واقعیت بینالمللی که از زمان آغاز جنگ اوکراین و عملیات طوفانالاقصی و جنگهای پس از آن، تا تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، شکل گرفت، نشان میدهد که نظام بینالملل وارد مرحله تازهای از بازآرایی موازنه قدرت، روابط و ائتلافها شده است. لذا سیاستهای آمریکا در جریان این تحولات، پیامدهایی فراتر از رقبای سنتی واشنگتن، یعنی چین، روسیه و ایران، داشته و حتی متحدان این کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده است. اهمیت راهبردی این تحولات تنها به میزان فاصلهای که میان آمریکا و متحدانش ایجاد شده، محدود نمیشود؛
بلکه این تحولات اکنون بنیانهای هژمونی آمریکا را هدف قرار دادهاند. رهبری بینالمللی و توانایی اعمال سلطه، صرفاً با برخورداری از قدرت نظامی، اقتصادی و فناوری برتر سنجیده نمیشود؛ بلکه معیار اصلی، توانایی تبدیل این ظرفیتها به ابزارهایی برای تثبیت رهبری جهان است که بهعنوان گزینهای پذیرفتنی و بدون جایگزین یا ضرورتی اجتنابناپذیر تلقی گردد. نظام جهانی که آمریکا در طول تاریخ آن را «صلح آمریکایی» مینامید، بر دو پایه اصلی استوار بود: نخست، ایجاد چتری بینالمللی متشکل از متحدانی که به رویکرد آمریکا پایبند باشند؛
و دوم، انباشتن قدرت لازم برای بازدارندگی در برابر رقبای سنتی. با این وجود؛ بحرانهای اخیر از اوکراین گرفته تا خاورمیانه، نشاندهنده شکست آمریکا در تبدیل قدرت خود به ابزار سلطه و هژمونی است. این مسئله همزمان با سیاستهای پرتنش ترامپ رخ داده که روابط سنتی واشنگتن با متحدانش را نیز دگرگون کردهاند. پیش از نشست سهجانبهای که با حضور رهبران آمریکا، چین و روسیه در شهر شنژن برگزار شد، ارائه شواهدی فراتر از چارچوب نظری برای اثبات افول و اختلال در الگوی آمریکایی دشوار بود؛
زیرا رئیسجمهور آمریکا تا همین اواخر پیوسته مدعی بود که ابتکار عمل در تمامی پروندهها از تحریمهای روسیه گرفته تا جنگ تجاری با چین و حمله تجاوز طلبانه به ایران و روابط با متحدانش را در دست دارد. با این حال، نشانههای عینی این شکست، در محتوای بیانیه پایانی آن نمایان شد و تصویری متفاوت از آنچه انتظار میرفت رهبری آمریکا در شرایط تحولات کنونی جهان ارائه دهد، ترسیم کرد.
رئیسجمهور آمریکا که به دلیل تغییر موازنههای قدرت در نهادهای قانون اساسی این کشور و کاهش حمایت عمومی از سیاستهایش، با محدودیتهای فزایندهای روبهرو شده است، تلاش کرد صمیمیت خود را در روابط با رؤسایجمهور روسیه و چین نشان دهد و آنها را «دوست» خطاب کرد. این نوع سخنرانی با مواضع گذشته رئیسجمهور آمریکا که از موضع برتری و توانایی تحمیل شروط به دیگران مطرح میکرد، فاصله داشت. ترامپ در این نشست اعتراض قابل توجهی به کنار گذاشته شدن متحدان اروپایی خود، از جمله انگلیس از خود نشان نداد.
این رفتار بیانگر کاهش جایگاه محوری روابط فراآتلانتیکی در محاسبات او بود و نشان میداد که دولت وی آماده است این روابط را بر اساس منافع مستقیم آمریکا باز تعریف کند. پیامهای بیانیه پایانی نشست اگرچه محتوای بیانیه پایانی نشست به اندازهای نبود که بتوان آن را اعلام شکلگیری یک نظام بینالمللی جدید یا تثبیت قواعد جدید بر روابط بینالملل دانست، اما مفاد آن خالی از نشانههای راهبردی در خصوص تفاهمهای موقت میان طرفهای شرکت کننده نبود.
با توجه به تأکید طرفها بر مسئولیت مشترک خود در حفظ ثبات راهبردی و تقویت امنیت بینالمللی، و همچنین توافق بر همکاری برای اصلاح سازمان ملل متحد، میتوان چنین ارزیابی کرد که رئیسجمهور آمریکا بهطور ضمنی پذیرفته است که توانایی پایان دادن به جنگهای شرق اروپا و خاورمیانه را ندارد.
اگر توافق شرکت کنندگان درباره ضرورت تضمین ثبات جریان انرژی و حفاظت از زنجیرههای تأمین جهانی و برنامهریزی آنها برای افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی پالایش شده را نیز مورد توجه قرار دهیم، میتوان این موضوعات را در چارچوب لغو محدودیتها علیه روسیه و بررسی راههای کاهش تنش در منطقه خلیج فارس تحلیل کرد. میتوان گفت نشست اخیر، اگرچه به سطحی نرسید که بتوان آن را «یالتای ۲» و پایهگذاری نظام بینالمللی جدیدی بر ویرانههای یکجانبهگرایی رو به افول آمریکا دانست، اما نقطه عطفی با دلالتهای راهبردی است که از تفاهمهای موقت میان شرکت کنندگان فراتر میرود.
این نشست فرصتی برای درک یک تحول مهم در رویکرد آمریکا به روابط بینالملل فراهم میکند که در جستوجوی زمینههای تفاهم با قدرتهای رقیب برای مدیریت موازنههای بینالمللی نمود پیدا کرده است. از این منظر، میتوان این نشست را نشانهای از افزایش آگاهی آمریکا نسبت به محدودیتهای توانایی خود برای ایجاد و بازتولید هژمونی دانست.
منبع: رسانیوز



