رفتن به محتوای اصلی
امنیت و دفاعخبرگزاری موج5 دقیقه مطالعه

نشست جدید شورای حکام؛ آیا پرونده هسته‌ای وارد مرحله جدیدی از تقابل شده است؟

،نشست فصلی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در روزهای 27 تا 29 آبان، بار دیگر پرونده هسته‌ای ایران را به یکی از محورهای اصلی تقابل دیپلماتیک تهران و کشورهای غربی تبدیل کرد. آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان در این نشست با تأکید بر ضرورت ازسرگیری بازرسی‌ها…

نشست جدید شورای حکام؛ آیا پرونده هسته‌ای وارد مرحله جدیدی از تقابل شده است؟

،نشست فصلی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در روزهای 27 تا 29 آبان، بار دیگر پرونده هسته‌ای ایران را به یکی از محورهای اصلی تقابل دیپلماتیک تهران و کشورهای غربی تبدیل کرد. آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان در این نشست با تأکید بر ضرورت ازسرگیری بازرسی‌ها از تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده ایران، خواستار ارائه اطلاعات درباره وضعیت ذخایر اورانیوم غنی‌شده و فراهم شدن دسترسی بازرسان آژانس شدند.

این موضع‌گیری در شرایطی صورت می‌گیرد که اختلاف ایران و آژانس پس از حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته‌ای ایران در ژوئن ۲۰۲۵، وارد مرحله پیچیده‌تری شده است؛ اختلافی که اکنون علاوه بر ابعاد فنی و حقوقی، با ملاحظات امنیتی و نگرانی از تکرار حملات نیز گره خورده است. فشار چهار قدرت غربی برای بازگشت بازرسان آمریکا و سه کشور اروپایی در موضع‌گیری مشترک خود، از ایران خواستند امکان دسترسی بازرسان آژانس به تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده را فراهم کند.

آن‌ها مدعی شدند به دلیل محدودیت دسترسی و نبود اطلاعات کافی، آژانس امکان راستی‌آزمایی وضعیت مواد هسته‌ای ایران را از دست داده است. کشورهای غربی با استناد به گزارش رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، تأکید کردند بازرسان از زمان حملات نظامی نتوانسته‌اند فعالیت‌های نظارتی خود را در مراکز آسیب‌دیده از سر بگیرند. آن‌ها همچنین خواستار همکاری فوری تهران برای تعیین تکلیف وضعیت ذخایر اورانیوم و بازگشت به روند عادی نظارت شدند. این درخواست‌ها در واقع تلاش تازه‌ای برای انتقال کانون بحث از حملات نظامی به تأسیسات هسته‌ای ایران به موضوع همکاری تهران با آژانس است؛

رویکردی که می‌تواند به افزایش فشار سیاسی و حقوقی علیه ایران منجر شود. ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی؛ محور اصلی اختلاف یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در نشست شورای حکام، وضعیت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران، به‌ویژه مواد غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد بود. بر اساس آخرین اطلاعات پیش از حملات خرداد 1404، ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران تا سطح ۶۰ درصد به ۴۴۰.۹ کیلوگرم رسیده بود. اکنون آژانس به دلیل محدودیت دسترسی، امکان راستی‌آزمایی کامل وضعیت این ذخایر را ندارد و خواستار دریافت اطلاعات به‌روز درباره محل نگهداری و وضعیت آن‌هاست.

گزارش‌های آژانس درباره از دست رفتن تداوم نظارت، به معنای اثبات تولید سلاح هسته‌ای یا انحراف قطعی مواد نیست، بلکه نشان‌دهنده وجود خلأ نظارتی است. با این حال، همین مسئله به یکی از مهم‌ترین ابزارهای فشار کشورهای غربی علیه تهران تبدیل شده است. پاسخ تهران؛ بازرسی بدون تضمین امنیتی پذیرفتنی نیست در مقابل، نمایندگی ایران در آژانس تأکید کرده است نمی‌توان تأسیسات هسته‌ای یک کشور را هدف حمله نظامی قرار داد و سپس بدون توجه به پیامدهای امنیتی آن، خواستار بازگشت به شرایط پیشین بازرسی شد.

