیم ایران با این حال، تحولات اخیر یک واقعیت مهم را نیز آشکار کرد: تصمیم ایران برای شکستن محاصره را باید به یک ساعت شنی تشبیه کرد که مخزن بالایی آن با مطالبه افکار عمومی در حال تخلیه است. انتشار گسترده اخبار مربوط به نفتکشها، واکنشهای داخلی و توجه رسانههای خارجی نشان داد که انتظار برای پایان دادن به وضعیت محاصره، بهتدریج از سطح یک بحث کارشناسی و نظامی فراتر رفته و به یک مطالبه عمومی تبدیل شده است. این موج رسانهای، حتی اگر به معنای صدور دستور عملیاتی نباشد، نشان میدهد که زمینه اجتماعی و سیاسی چنین اقدامی در حال تقویت است.
به بیان دیگر، هر روزی که محاصره ادامه پیدا میکند و چشمانداز روشنی برای لغو آن شکل نمیگیرد، از حجم مخزن بالای ساعت شنی کاسته میشود و فاصله تا ساعت صفر کاهش مییابد. این ساعت شنی را باید همه بازیگران جدی بگیرند؛ از آمریکا که طراح و مجری محاصره است تا میانجیهایی که همچنان از ضرورت مذاکره و فرصت دادن به دیپلماسی سخن میگویند و کشورهای منطقهای که تصور میکنند میتوانند از وضعیت موجود بهرهبرداری اقتصادی کنند. واشنگتن و میانجیها؛ زمان به سود چه کسی میگذرد؟ دیپلماسی زمانی میتواند راهگشا باشد که به تغییر واقعی در شرایط منجر شود.
اگر مأموریت میانجیها صرفاً به انتقال پیام، درخواست خویشتنداری و خرید زمان محدود بماند، نتیجه عملی آن چیزی جز تثبیت محاصره نخواهد بود. چنین روندی نهتنها کمکی به حل بحران نمیکند، بلکه عملاً زمان را به سود آمریکا و به زیان ایران مدیریت میکند. میانجیها باید بدانند که فرصت دیپلماسی نامحدود نیست. نمیتوان از ایران انتظار داشت در شرایطی که صادرات نفت و منافع اقتصادی آن هدف قرار گرفته، صرفاً به امید وعدههای سیاسی، وضعیت موجود را برای مدت نامعلوم تحمل کند.
هر طرح دیپلماتیکی که به رفع واقعی محاصره منجر نشود، با واقعیتهای جدید و کاهش فرصت مانور سیاسی مواجه خواهد شد. امارات و عربستان؛ شریک محاصره نمیتواند تماشاگر بماند هشدار جدیتر متوجه امارات و عربستان سعودی است. این دو کشور نمیتوانند از یک سو در معادلاتی قرار بگیرند که عملاً به تداوم محاصره و محدودسازی ظرفیت صادراتی و توان تاب آوری ایران کمک میکند و از سوی دیگر، انتظار داشته باشند از پیامدهای امنیتی و اقتصادی آن مصون بمانند.
امارات که از مسیرهای مختلف قاچاق نفت به دنبال کسب درآمد از شرایط موجود است، باید بداند بهرهبرداری اقتصادی از محاصره ایران، بهویژه اگر با تسهیل دور زدن محدودیتها و همکاری در اجرای آن همراه باشد، اقدامی بیهزینه نخواهد بود. عربستان نیز نمیتواند با اتکا به خط لوله ینبع و انتقال نفت به دریای سرخ، عملاً از محدودیتهای تنگه هرمز عبور کند و همزمان نسبت به پیامدهای امنیتی سیاست محاصره بیاعتنا بماند. پیام تهران باید برای ریاض و ابوظبی کاملاً روشن است: امنیت منطقه، یک معادله بههمپیوسته است.
هیچ کشوری نمیتواند در محاصره اقتصادی ایران نقش داشته باشد، از منافع آن بهرهمند شود و در عین حال انتظار داشته باشد که امنیت مسیرهای صادراتی، زیرساختهای انرژی و منافع اقتصادیاش خارج از این معادله باقی بماند. مشارکت مستقیم یا غیرمستقیم در محاصره، مسئولیت و تبعات آن را نیز متوجه این کشورها خواهد کرد. ساعت صفر؛ نقطه پایان صبر راهبردی اکنون مسئله اصلی این نیست که کاروان نفتکشهای ایرانی چه زمانی حرکت خواهد کرد یا اساسا راهبرد ایران برای شکستن محاصره چیست؛
مسئله این است که هیچکس نباید محاصره را به یک واقعیت دائمی و بدون هزینه برای ایران تبدیلشدنی تصور کند. تهران برای پایان دادن به این وضعیت، هم مسیر دیپلماسی و هم آمادگیهای لازم برای اقدام میدانی را پیش روی خود دارد؛ اما آنچه مسلم است، تداوم وضع موجود در حال تبدیل شدن به بشکه باروتی است که می تواند عنقریب منفجر شده و شرایط حاکم بر منطقه را دستخوش وضعیتی غیر قابل پیش بینی کند. ترامپ نباید تصور کند با تغییر شکل جنگ از نظامی به اقتصادی، میتواند شکستهای قبلی خود را ترمیم کند.
میانجیها نباید فرصت محدود دیپلماسی را با عملیات تأخیری اشتباه بگیرند و کشورهای منطقه نیز نباید محاسبات اقتصادی کوتاهمدت را بر ملاحظات امنیتی بلندمدت ترجیح دهند. ساعت شنی محاصره در حال رسیدن به نقطه صفر است؛ شاید هنوز زمان دقیق آن مشخص نباشد، اما تحولات اخیر نشان داده که سرعت حرکت شنها افزایش یافته است. همه باید این پیام را دریافت کنند: محاصره ادامه جنگ است و ایران دیگر در برابر آن نظارهگر نخواهد ماند.
منبع: نورنیوز

