به گزارش خبرگزاری صداوسیما، مرکز اصفهان؛ نمایش «شبیه شستن بغض از چشم» صد و هجدهمین اثر گروه تئاتر کاوش به کارگردانی، نویسندگی و طراحی احسان جانمی این شبها پس از گذراندن یک اجرای موفق برای دومین بار در تماشاخانه ماه حوزه هنری اصفهان، واقع در گذر سعدی از ساعت ۱۸:۳۰ روی صحنه رفته است. این اثر بازخوانی اقتباسی از نبرد بیژن با گرازان در شاهنامه فردوسی است و در تولید آن خانه تئاتر حوزه هنری و تالار هنر اصفهان همکاری کردهاند.
در نقد بیژن قدوسی این نمایش، اثری تأملبرانگیز خوانده شده که با الهام از جهان اسطورهای شاهنامه، از بازگویی صرف روایت فراتر میرود و پرسشهایی درباره انسان، هویت، تقدیر، مسئولیت، ترس و نسبت ما با «دیگری» پیش میکشد. از این هنرمند نمایش «شبیه شستن بغض از چشم» تلاش میکند از دل اسطوره به پرسشهای انسان امروز برسد، اهمیت اثر در آن است که شاهنامه را تنها کتاب نبرد و پهلوانی نمیبیند، بلکه آن را زمینهای برای اندیشیدن درباره خرد، جبر، اختیار، داد و بیداد و مسئولیت اخلاقی میداند.
یکی از نوآوریهای نمایش، تغییر جایگاه گرازهاست، آنها دیگر تنها موجوداتی مهاجم نیستند؛ گرسنهاند، خانواده دارند و برای بقا و سیر کردن فرزندانشان به دشت هجوم میآورند این تغییر زاویه دید، پرسشی اخلاقی میسازد؛ آیا آنکه در جایگاه دشمن قرار میگیرد، الزاماً شرور است؟ یا ما با نادیده گرفتن نیازها و شرایط دیگری، او را به دشمن خود تبدیل میکنیم؟ نمایش در اینجا به نقد جبرگرایی و باورهای موروثی نزدیک میشود: آیا نفرین واقعاً وجود دارد، یا انسانها با باور کردن آن به آن قدرت میبخشند؟ این پرسش، اثر را به قلمرو نقد خرافه میکشاند.
منیژه نیز از همین زاویه خواندنی است، او میتوانست راهی برای پایان دادن به چرخه خصومت بگشاید، اما ترس و تردیدش مانع میشود، او گذشته را با خود حمل میکند و ناخواسته در تداوم همان وضعیت سهم دارد؛ نمادی از نسلی که از ترس تغییر، رنج خود را به آیندگان منتقل میکند. یکی از ظریفترین تمهیدات مفهومی اثر، جابهجایی سرنوشت میلاد و بیژن است، میلاد از تبار گرازهاست، اما میان انسانها پرورش مییابد؛
بیژن از نسل انسانهاست، اما به تدریج سیمایی گرازگونه میگیرد، این وارونگی، مرزهای انسان و حیوان و پیشداوریهای ذاتیگرایانه را به پرسش میگیرد: آیا انسان بودن فقط به تبار و نسب وابسته است، یا به شیوه زیستن و مواجهه با دیگری؟ در برابر این وضعیت، سپیده قرار دارد؛ عشق او به بیژن را میتوان نوعی مقاومت اخلاقی در برابر طرد «دیگری» دانست. پایان نمایش، با سپردن مأموریت سوزاندن دندان پدر گراز به میلاد، اهمیت نمادین مییابد، دندان میتواند نشانه قدرت، خشونت و خاطره زخمی گذشته باشد.
در سطح اجرایی، حضور گروه پرشمار بازیگران در نقش گرازها، حدود شانزده بازیگر، با حرکات گروهی و بیان فیزیکی، به این موجودات هویتی جمعی بخشیده است. در مجموع، «شبیه شستن بغض از چشم» نمایشی ارزشمند و تأملبرانگیز است که میتوان آن را از منظر اسطوره، اخلاق، هویت، جبر، خرافه و مسئولیت تاریخی خواند.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما



