به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، نشست چهلویکم سلسله نشستهای پیشنشستهای همایش بینالمللی حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده، با موضوع «کوچ اجباری مستمر از جنوب لبنان از زمان جنگ رمضان» برگزار شد. در این نشست، دکتر لیلی حسین صالح، پژوهشگر لبنانی، به بررسی ابعاد جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی و روانی آوارگی در جنوب لبنان پرداخت و با اشاره به تداوم ناامنی، تخریب زیرساختها و دشواری بازگشت ساکنان، این وضعیت را فراتر از جابهجایی موقت جمعیت دانست.
وی با بیان اینکه استمرار ناامنی و محدود شدن امکان بازگشت میتواند به تغییرات پایدار در جغرافیای جمعیتی منطقه منجر شود، اظهار کرد: تخریب منازل، مزارع، زیرساختهای شهری و منابع اقتصادی خانوادهها، در کنار تهدیدهای امنیتی، شرایط بازگشت و استقرار مجدد جمعیت را دشوار کرده است. تغییر جغرافیای جمعیتی جنوب لبنان صالح در تبیین وضعیت مناطق جنوبی لبنان، از سه پهنه جغرافیایی سخن گفت؛
نوار مرزی که با تخریب گسترده و محدودیت شدید بازگشت مواجه است، خط دوم روستاها که با درجات مختلف ناامنی و آسیب روبهروست و روستاهای دورتر از مرز که امکان بیشتری برای بازگشت ساکنان دارند و در عین حال پذیرای خانوادههایی شدهاند که امکان بازگشت به مناطق اصلی خود را ندارند. وی با اشاره به اینکه بازگشت به خانه بهتنهایی به معنای احیای زندگی عادی نیست، خاطرنشان کرد: خانوادهها برای استقرار مجدد به مسکن قابل استفاده، آب و برق، خدمات بهداشتی، مدرسه، فرصتهای شغلی و امنیت نیاز دارند؛
ازاینرو، بازسازی مناطق آسیبدیده باید ابعاد کالبدی، اقتصادی، جمعیتی و اجتماعی را بهصورت همزمان در نظر بگیرد. جنگ و افزایش مسئولیت خانوادهها این پژوهشگر لبنانی در بخش دیگری از سخنان خود به پیامدهای جنگ بر ساختار خانواده، روابط میان نسلها، وضعیت اقتصادی خانوار و سلامت روانی اعضای خانواده پرداخت و از افزایش مسئولیت زنان در اداره خانواده، بهویژه در شرایط فقدان، مجروحیت، دوری اعضای خانواده و جابهجاییهای اجباری سخن گفت.
وی افزود: افزایش خانوادههای تحت سرپرستی زنان، علاوه بر پیامدهای آماری، مسائل مهمی در حوزه بازار کار، سیاستهای حمایتی، مسئولیتهای مراقبتی و تأمین نیازهای اقتصادی خانواده ایجاد میکند و سیاستگذاری پس از جنگ باید شرایط جدید زنان و فشارهای مضاعف بر آنان را مورد توجه قرار دهد. صالح همچنین تغییر در الگوهای ازدواج و فرزندآوری، دشواری تأمین مسکن و گرایش خانوادهها به سکونت مشترک با والدین و خویشاوندان یا زندگی چند خانواده در فضاهای محدود را از دیگر پیامدهای ناامنی و آوارگی دانست؛
شرایطی که در کنار فشار بر حریم خصوصی و امکانات خانوار، ظرفیت حمایتی خانواده گسترده را نیز برجسته میکند. اقتدار خانواده؛ ظرفیت عبور از بحران محور مهم این نشست، مفهوم «اقتدار خانواده» و توانایی خانواده برای مدیریت منابع، تقسیم مسئولیتها، تصمیمگیری جمعی، حمایت عاطفی و حفظ انسجام در شرایط بحرانی بود. در این چارچوب، خانواده صرفاً متأثر از جنگ نیست، بلکه میتواند با سازماندهی ظرفیتهای درونی، مشارکت اعضا و بهرهگیری از شبکههای خویشاوندی، در استمرار زندگی و بازسازی اجتماعی نقشآفرینی کند.
