محمدرضا هرمزینژاد، رئیس بنیاد علم ایران با تشریح اقدامات این بنیاد پس از پیام رهبر معظم انقلاب درباره علوم پایه، اظهار کرد: پیش از این نیز در بنیاد علم ایران توجه ویژهای به علوم پایه و علوم انسانی وجود داشته است؛ بهطوریکه حدود ۳۱ درصد حمایتهای بنیاد به علوم پایه و علوم زیستی و ۱۱ درصد به علوم انسانی و اجتماعی اختصاص داشته است. پیام اخیر رهبر معظم انقلاب میتواند پشتوانهای برای افزایش سهم این حوزهها در حمایتهای بنیاد باشد.
وی با اشاره به تغییر رویکرد معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان در معماری جدید حمایت از علم و فناوری افزود: مأموریتها و برنامههای بنیاد بر سه محور ظرفیتسازی برای پیشبرد مرزهای دانش، ایجاد ظرفیت برای خلق راهحلهای نوآورانه در مواجهه با مسائل کلان و اولویتهای ملی و ترویج علم استوار است؛ اما پس از پیام رهبر معظم انقلاب، لایه جدیدی با عنوان پژوهشهای اکتشافی و تحولآفرین به برنامههای حمایتی بنیاد اضافه شد.
سه مسیر جدید برای حمایت از پژوهشهای بنیادی رئیس بنیاد علم ایران با بیان اینکه حمایتهای جاری دانشگاهها برای تحقق انتظارات مطرحشده در زمینه تولید علم بنیادی کافی نیست، گفت: با توجه به محدودیت منابع پژوهشی و مسائل متعددی که دانشگاهها با آن مواجهاند، تصمیم گرفتیم سه مسیر حمایتی جدید شامل گرنتهای پژوهشی، گرنتهای تحولآفرین و گرنتهای مهرآفرین را طراحی کنیم. هرمزینژاد ادامه داد: هدف از این حمایتها، فراهم کردن امکان انجام پژوهشهای مرزشکن، ایجاد مشوقهای ویژه و تقویت شجاعت علمی پژوهشگران است.
اگر منابع مالی پژوهش به اندازهای نباشد که امکان انجام یک کار اساسی را فراهم کند، پژوهشگر نیز برای ورود به چنین عرصههایی انگیزه کافی نخواهد داشت. وی با اشاره به تدوین آییننامه این گرنتها اظهار کرد: آییننامههای مربوط تدوین شده و فراخوان آنها بهزودی منتشر میشود. همچنین کارگاههای آموزشی برای داوران و محققان برگزار میکنیم تا معیارهای ارزیابی و شیوه تدوین پیشنهادهای پژوهشی متناسب با ماهیت این حمایتها مشخص شود. وی تأکید کرد: در این برنامهها کنجکاوی علمی و دستیابی به درک بنیادین از پدیدهها در اولویت قرار دارد.
این پژوهشها طبیعتاً پرریسک هستند، اما در صورت موفقیت میتوانند دستاوردهای بسیار بزرگی داشته باشند. ممکن است برخی پروژهها به نتیجه نرسند، اما بنیاد باید ریسک انجام پژوهشهای مرزشکن را بپذیرد؛ چراکه حتی یک یا دو پروژه تحولآفرین میتوانند مسیر علم را تغییر دهند. حمایت بلندمدت از پژوهشهای پرریسک و مرزشکن رئیس بنیاد علم ایران درباره ویژگیهای این سه نوع گرنت توضیح داد: در پژوهشهای اکتشافی، هدف دستیابی به نظریههای جدید و توسعه دانش بنیادی است و حمایتها عمدتاً با محوریت پژوهشگر انجام میشود.
