جوان آنلاین: نخستین نشست سهجانبه رؤسایجمهور امریکا، چین و روسیه در شنژن، برخلاف گمانهزنیها درباره شکلگیری «یالتای جدید»، نه نقشهای برای تقسیم حوزههای نفوذ ترسیم کرد و نه توافقی تعیینکننده به همراه آورد. حاصل دیدار، بیانیهای چهاربندی بود که بیشتر به بازگویی مواضع شناختهشده سه قدرت شباهت داشت تا توافقی تازه میان آنها. روز پنجشنبه، در حاشیه نشست سران سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شنژن چین، دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین برای نخستین بار در قالب یک نشست سهجانبه پشت یک میز نشستند.
شی در آغاز دیدار، این نشست را دارای «اهمیتی پیشگامانه» توصیف کرد و گفت تعامل مثبت میان قدرتهای بزرگ «یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر» است. پوتین نیز با اشاره به جایگاه تاریخی سه کشور بهعنوان پیروزمندان جنگ جهانی دوم، مسئولیت مشترک آنها در حفظ صلح و امنیت بینالمللی را یادآور شد. ترامپ هم سه کشور را قدرتهایی با موقعیت ویژه برای حل دشوارترین مسائل جهان توصیف کرد. با این حال، آنچه در پایان این دیدار تاریخی منتشر شد، فاصله زیادی با انتظارات اولیه داشت.
سه رهبر در پایان نشست بیانیهای مشترک با چهار محور منتشر کردند: اصلاح سازمان ملل، افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی و تأمین باثبات انرژی، احترام به رضایت دولتها و مصونیت مقامها در برابر دیوان کیفری بینالمللی و تأکید بر اینکه جنگ هستهای برندهای ندارد و نباید آغاز شود. اما این چهار محور نه زمانبندی مشخصی دارند و نه سازوکار اجرایی. اینها مواضعی کلی و پیشتر اعلامشدهاند. حتی هستهای چیزی فراتر از تکرار گزارهای قدیمی و وعده ادامه گفتوگو درباره کاهش خطرات نیست.
ارین دامباخر، کارشناس شورای روابط خارجی امریکا، یادآوری میکند عبارت «جنگ هستهای قابل پیروزی نیست و نباید آغاز شود» دهههاست تکرار میشود و بیانیه شنژن «فاصله زیادی با کنترل معنادار تسلیحات» دارد. سکوت درباره حاضرِ غایبِ نشستایران در بیانیه مشترک جایی نداشت.
این غیبت را میتوان نشانهای از واقعیتی فراتر از محاسبات سه قدرت، در ارتباط با این واقعیت دانست که در نظم ژئوپلیتیکی امروز، پراکندگی و توزیع قدرت به اندازهای زیاد شده که حتی قدرتهای بزرگ نیز دیگر نمیتوانند چنانکه در یالتا تصور میشد، درباره سرنوشت بازیگران مستقل و معادلات مناطق مختلف جهان به توافق برسند و برای آنها تصمیم بگیرند. با آنکه ترامپ در دیدار دوجانبه با شی، از منافع مشترک واشینگتن و پکن در حفظ جریان انتقال انرژی از تنگه هرمز و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای سخن گفت و موضع دو کشور را در این زمینه «قاطع» خواند.
او همچنین تأکید کرد امریکا اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند. با این حال، این اظهارات به توافق سهجانبه یا چارچوبی مشترک درباره ایران تبدیل نشد. در بیانیه نیز تعهدی برای اقدام مشترک دیده نمیشد. به نظر میرسید سه قدرت، با وجود طرح موضوع ایران در گفتوگوها، نه اراده و نه توافقی برای ورود به یک چارچوب عملی مشترک داشتند. سه کشور بر نگرانیهای کلی تأکید کردند، بیآنکه هزینه یا تعهدی بپذیرند؛ ایران مطرح شد، اما به متن توافق راه نیافت. سکوت در مورد اوکرایندر موضوع اوکراین نیز بیانیه مشترک سکوت کرد.
پوتین به عکس مشترک با رهبران دو قدرت بزرگ دست یافت، اما درباره مسائل اصلی جنگ، از جمله اختلافات ارضی و تضمینهای امنیتی، پیشرفتی دیده نشد. سکوت درباره اوکراین نیز وجه دیگری از پراکندگی قدرت ژئوپلیتیک در دنیای جدید است؛ جنگی که مستقیماً به امنیت اروپا و توازن قدرت جهانی گره خورده، دیگر صرفاً موضوع چانهزنی چند قدرت بزرگ نیست، حتی وقتی سرنوشت آن روی میز مذاکره قرار میگیرد، بازیگران اصلی و معادلات منطقهای اجازه نمیدهند دیگران بهتنهایی درباره آن تصمیم بگیرند.
توماس گراهام از شورای روابط خارجی امریکا میگوید پوتین تصویری به دست آورد که بازگشت روسیه به جایگاه یک قدرت بزرگ را نمایش میداد، با این حال، نشست درباره مسئله اصلی جنگ نتیجهای نداشت. لیانا فیکس نیز تأکید میکند بیانیه هیچ امتیازی درباره اوکراین یا امنیت اروپا نداد. مایکل فرومن، رئیس شورای روابط خارجی، جمعبندی روشنی دارد: «ظاهر بر محتوا غلبه کرد.» به ارزیابی او، گمانهزنیها درباره «یالتای ۲» اغراقآمیز بود؛ اوکراین و تایوان نه موضوع معامله بودند و نه در دستور کار توافق.
تایوان البته در دیدار دوجانبه شی و ترامپ مطرح شد و رئیسجمهور چین به واشینگتن هشدار داد در این مسئله «کار درست» را انجام دهد تا روابط دو کشور آسیب جدی نبیند. شی همچنین خواستار مدیریت سازنده اختلافات و گسترش زمینههای همکاری شد؛ اظهاراتی که خود از پابرجا بودن اختلافات حکایت دارد. حتی در روابط امریکا و چین نیز گشایشی رخ نداد. ترامپ در دیدار با شی، چین را کشوری قدرتمند خواند و گفت این کشور قدرتمند باقی خواهد ماند. او از رابطه شخصی خود با رئیسجمهور چین نیز تمجید کرد و مدعی شد تا زمانی که هر دو در قدرت هستند، مشکلی میان دو کشور وجود نخواهد داشت.
با این حال، آتشبس تجاری شکننده همچنان با محدودیتهای صادراتی و مناقشه فناوری روبهروست. کریس مکگوایر، کارشناس شورای روابط خارجی، از تداوم تنشها در کنار ادعای پایبندی دو طرف به آتشبس میگوید؛ وضعیتی که در آن طرفین، به تعبیر او، «زیر میز به یکدیگر لگد میزنند.»
منبع: جوان آنلاین


