رفتن به محتوای اصلی
بهداشت و درمانهمشهری7 دقیقه مطالعه

۹۰ درصد موارد کودک‌آزاری در بستر خانواده رخ می‌دهد | کمبود تخت‌های روان‌پزشکی کودک و نوجوان در کشور

پیامدهای کودک‌آزاری به دوران کودکی محدود نمی‌شود و می‌تواند سلامت جسم و روان افراد را تا بزرگسالی تحت تأثیر قرار دهد. رئیس اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت با اشاره به کمبود خدمات تخصصی، بر ضرورت توسعه مراقبت‌های اجتماعی تأکید کرد.

۹۰ درصد موارد کودک‌آزاری در بستر خانواده رخ می‌دهد | کمبود تخت‌های روان‌پزشکی کودک و نوجوان در کشور

پیامدهای کودک‌آزاری به دوران کودکی محدود نمی‌شود و می‌تواند سلامت جسم و روان افراد را تا بزرگسالی تحت تأثیر قرار دهد. رئیس اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت با اشاره به کمبود خدمات تخصصی، بر ضرورت توسعه مراقبت‌های اجتماعی تأکید کرد.

به گزارش همشهری آنلاین، دکتر سیدمحمدحسین جوادی، رئیس اداره مددکاری اجتماعی معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در آیین افتتاح دومین پویش حمایت از حقوق کودکان در نظام سلامت با اشاره به پیامدهای گسترده کودک‌آزاری گفت: در دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه، ۵۷۰ نفر از زنان ایران و ۲۷۰ دانش‌آموز را از دست دادیم. ۳۸ کودک شهید ما زیر ۵ سال سن داشتند و یک نوزاد سه روز و حتی جنینی در شکم مادر هم به شهادت رسیدند. بر اساس پیمان‌نامه حقوق کودک که در ۵۴ ماده تدوین شده است، همه کودکان حق زندگی دارند، اما جنایتکاران این حق را از کودکان ما سلب کردند.

او با بیان اینکه کودک‌آزاری در نگاه نخست ممکن است با آسیب‌های جسمی و روانی خود را نشان دهد، افزود: پیامدهای این تجربه تلخ به دوران کودکی محدود نمی‌شود و می‌تواند در بزرگسالی نیز به شکل بیماری‌های قلبی، سرطان، دیابت، چاقی، مصرف الکل و مشکلات دیگر بروز کند.

جوادی با اشاره به برخی مطالعات در این زمینه اظهار کرد: در یک مطالعه درباره میگرن، مشخص شد ۶۷ درصد موارد با تجربه‌های تلخ دوران کودکی ارتباط داشته‌اند.

رئیس اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت با تأکید بر اهمیت سرمایه‌گذاری در دوران کودکی ادامه داد: بر اساس برآوردهای انجمن ملی رشد و تکامل کودکان، هر یک دلار سرمایه‌گذاری در این دوره می‌تواند بین ۴ تا ۹ دلار بازدهی داشته باشد. یونیسف نیز بازدهی این سرمایه‌گذاری را حدود ۷ دلار اعلام کرده است. برآوردهای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) درباره هزینه‌های ناشی از بدرفتاری با کودکان هم نشان می‌دهد که هزینه پیامدهای غیرکشنده بدرفتاری با هر کودک حدود ۸۳۱ هزار دلار و هزینه موارد منجر به مرگ حدود ۱۶.۶ میلیون دلار است.

به گفته جوادی، آثار کودک‌آزاری در روابط فردی و اجتماعی افراد نیز باقی می‌ماند و ممکن است توانایی آنها را برای برقراری روابط سالم در بزرگسالی تحت تأثیر قرار دهد. افرادی که در کودکی مورد آزار قرار گرفته‌اند، همچنین ممکن است در سالمندی به حمایت‌ها و خدمات اجتماعی بیشتری نیاز پیدا کنند.

۳۰۰ تخت روان‌پزشکی کودک و نوجوان در سطح کشور

رئیس اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت با اشاره به قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب سال ۱۳۹۹ گفت: این قانون تکالیفی را برای وزارت بهداشت مشخص کرده و بررسی مفاد آن نشان می‌دهد کلیدواژه مددکاری اجتماعی ۳۶ بار در متن قانون تکرار شده است؛ موضوعی که اهمیت خدمات تخصصی مددکاری در حوزه کودک‌آزاری را نشان می‌دهد.

