آمریکا با گسترش محدودیتهای فناوری به دنبال مهار پیشرفت چین است؛ در مقابل، پکن با مجموعهای از راهبردهای بومیسازی تلاش میکند راه خود را در رقابت فناوری جهان هموار کند.
به گزارش حیات به نقل از فارس، از محدودیت دسترسی به تراشههای پیشرفته تا فشار بر مراکز داده و زنجیره تأمین نیمهرساناها، واشنگتن تلاش میکند دسترسی چین به فناوریهای راهبردی را محدود کند؛ اما پکن در واکنش، بهجای عقبنشینی از رقابت فناوری، مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است: ساخت یک اکوسیستم بومی که بتواند حتی بدون تکیه بر فناوریهای آمریکایی به توسعه ادامه دهد. رقابت فناوری آمریکا و چین دیگر صرفاً بر سر فروش چند تراشه پیشرفته یا تجهیزات تولید نیمهرسانا نیست.
دامنه محدودیتها بهتدریج گسترش یافته و زیرساختهای پردازشی، خدمات ابری، تجهیزات ساخت تراشه و حتی دسترسی شرکتهای چینی به ظرفیت مراکز داده در کشورهای ثالث را نیز دربر گرفته است. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که چین چگونه میخواهد در یکی از راهبردیترین صنایع جهان، وابستگی خود به آمریکا را کاهش دهد و جایگاهش را در رقابت هوش مصنوعی و فناوری حفظ کند؟. خودکفایی در صنعت تراشه؛ مهمترین جبهه مقابله با تحریمها یکی از مهمترین محورهای راهبرد چین، بومیسازی زنجیره تولید نیمهرساناهاست؛
صنعتی که بخش مهمی از تجهیزات و فناوریهای پیشرفته آن در اختیار شرکتهای آمریکایی، هلندی و ژاپنی قرار دارد. پکن سالها پیش از تشدید تحریمهای آمریکا، برنامههایی برای کاهش وابستگی به واردات تراشه آغاز کرده بود، اما محدودیتهای صادراتی واشنگتن از سال ۲۰۲۲ (۱۴۰۱) به بعد، این سیاست را به یک اولویت راهبردی تبدیل کرد. بر اساس گزارش مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در ۲۴ مارس ۲۰۲۶ (۴ فروردین ۱۴۰۵)، سهم تجهیزات ساخت داخل از بازار تجهیزات تولید نیمهرسانا در چین، از حدود ۲۵ درصد در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳) به ۳۵ درصد در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) افزایش یافته است.
این سهم پیش از آن و در سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰) تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد بود. در حوزههایی مانند حکاکی و لایهنشانی نیز تولیدکنندگان چینی توانستهاند حدود ۴۰ درصد بازار داخلی را تأمین کنند.
این ارقام نشان میدهد چین بهجای اتکا به واردات تجهیزات خارجی، در حال توسعه شرکتهای داخلی برای تأمین بخشهای مختلف زنجیره تولید تراشه است. شرکتهایی مانند «اسامآیسی»، «ناورا» و «اِیاِماِیسی» در این مسیر نقش دارند. گزارش رویترز در دسامبر ۲۰۲۵ (آذر ۱۴۰۴) نیز از الزام جدید چین برای استفاده از دستکم ۵۰ درصد تجهیزات ساخت داخل در طرحهای توسعه ظرفیت کارخانههای تراشهسازی خبر داد؛ سیاستی که حتی در حوزههایی که تجهیزات خارجی همچنان در دسترس هستند، تقاضا برای محصولات بومی را افزایش میدهد.
عبور از انحصار تجهیزات پیشرفته تولید تراشه یکی از دشوارترین موانع پیش روی چین، دسترسی نداشتن به ماشینهای لیتوگرافی پیشرفته فرابنفش شدید (EUV) شرکت هلندی «ایاسامال» است. این تجهیزات برای تولید تراشههای پیشرفته اهمیت اساسی دارند و محدودیت فروش آنها، توان شرکتهای چینی برای رقابت در کوچکترین گرههای فناوری را کاهش داده است. با این حال، چین تلاش کرده است با توسعه تجهیزات بومی، بخشی از این فاصله را جبران کند. رویترز در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۶ مرداد ۱۴۰۵) گزارش داد که این کشور تولید ماشینهای لیتوگرافی فرابنفش عمیق غوطهوری (DUV) ساخت داخل را آغاز کرده است.