موضع جمهوری اسلامی ایران بر این اساس استوار است که حمله به تأسیسات تحت نظارت آژانس، شرایط همکاری را تغییر داده و مسئولیت پیامدهای ناشی از آن را نمی‌توان صرفاً متوجه تهران دانست. رضا نجفی، سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان‌های بین‌المللی در وین، با انتقاد از رویکرد کشورهای غربی، نسبت به احتمال سوءاستفاده از اطلاعات جمع‌آوری‌شده در جریان بازرسی‌ها برای برنامه‌ریزی حملات جدید هشدار داده است. از نگاه تهران، تداوم تهدیدهای نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه تأسیسات هسته‌ای ایران، ضرورت بازنگری در شیوه و شرایط دسترسی بازرسان را افزایش داده است.

ایران همچنین بر بررسی درخواست‌های بازرسی با توجه به شرایط امنیتی و به‌صورت موردی تأکید دارد. بنابراین، اختلاف کنونی صرفاً بر سر زمان بازگشت بازرسان نیست، بلکه به مسئله مهم‌تری مربوط می‌شود: ایران خواستار لحاظ شدن ملاحظات امنیتی و جلوگیری از تکرار حملات است، در حالی که کشورهای غربی بر ازسرگیری فوری فعالیت‌های نظارتی تأکید دارند. حمایت روسیه و چین از موضع تهران در جریان نشست شورای حکام، روسیه و چین نیز بر ضرورت توجه به پیامدهای حملات نظامی علیه تأسیسات هسته‌ای ایران تأکید کردند.

موضع این دو کشور نشان می‌دهد اختلاف موجود تنها به تقابل تهران و پایتخت‌های غربی محدود نمانده و به مسئله‌ای درباره مسئولیت‌های بین‌المللی در قبال امنیت تأسیسات هسته‌ای تبدیل شده است. روسیه و چین معتقدند ازسرگیری فعالیت‌های نظارتی باید با در نظر گرفتن شرایط امنیتی جدید و تهدیدهای مستمر علیه تأسیسات ایران انجام شود. این موضع در مقابل دیدگاه آمریکا و کشورهای اروپایی قرار دارد که اجرای تعهدات نظارتی را مستقل از تحولات نظامی و امنیتی ضروری می‌دانند. آیا پرونده هسته‌ای به سمت تقابل تازه حرکت می‌کند؟

تحولات نشست اخیر شورای حکام نشان می‌دهد پرونده هسته‌ای ایران وارد مرحله‌ای شده که در آن سه مؤلفه فنی، حقوقی و امنیتی به یکدیگر پیوند خورده‌اند. از یک سو، آژانس خواستار دسترسی به تأسیسات آسیب‌دیده و تعیین تکلیف وضعیت ذخایر اورانیوم است و کشورهای غربی تلاش می‌کنند از خلأ نظارتی برای افزایش فشار بر تهران استفاده کنند. از سوی دیگر، ایران معتقد است بدون توجه به حملات نظامی و تهدیدهای امنیتی، نمی‌توان انتظار بازگشت به شرایط عادی همکاری را داشت.

در چنین شرایطی، احتمال تشدید فشارهای دیپلماتیک و طرح مطالبات سخت‌گیرانه‌تر علیه ایران وجود دارد، اما نمی‌توان اختلافات کنونی را به‌طور قطعی مقدمه اقدام نظامی جدید دانست. واقعیت آن است که تداوم این وضعیت، هم اعتبار سازوکارهای نظارتی آژانس را با چالش مواجه می‌کند و هم امکان دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک را کاهش می‌دهد. حل‌وفصل اختلافات زمانی امکان‌پذیر خواهد بود که در کنار تعیین چارچوب‌های فنی بازرسی، ملاحظات امنیتی ایران و ضرورت جلوگیری از تکرار حملات به تأسیسات هسته‌ای نیز مورد توجه قرار گیرد.

منبع: خبرگزاری موج

منبع خبرخبرگزاری موج