در پژوهشهای تحولآفرین، تمرکز بر دستیابی به محصولات نوآورانه و فناوریهای جدید است و فعالیتها در قالب تیمهای پژوهشی دنبال میشود. وی افزود: گرنتهای مهرآفرین نیز بر پایه برنامه مهر بنیاد طراحی شدهاند و هدف آنها هدایت راهبردی برای حل چالشهای کلان کشور است. خروجی این برنامهها میتواند شامل اسناد سیاستی و برنامههای اقدام در سطح ملی باشد. هرمزینژاد با اشاره به پیشبینی حمایتهای مالی قابلتوجه برای این طرحها گفت: سقف حمایت در این گرنتها از ۳۰ تا ۶۰ میلیارد تومان در نظر گرفته شده است.
همچنین دوره حمایت از این پژوهشها بلندمدت و پنجساله است و در صورت نیاز امکان تمدید آن نیز وجود دارد. افزایش حمایتهای بنیاد از پژوهشهای علوم انسانی رئیس بنیاد علم ایران در ادامه با تأکید بر اینکه حمایت از علوم انسانی نیز در اولویتهای بنیاد قرار دارد، گفت: نباید تصور شود که با توجه به تأکیدهای اخیر بر علوم پایه، علوم انسانی از توجه و حمایت بنیاد خارج شده است. ما در سالهای گذشته نیز حمایتهای قابلتوجهی از این حوزه داشتهایم و روند استقبال پژوهشگران علوم انسانی از برنامههای بنیاد رو به افزایش است.
وی افزود: در سال گذشته بیش از ۷۰۰ طرح در حوزه علوم انسانی دریافت کردیم که بخشی از آنها به تصویب رسید، اما در ششماهه نخست امسال نیز حدود ۵۰۰ طرح در این حوزه به بنیاد ارسال شده است. این روند نشان میدهد که اقبال پژوهشگران علوم انسانی به حمایتهای بنیاد افزایش یافته است. هرمزینژاد با اشاره به اختصاص اعتبارات قابلتوجه به طرحهای علوم انسانی ادامه داد: تا پایان شهریورماه، حدود ۶۲ میلیارد تومان طرح در این حوزه به تصویب رسیده است و پیشبینی میکنیم این رقم تا پایان سال نیز افزایش یابد.
وی همچنین از تعریف فراخوانهای ویژه برای تشکیل خوشههای پژوهشی چندتخصصی خبر داد و گفت: موضوعاتی همچون هویت ملی، آسیبهای اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت، خانواده بهعنوان محور توسعه پایدار و مهاجرت در این فراخوانها مورد توجه قرار گرفتهاند. رئیس بنیاد علم ایران افزود: برای هر یک از این خوشههای پژوهشی، حمایتهایی تا سقف سه میلیارد تومان در نظر گرفته شده است. نکته مهم این است که در این طرحها، پژوهشگران حوزه فناوری، علوم انسانی و علوم اجتماعی در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا مسائل کشور را از منظرهای مختلف بررسی کنند.
طرحهای رسیده نیز در حال داوری هستند. وی با اشاره به حمایتهای ویژه معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان از بنیاد گفت: در سال گذشته، علاوه بر بودجه مصوب، منابع قابلتوجهی از سوی معاونت علمی برای حمایت از پژوهشها اختصاص یافت؛ با این حال، همچنان نیازمند تقویت پایدار منابع مالی بنیاد هستیم. رئیس بنیاد علم ایران با تأکید بر ضرورت بازنگری در نگاه سیاستگذاران به بودجه پژوهش تصریح کرد: در شرایطی که کشور با مسائل و چالشهای جدی مواجه است، نباید صرفاً با طرح این پرسش که تأثیر و بازده فوری پژوهش چیست، درباره تأمین مالی تحقیقات تصمیم گرفت.
پژوهش بنیادی ماهیتی بلندمدت دارد و آثار آن ممکن است در کوتاهمدت قابل مشاهده نباشد. وی تأکید کرد: اگر میخواهیم سرمایه انسانی ارزشمند کشور در حوزههایی مانند ریاضیات حفظ شود، باید برای حمایت مالی، فراهم کردن فرصتهای پژوهشی و ایجاد شرایط مناسب فعالیت علمی آنان چارهاندیشی کنیم. انتهای پیام/
منبع: خبرگزاری میزان