بنابراین، راهبرد پکن در این بخش صرفاً دستیابی فوری به پیشرفتهترین فناوری نیست، بلکه ایجاد توان داخلی برای کاهش تدریجی وابستگی به تأمینکنندگان خارجی است. هواوی و شکلگیری جایگزینهای بومی برای تراشههای آمریکایی در حوزه پردازندههای هوش مصنوعی، شرکت «هواوی» به یکی از بازیگران اصلی تلاش چین برای جایگزینی فناوریهای خارجی تبدیل شده است. خانواده تراشههای «اَسِند» این شرکت با هدف تأمین بخشی از نیازهای پردازشی مراکز داده و توسعه هوش مصنوعی طراحی شدهاند. اهمیت این پروژه تنها در ساخت یک تراشه خلاصه نمیشود؛
هواوی در تلاش است با همکاری تولیدکنندگان داخلی، طراحان تراشه و توسعهدهندگان نرمافزار، زنجیرهای بومی برای طراحی، تولید و استفاده از پردازندههای هوش مصنوعی ایجاد کند. بر اساس گزارش مؤسسه مرکاتور درباره مطالعات چین، منتشرشده در ژوئیه ۲۰۲۵ (تیر ۱۴۰۴)، صنعت نیمهرسانای چین توانسته است تراشههای هوش مصنوعی داخلی تولید کند، اما عملکرد آنها هنوز با محصولات انویدیا فاصله دارد.
این موضوع نشان میدهد که جایگزینی تراشههای آمریکایی فرایندی ساده نیست و چین علاوه بر طراحی پردازنده، باید مشکلات مربوط به ظرفیت تولید، بازدهی ساخت و نرمافزارهای مورد نیاز را نیز برطرف کند.
معماریهای باز؛ راهی برای کاهش وابستگی به فناوری غربی چین برای کاهش وابستگی به شرکتهای غربی، تنها به تولید سختافزار روی نیاورده و در حوزه معماری پردازنده و نرمافزار نیز به دنبال ایجاد جایگزین است. یکی از مهمترین نمونهها، معماری متنباز «ریسک-فایو» (RISC-V) است. برخلاف معماریهای اختصاصی مانند معماری آرم، این استاندارد امکان طراحی پردازنده بدون وابستگی به مجوزهای اختصاصی یک شرکت خارجی را فراهم میکند. مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در گزارشی در آوریل ۲۰۲۵ (اردیبهشت ۱۴۰۴) به نقش این معماری در راهبرد خودکفایی چین اشاره کرده است.
شرکتهایی مانند علیبابا نیز در توسعه پردازندههای مبتنی بر این استاندارد مشارکت دارند. در مارس ۲۰۲۶ (فروردین ۱۴۰۵) نیز آکادمی علوم چین از پیشرفتهای جدید در توسعه پردازنده «شیانگشان» و سیستمعامل بومی «رویی» مبتنی بر ریسک-فایو خبر داد. این پروژهها نشان میدهند پکن به دنبال توسعه یک اکوسیستم مستقل از طراحی پردازنده تا نرمافزار است. توسعه هوش مصنوعی با منابع پردازشی محدودتر یکی دیگر از مسیرهای چین برای مقابله با محدودیتهای آمریکا، تغییر رویکرد در توسعه هوش مصنوعی است.
شرکتهای چینی بهجای تمرکز صرف بر دستیابی به بزرگترین و گرانترین زیرساختهای پردازشی، روی افزایش بهرهوری مدلها، بهینهسازی الگوریتمها و کاهش هزینه آموزش و اجرای هوش مصنوعی نیز سرمایهگذاری کردهاند. ظهور مدلهایی مانند «دیپسیک» نمونهای از اهمیت این رویکرد است. این شرکت چینی با توسعه مدلهای رقابتی و تمرکز بر بهینهسازی منابع محاسباتی، نشان داد که پیشرفت در هوش مصنوعی لزوماً به معنای برخورداری از نامحدودترین منابع سختافزاری نیست. تحریمها چگونه به محرک خودکفایی چین تبدیل شدند؟
محدودیتهای تازه آمریکا نشان میدهد واشنگتن دیگر صرفاً به کنترل صادرات مستقیم تراشه بسنده نمیکند و درصدد محدود کردن دسترسی غیرمستقیم شرکتهای چینی به ظرفیت پردازشی خارج از این کشور نیز هست. گزارش آسوشیتدپرس در نوامبر ۲۰۲۶ (آبان ۱۴۰۵) حاکی است که شرکتهای فناوری چین در حال ارزیابی پیامدهای مقررات جدید هستند. علیبابا و تنسنت از جمله شرکتهایی هستند که ممکن است از محدودیت دسترسی به زیرساختهای پردازشی خارجی تأثیر بپذیرند.
با این حال، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که فشارهای صادراتی، همزمان با ایجاد محدودیت برای شرکتهای چینی، انگیزه پکن برای سرمایهگذاری در فناوری داخلی را نیز افزایش داده است.
گزارش مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در مارس ۲۰۲۶ نیز تأکید میکند که کنترلهای صادراتی آمریکا و متحدانش، با وجود ایجاد اختلال در دسترسی چین به فناوریهای پیشرفته، به تقویت روند بومیسازی تجهیزات و محصولات نیمهرسانا در این کشور شتاب دادهاند. چین برای عبور از محدودیتهای آمریکا، راهبردی چندلایه را دنبال میکند: سرمایهگذاری دولتی در صنعت تراشه، توسعه تجهیزات تولید نیمهرسانا، حمایت از شرکتهایی مانند هواوی، حرکت به سمت معماریهای متنباز و افزایش بهرهوری مدلهای هوش مصنوعی.
منبع: حیات