وی کارآمدی در انجام وظایف خانوادگی، انعطافپذیری و بازیابی، خوداتکایی و تصمیمگیری، انسجام عاطفی و معنوی و مدیریت منابع و مسئولیتها را از مؤلفههای اقتدار خانواده برشمرد و بر توجه همزمان به نیازهای مادی و معنوی خانواده تأکید کرد. ظرفیتهای مردمی در اسکان، آموزش و بازسازی معیشت صالح با اشاره به تجربه برخی مراکز اسکان آوارگان، مدیریت مشترک زندگی روزمره، تقسیم مسئولیتها، حل اختلافات و همکاری خانوادهها برای یافتن محل سکونت و پیگیری اجاره را از نمونههای خودساماندهی اجتماعی در شرایط بحران دانست.
وی همچنین استمرار آموزش دانشآموزان از طریق آموزش آنلاین با همکاری خانوادهها، انجمنها و داوطلبان را از اقدامات مؤثر در جلوگیری از گسست تحصیلی نسل جوان عنوان کرد. وی در بخش اقتصادی نیز به نمونههایی از زنان و خانوادههایی اشاره کرد و گفت: پس از تخریب محل فعالیت خود، تلاش کردهاند کسبوکار و تولید خانگی را دوباره آغاز کنند. به گفته وی، احیای فعالیتهای اقتصادی خانوادگی علاوه بر تأمین درآمد، میتواند به حفظ احساس اثرگذاری، استمرار نقش اجتماعی و بازسازی امید کمک کند.
نقش شهرداریها، انجمنهای مردمی و نهادهای حمایتی در ایجاد بسترهای ارتباطی، شناسایی نیاز خانوادهها، تأمین بخشی از نیازهای اسکان و حمایت اقتصادی نیز از دیگر موضوعات مطرحشده در این نشست بود؛ با این تأکید که ابتکارهای داوطلبانه نمیتوانند جایگزین نظام پایدار و پاسخگوی حمایتهای رسمی شوند.
ضرورت بازسازی انسانی و حمایت سازمانیافته از خانوادهها این پژوهشگر لبنانی در بخش پایانی سخنان خود، راهبردهایی برای مدیریت پیامدهای جمعیتی و تقویت ظرفیت خانوادهها مطرح کرد که از جمله آنها میتوان به استفاده از فناوریهای دیجیتال برای ثبت اطلاعات جمعیتی و ساماندهی خدمات، حفاظت از حقوق مالکیت و اسناد خانوادگی، تقویت نقش شهرداریها، ایجاد واحدهای مداخله سریع جمعیتی و حمایت از کودکان و نوجوانان آسیبدیده از جنگ اشاره کرد.
تقویت خدمات روانشناختی و اجتماعی، استمرار تحصیل، حمایت از خانوادههای شهدا و مجروحان، ایجاد صندوق اضطراری خانواده گسترده، ساماندهی هزینهها، استفاده از شبکههای خویشاوندی برای ایجاد فرصتهای اشتغال و حمایت از خانوادههای تحت سرپرستی زنان از دیگر پیشنهادهای مطرحشده در این نشست بود.
صالح همچنین بر اهمیت گفتوگو، مشورت و تصمیمگیری جمعی در خانواده تأکید کرد و برنامهریزی برای شرایط اضطراری، تعیین محل ملاقات اعضای خانواده، روشهای جایگزین ارتباط و نگهداری امن اسناد رسمی را از اقداماتی دانست که میتواند در شرایط تشدید ناامنی، از پراکندگی اعضای خانواده و از دست رفتن مدارک ضروری جلوگیری کند. در جمعبندی این نشست، بر این نکته تأکید شد که تقویت اقتدار خانواده نباید به انتقال مسئولیتهای عمومی از نهادهای رسمی به خانوادهها منجر شود؛
بلکه تواناییهای درونی خانواده زمانی به سرمایهای پایدار برای بازسازی جامعه تبدیل میشود که با حمایت نهادی، سیاستگذاری جمعیتی، خدمات عمومی، امنیت، فرصتهای اشتغال و سازوکارهای پاسخگوی حکمرانی همراه باشد. بر این اساس، گذار از امدادرسانی کوتاهمدت به توانمندسازی سازمانیافته خانواده، یکی از ضرورتهای بازسازی اجتماعی در مناطق آسیبدیده از جنگ عنوان شد؛ رویکردی که خانواده را نه صرفاً دریافتکننده کمک، بلکه یکی از بازیگران اصلی بازسازی جامعه میداند.
منبع: رسانیوز