او با اشاره به ظرفیت فعلی خدمات روان‌پزشکی کودک و نوجوان در کشور افزود: اکنون حدود ۳۰۰ تخت روان‌پزشکی کودک و نوجوان در سطح کشور داریم، در حالی که نیاز به این خدمات بیش از ظرفیت موجود است.

رئیس اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت با تشریح اقدامات انجام‌شده برای اجرای قانون حمایت از اطفال و نوجوانان گفت: پروتکل مداخلات مددکاری اجتماعی در حوزه کودک‌آزاری، سه ماه پس از تصویب قانون آماده و به‌عنوان یکی از نخستین دستورالعمل‌های تخصصی این حوزه ارائه شد. همچنین برای تربیت نیروی متخصص، دوره‌های آموزشی متعددی برگزار شده است.

جوادی با اشاره به آمار مداخلات مددکاران اجتماعی در حوزه کودک‌آزاری گفت: بیش از ۹۰ درصد موارد کودک‌آزاری در بستر خانواده یا از سوی محارم و خویشاوندان اتفاق می‌افتد و غفلت و بی‌توجهی، با سهم قابل توجه، از مهم‌ترین شکل‌های این آسیب است. پایین بودن آگاهی اجتماعی والدین و نبود حمایت‌های کافی از خانواده‌ها از جمله عواملی است که می‌تواند زمینه‌ساز بروز این آسیب باشد.

به گفته این مسئول در آمار ارائه‌شده، ۸ هزار و ۷۴۷ مورد به غفلت و بی‌توجهی مربوط بوده است؛ مسئله‌ای که ضرورت افزایش آگاهی والدین و تقویت حمایت‌های اجتماعی از خانواده‌ها را نشان می‌دهد. این در حالی است که بخش مهمی از مداخلات مددکاری اجتماعی ما در بیمارستان‌ها انجام می‌شود. بنابراین لازم است خدمات مددکاری از محیط بیمارستان فراتر برود و در مراکز بهداشت، مراکز سراج و سایر بخش‌های جامعه نیز توسعه پیدا کند.

شناسایی بیش از ۶ هزار کودک در تریاژ بیمارستان‌ها

رئیس اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت با اشاره به تغییر نقش مددکاران اجتماعی در مراکز درمانی گفت: در حال حاضر حدود ۱۳۰۰ مددکار اجتماعی در مراکز درمانی و ۲۰۰ مددکار اجتماعی در سطح مراکز سراج و معاونت دانشجویی داریم. در گذشته مددکاران بیشتر در اتاق‌های خود و با تمرکز بر حمایت‌های اقتصادی فعالیت می‌کردند، اما امروز در بخش تریاژ بیمارستان‌ها حضور دارند و در شناسایی کودکان آسیب‌دیده نقش مؤثری ایفا می‌کنند. از میان موارد شناسایی‌شده، ۶ هزار و ۷۵۶ کودک در تریاژ و از سوی مددکاران اجتماعی شناسایی شده‌اند. همچنین کادر درمان، از جمله پزشکان و پرستاران، نزدیک به ۳ هزار مورد را شناسایی کرده‌اند.

جوادی با اشاره به وضعیت کودکان شناسایی‌شده گفت: ۹۳ درصد این کودکان ایرانی بوده‌اند، اما یک‌هزار و ۷۶۵ نفر از آنها فاقد پوشش بیمه و هزار و ۴۸۷ نفر فاقد مدارک هویتی بوده‌اند. همچنین بیش از نیمی از کودکان شناسایی‌شده شبکه حمایتی مؤثری نداشته‌اند.

او درباره نوع خدمات ارائه‌شده از سوی مددکاران اجتماعی نیز توضیح داد: تمرکز اصلی این خدمات بر آموزش و مشاوره بوده، به‌طوری‌که ۱۲ هزار و ۲۴۱ مورد آموزش، ۱۰ هزار و ۶۷۵ مورد مشاوره، ۲ هزار و ۵۰۰ مورد حمایت‌یابی اقتصادی و ۴ هزار و ۹۱۰ مورد پیگیری پس از ترخیص ثبت شده است.

به گفته جوادی، در ۱۴۹ مورد نیز با توجه به شرایط کودک و ضرورت حمایت از او، کودک به سازمان بهزیستی تحویل داده شده است. همچنین بررسی‌ها نشان می‌دهد ۷۶ درصد کودکان شناسایی‌شده به حمایت اقتصادی نیاز نداشته‌اند و فقط ۲۴ درصد به این نوع حمایت احتیاج داشته‌اند؛ موضوعی که اهمیت ارائه خدمات تخصصی اجتماعی و روانی را در کنار کمک‌های مالی نشان می‌دهد.

رئیس اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت با اشاره به اجرای طرح‌های حمایتی برای کودکان آسیب‌پذیر گفت: در یکی از طرح‌های آزمایشی در مشهد، حدود ۵ هزار کودک از اتباع مورد حمایت قرار گرفتند. همچنین برای حمایت اقتصادی از کودکان در پنج استان آسیب‌دیده از جنگ برنامه‌ریزی شد و در طرح «پناه» نیز در مرحله نخست تعدادی از کودکان آسیب‌دیده تحت حمایت قرار گرفتند و در ادامه این طرح، نزدیک به ۳ هزار کودک در این زمینه حمایت شدند.

او همکاری بین‌بخشی را یکی از الزامات پیشگیری و مقابله با کودک‌آزاری دانست و تاکید کرد: آموزش‌وپرورش، قوه قضاییه و سازمان بهزیستی از ارکان اصلی این همکاری هستند. در کنار این موضوع، محدودیت نیروی انسانی در حوزه خدمات اجتماعی، به‌ویژه در مراکز بهداشت، یکی از چالش‌های جدی است. از سوی دیگر مداخلات فعلی بیشتر در بیمارستان‌های دولتی متمرکز است، اما باید خدمات حمایتی به بیمارستان‌های خصوصی، خیریه و مطب‌های خصوصی نیز گسترش پیدا کند. با وجود اقدامات انجام‌شده، هنوز نظام یکپارچه حمایت اجتماعی در نظام سلامت شکل نگرفته و بخشی از خدمات به‌صورت پراکنده و جزیره‌ای ارائه می‌شود.

او همچنین چالش‌های فرهنگی در گزارش و اعلام موارد کودک‌آزاری را از دیگر موانع این حوزه برشمرد و بر ضرورت تقویت همکاری‌های اجتماعی و توسعه مراقبت‌های تخصصی در سطح جامعه تأکید کرد.

جوادی در حاشیه این مراسم درباره بیشترین عوامل کودک‌آزاری به همشهری گفت: کودک آزاری انواع مختلفی دارد، از آزار جسمی و روانی کودک گرفته تا اعتیاد، طرد و رهاشدگی، اشتغال به کار اجباری و غفلت و بی‌توجهی که بالاترین فراوانی را دارد. مهم‌ترین دلایل این مساله هم ناشی از آگاه نبودن والدین یا مراقبین کودک است که مهارت درست در مواجهه با کودک را ندارند. به همین دلیل نیاز است که در سطح جامعه بستری برای آموزش و ارتقای دانش و ارتقای سواد سلامت در حوزه کودکان شکل بگیرد. یعنی عزمی صورت بگیرد که همه سازمان‌های ذینفع در این حوزه آموزش‌های لازم را به والدین ارائه کنند تا منجر به ارتقای سواد و آگاهی در این حوزه شود.

او در پاسخ به تکلیف کادر درمان و مددکاران اجتماعی در حوزه بیمارستان و مداخله در صورت مواجهه با کودک‌آزاری بیان کرد: مددکاران اجتماعی ما بر اساس قانون حمایت از کودکان و نوجوانان پروتکلی تحت عنوان مداخلات مددکاری اجتماعی در حیطه کودک‌آزاری دارند که صفر تا ۱۰۰ مداخلات پیش‌بینی شده و همکاران ما می‌توانند به این حوزه ورود کنند. در بیمارستان‌ها هم کارگروهی ذیل کمیته اخلاق بالینی بیمارستان‌ها شکل گرفته که تمام عناصری که ذینفع هستند ایفای نقش می‌کنند.

منبع: همشهری

منبع خبرهمشهری